سرورهای بیش از ۵۰ شرکت عضو پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی شریف در حمله ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ به مرکز فناوری اطلاعات این دانشگاه آسیب دید. به گفته بهنام طالبی، رئیس این پارک، تقریباً همه شرکت‌های آسیب‌دیده با خرید یا اجاره سرور و انتقال زیرساخت‌های خود توانسته‌اند به فعالیت ادامه دهند. بااین‌حال، بازسازی مرکز محاسبات سریع دانشگاه هنوز آغاز نشده و خدمات پردازشی آن به حدود ۱۷۰ مجموعه دانشگاهی و پژوهشی همچنان متوقف است.
بامداد ۱۷ فروردین ۱۴۰۵، در جریان حمله هوایی به دانشگاه صنعتی شریف، ساختمان مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات این دانشگاه آسیب جدی دید. ساختمانی که علاوه بر میزبانی خدمات فناوری اطلاعات دانشگاه، محل استقرار بخشی از زیرساخت‌های پردازشی مورد استفاده شرکت‌ها و پژوهشگران بود. حسین اسدی، مدیر مرکز پردازش سریع دانشگاه شریف، همان روز اعلام کرد که تجهیزات این مرکز آسیب دیده و ارائه خدمات پردازشی به بیش از ۸ هزار کاربر، شامل دانشگاه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، متوقف شده است.
دو روز بعد، در ۱۹ فروردین، مرکز پردازش سریع دانشگاه شریف در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که از سرویس‌ها، وب‌سایت‌ها و اطلاعات مالی مرکز نسخه پشتیبان تهیه شده است، اما ازسرگیری خدمات به تأمین شبکه و تجهیزات سخت‌افزاری جایگزین نیاز دارد. به این ترتیب، اگرچه اطلاعات پشتیبان در دسترس بود، بازگشت خدمات به فراهم‌شدن دوباره زیرساخت پردازشی وابسته شد.
بخوانید: تحول زیرساخت‌ها؛ از نیروگاه تا سکوی هوش مصنوعی
در ماه‌های بعد، ابعاد دیگری از این حادثه برای شرکت‌های مستقر در ناحیه نوآوری شریف مشخص شد. بسیاری از این شرکت‌ها سرورهای خود را در مرکز فناوری اطلاعات دانشگاه قرار داده بودند و با آسیب‌دیدن آن، ناچار شدند تجهیزات جایگزین تهیه کنند یا زیرساخت‌های خود را به مکان‌های دیگری انتقال دهند. اکنون بهنام طالبی، رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی شریف، اعلام کرده است که سرورهای بیش از ۵۰ شرکت عضو این پارک در حادثه دچار مشکل شده‌اند.
شرکت‌های آسیب‌دیده چگونه به فعالیت ادامه دادند؟
طالبی درباره وضعیت فعلی شرکت‌ها توضیح داده است که تقریباً همه آنها توانسته‌اند با اتکا به قراردادها و سرمایه‌گذاری‌های خود، دوره پس از حادثه را پشت سر بگذارند و فعالیتشان را ادامه دهند. به گفته او، این شرکت‌ها با اجاره یا خرید سرور و انتقال زیرساخت‌های خود به مکان‌های دیگر، بخشی از ظرفیت عملیاتی مورد نیازشان را دوباره فراهم کرده‌اند.
رئیس پارک علم و فناوری شریف تأکید کرده است که بخش عمده خسارت‌ها متوجه تجهیزات سخت‌افزاری و زیرساخت‌ها بوده است. بااین‌حال، به دلیل وجود نسخه‌های پشتیبان، شرکت‌ها با مشکلات گسترده ناشی از ازدست‌رفتن اطلاعات مواجه نشده‌اند.
این موضوع تفاوت میان بازیابی اطلاعات و بازیابی خدمات را نشان می‌دهد. نسخه پشتیبان می‌تواند امکان بازگرداندن داده‌ها را فراهم کند، اما برای راه‌اندازی دوباره سامانه‌ها همچنان به سرور، تجهیزات شبکه و ظرفیت پردازشی نیاز است. در مورد شرکت‌های عضو پارک شریف نیز تهیه یا اجاره تجهیزات جایگزین، بخشی از مسیر ادامه فعالیت پس از حادثه بوده است.
وضعیت حمایت‌ها و تأمین اعتبار بازسازی زیرساخت‌ها
طالبی در بخش دیگری از توضیحات خود گفته است که شرکت‌های آسیب‌دیده برای دریافت حمایت به نهادهای مربوط معرفی شده‌اند، اما حجم بالای خسارت‌ها و محدودیت منابع باعث شده حمایت‌های انجام‌شده برای جبران کامل آسیب‌ها کافی نباشد.
