دهمین نشست از سری جدید برنامههای تخصصی «کافه تیف» با موضوع «آینده پرداخت اعتباری در اکوسیستم مالی ایران» با حضور داوود محمدبیگی، معاون فناوری اطلاعات بانک خاورمیانه؛ محمدمهدی اسمعیلی، مدیرعامل سیموتک؛ امید ترابی، مدیرعامل دیجیپی؛ و محمدمهدی مومنی، مدیرعامل ازکیوام با حمایت هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر برگزار شد. راهبری این نشست نیز بر عهده پویا صمدی، معاون توسعه کسبوکار شرکت فاش بود.
بار سنگین عملیاتی
داوود محمدبیگی، پرداخت اعتباری را پدیدهای قدیمی دانست و توضیح داد که اعتبار نهتنها به ظهور فناوریهای مالی جدید محدود نیست، بلکه پیش از شکلگیری شبکههای نوین بانکی و پرداخت نیز در مناسبات اقتصادی مردم وجود داشته است.
محمدبیگی توضیح داد که امروز همان خریدها به تعداد زیادی تراکنش خرد تبدیل شدهاند که هرکدام برای بانکها، شرکتهای پرداخت و زیرساختهای پردازشی هزینه ایجاد میکنند. به گفته او، ماهانه بین چهار تا پنج میلیارد تراکنش در شبکه پرداخت کشور انجام میشود و حدود ۹۰ درصد آنها کمتر از ۵۰۰ هزار تومان است. تجمیع بخشی از این تراکنشهای خرد در قالب پرداخت اعتباری میتواند علاوه بر سادهترکردن مدیریت هزینه برای مردم، از بار عملیاتی شبکه بانکی نیز بکاهد.
معاون فناوری اطلاعات بانک خاورمیانه پرداخت اعتباری را ابزاری دانست که به افراد اجازه میدهد کالایی را که اکنون به آن نیاز دارند اما نقدینگی کافی برای خریدش ندارند، تهیه و هزینه آن را در دورههای بعد پرداخت کنند. او درعینحال تأکید کرد که توسعه این ابزار باید همراه با شکلگیری فرهنگ مدیریت اعتبار باشد.
اعتبار؛ بدهی از نوع خوب
محمدبیگی گفت: «مردم باید بیاموزند چه میزان اعتبار متناسب با درآمد آنهاست، اقساط خود را در زمان مقرر پرداخت کنند و اعتبار را جایگزینی نامحدود برای درآمد در نظر نگیرند. به گفته او، این رفتار در بسیاری از کشورها به بخشی از فرهنگ مالی و روتین زندگی مردم تبدیل شده است، اما در ایران هنوز به بلوغ کامل نرسیده است.»
او معتقد است اعتبار قطعاً افراد را بدهکار میکند، اما اگر این بدهی برای پاسخ به نیاز واقعی و متناسب با توان فرد باشد، یک «بدهی سالم» برای ارتقای رفاه خانوار است.
لندتک به عنوان بازوی توزیع
به اعتقاد محمدبیگی، پلتفرمهای الان بخر، بعداً پرداخت کن (BNPL) به دلیل چسبندگی به اکوسیستمهای خدماتی، ابزار کارآمدتری برای مدیریت اعتبارات خُرد نسبت به کارتهای اعتباری سنتی هستند.
او همچنین حفظ داده از سوی پلتفرمها را از منظر کسبوکار قابلدرک دانست، اما تأکید کرد که ایجاد یک اکوسیستم اعتباری فراگیر بدون استاندارد و همکاری مشترک ممکن نیست.
او توضیح داد بانکها، پلتفرمها و رگولاتور باید درباره حداقل دادههای لازم، شیوه تبادل اطلاعات و مسئولیت هر طرف به تفاهم برسند. در غیر این صورت، هر بازیگر فقط بخشی از رفتار مالی مشتری را مشاهده میکند و تصویر جامعی از ریسک اعتباری او شکل نمیگیرد.
دلایل عدم توسعه تراکنشهای BNPL چیست؟
محمدبیگی در پاسخ به پرسش «چرا خطوط اعتباری بانکها همپای رشد تراکنشهای BNPL توسعه پیدا نمیکند و چه تغییراتی در مقررات لازم است تا منابع بانکی سریعتر در اختیار پلتفرمهای اعتباری قرار گیرد» گفت: «بانکها تأمینکنندگان اصلی منابع مالی در اقتصاد ایران هستند، اما بهدلیل هزینه عملیاتی بالا، علاقه کمتری به اعطای مستقیم تسهیلات و اعتبار خرد دارند.»
او توضیح داد تشکیل پرونده، اعتبارسنجی، پشتیبانی و وصول اعتبارهای کوچک در ساختار سنتی بانک پرهزینه است. در مقابل، پلتفرمها مشتری را بهتر میشناسند، تعامل روزانه بیشتری با او دارند و میتوانند بازوی توزیع اعتبار بانکها باشند.
به گفته محمدبیگی، همکاری میان بانکها و پلتفرمها در ایران شکل گرفته، اما با یک دوگانگی مقرراتی روبهروست. بانک هنگام تأمین مالی پلتفرم باید درباره نرخ نهایی تسهیلات و کارمزد دریافتشده از مشتری به بانک مرکزی پاسخ دهد. از سوی دیگر، محدودکردن تمام اجزای قیمتگذاری به نرخهای دستوری ممکن است اقتصاد فعالیت پلتفرم را از بین ببرد.
محمدبیگی پیشنهاد داد رگولاتور برای آزمودن نرخهای متفاوت و مدلهای جدید تأمین مالی، از محیطهای کنترلشده یا سندباکس استفاده کند. در چنین محیطی میتوان بررسی کرد که مشتری با چه نرخ مؤثری اعتبار دریافت میکند، میزان تقاضا و نکول چگونه تغییر میکند و این مدل چه اثری بر بازار دارد.
او شفافیت را شرط اصلی اجرای چنین آزمایشهایی دانست و تأکید کرد مشتری نهایی باید از ابتدا بداند چه مبلغی دریافت میکند و در پایان چه میزان بازپرداخت خواهد داشت.
معاون فناوری اطلاعات بانک خاورمیانه معتقد است رگولاتور در شرایط فعلی بیشتر در حال رصد بازار است؛ زیرا اندازه پرداخت اعتباری هنوز آنقدر بزرگ نیست که نگرانی جدی درباره اثر آن بر نقدینگی یا نکول سیستمی ایجاد کند.
او این دوره را فرصتی برای ارائه پیشنهادهای مشخص از سوی بخش خصوصی دانست و تأکید کرد همکاری فعلی میان بانکها و پلتفرمها باید به همکاری منسجمتری با رگولاتور منجر شود.
این نشست با حمایت هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر برگزار شد.