به گفته او، پارک علم و فناوری شریف توانسته است حمایت مالی محدودی از تعدادی از این شرکت‌ها انجام دهد. طالبی این کمک‌ها را در حد حفظ ادامه فعالیت شرکت‌ها توصیف کرده و در عین حال توضیح داده است که جبران خسارت‌ها به زمان، بودجه و اولویت‌بندی منابع کشور نیاز دارد.
در سطح زیرساخت‌های دانشگاهی نیز برنامه‌ای برای تأمین اعتبار بازسازی شکل گرفته است. در ۱۴ مهر ۱۴۰۵، تفاهم‌نامه‌ای با مشارکت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، وزارت امور اقتصادی و دارایی، صندوق نوآوری و شکوفایی و چهار بانک تجارت، ملت، صادرات و رفاه کارگران برای تأمین مالی بازسازی زیرساخت‌های فناوری آسیب‌دیده چهار دانشگاه امضا شد.
براساس توضیحات تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی ریاست‌جمهوری، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات دانشگاه شریف نیز یکی از مجموعه‌های مشمول این برنامه است. طبق سازوکار اعلام‌شده، منابع مالی از طریق ظرفیت اعتبار مالیاتی و با مشارکت بانک‌ها تأمین می‌شود و دوره اجرای برنامه بازسازی حداکثر ۲۴ ماه در نظر گرفته شده است.
بااین‌حال، امضای تفاهم‌نامه به معنای تکمیل فرایند تأمین اعتبار یا بازسازی زیرساخت‌ها نیست. مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، در گفت‌وگویی که ۲۵ مهرماه از سوی خبرگزاری مهر منتشر شد، اعلام کرد که بازسازی مرکز محاسبات سریع دانشگاه هنوز آغاز نشده است.
بخوانید: پنجمین نمایشگاه ایران ایتکس دانشگاه صنعتی شریف برگزار می‌شود
تجریشی همچنین گفته است که این مرکز پیش از حادثه به حدود ۱۷۰ مرکز دانشگاهی و پژوهشی خدمات پردازش هوش مصنوعی و پردازنده گرافیکی ارائه می‌کرد، اما این خدمات پس از آسیب‌دیدن زیرساخت‌ها متوقف شده‌اند. به گفته او، دانشگاه برای تأمین بخشی از ظرفیت پردازشی مورد نیاز فعالیت‌های ضروری خود، ماهانه بیش از ۱۰٬۵ میلیارد تومان هزینه اجاره پرداخت می‌کند.
بنابراین، ادامه فعالیت شرکت‌های عضو پارک با سرورهای جایگزین را باید از بازسازی مرکز پردازش سریع دانشگاه تفکیک کرد. شرکت‌ها بخشی از نیازهای زیرساختی خود را از مسیرهای جایگزین تأمین کرده‌اند، در حالی که بنا بر آخرین توضیحات رئیس دانشگاه، ظرفیت قبلی خدمات پردازشی مشترک هنوز به وضعیت پیش از حادثه بازنگشته است.
بیش از ۵۰ شرکت عضو پارک شریف از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند
طالبی همچنین به وضعیت شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی در پارک علم و فناوری شریف اشاره کرده است. به گفته او، بیش از ۵۰ شرکت عضو این پارک شناسایی شده‌اند که به‌طور مستقیم از هوش مصنوعی در ارائه محصولات، خدمات و سرویس‌های خود استفاده می‌کنند.
رئیس پارک شریف تعداد شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی در محدوده اطراف دانشگاه را بیشتر از این رقم دانسته است. او دسترسی به نیروی انسانی متخصص و حضور استادان دانشگاه را از عوامل تمرکز شرکت‌های فناور در این محدوده معرفی کرده است.
باوجوداین، هنوز مشخص نیست چه تعداد از شرکت‌های فعال در هوش مصنوعی در میان شرکت‌های آسیب‌دیده قرار دارند. طالبی تأکید کرده است که آمار دقیقی از تعداد شرکت‌های هوش مصنوعی آسیب‌دیده در دست نیست.
به این ترتیب، دو آمار اعلام‌شده درباره بیش از ۵۰ شرکت دارای سرور آسیب‌دیده و بیش از ۵۰ شرکت استفاده‌کننده از هوش مصنوعی به دو گروه متفاوت اشاره دارند و نمی‌توان آنها را یکسان در نظر گرفت.
براساس آخرین توضیحات رئیس پارک، شرکت‌های عضو آسیب‌دیده توانسته‌اند با استفاده از زیرساخت‌های جایگزین فعالیت خود را ادامه دهند. در سوی دیگر، بازسازی مرکز پردازش سریع دانشگاه همچنان در مرحله تأمین منابع و فراهم‌کردن تجهیزات مورد نیاز قرار دارد؛ مرکزی که پیش از حادثه بخشی از خدمات پردازشی مشترک دانشگاه‌ها، پژوهشگران و کسب‌وکارهای فناوری را تأمین می‌کرد.
