انتخاب سردبیر پرداخت

آن‌سوی پدیده‌ای به نام «کارمزدخواهی» که مهم‌ترین چالش بانکداری و پرداخت الکترونیکی امروز ایران است

کارمزدخواهی
نوشته شده توسط اتاق خبر راه پرداخت

رضا قربانی؛ روزنامه‌نگار فناوری‌های بانکداری؛ هفته‌نامه کلیلک، ضمیمه روزنامه جام‌جم / روزهای پایانی سال ۲۰۱۶ رسانه‌های انگلیسی‌زبان در حال بررسی سالی هستند که گذشت و نگاهی به سال پیش رو دارند. در ایران نیز همزمان با دنیا، برخی مطالبی درباره برترین‌ها و گاهی بدترین‌های سال منتشر می‌کنند.

ما نیز قصد داشتیم این شماره سراغ برترین استارت‌آپ‌های فین‌تک جهان در سال ۲۰۱۶ و پیش‌بینی‌ها از سال ۲۰۱۷ برویم، ولی چیزی مانع شد و آن شنیده‌ها درباره پدیده‌ای است به نام «کارمزد خواهی»! مساله‌ای که به پدیده روز بانکداری الکترونیک و پرداخت الکترونیک ایران تبدیل شده است.

از کارمزد ندادن تا کارمزد خواستن

در ایران برخلاف همه دنیا بیشتر خدمات بانکداری الکترونیک و خدمات پرداخت الکترونیک رایگان است. اوایل که خدمات پرداخت و بانکداری الکترونیک ارائه شد، شرکت‌ها و بانک‌ها کارمزدهای نسبتا سنگینی دریافت می‌کردند، منتها رقابت و نبود نظارت باعث شد برخی شرکت‌ها و بانک‌ها کارمزدها را صفر کنند. یعنی مغازه‌داری که تا دیروز مجبور بود برای هر تراکنش مبلغی کارمزد پرداخت کند، حالا با این مواجه شده بود که کسی حاضر بود رایگان دستگاه کارتخوان در اختیارش بگذارد و بابت تراکنش‌ها هم پولی دریافت نکند. همین باعث شد بازار به هم ریخت و به‌مرور همه شرکت‌ها با حمایت بانک‌ها کارمزدها را صفر کردند.

اوایل یعنی بین سال‌های ۸۵ تا ۹۰ همه چیز خوب بود. تراکنش‌ها رشد می‌کرد و بانک‌ها برای جذب منابع در رقابتی ناتمام افتاده بودند. به‌مرور که حجم تراکنش‌ها بالا رفت و هزینه‌های بانکداری و پرداخت الکترونیک زیاد شد، بانک‌ها به این فکر افتادند این هزینه را از مصرف‌کننده نهایی که همان مغازه‌دار ذی‌نفع نسبت به خدمات کارتخوان است دریافت کنند.

تاکنون تلاش‌های بانک‌ها، بانک مرکزی، شرکت‌های پرداخت و شاپرک به دلیل مقاومت شدید اصناف جواب نداده است. هر بار که بانک‌ها می‌خواهند کارمزد بگیرند، اصناف تهدید می‌کنند که کارتخوان‌ها را جمع می‌کنند.

آخرین بار رئیس‌جمهور دستور لغو دریافت کارمزد را داد؛ منتها امروز این هزینه فقط برای پرداخت الکترونیک نزدیک به ۵۰۰۰ میلیارد تومان شده است. به نظر می‌رسد بانک‌ها دیگر از پس این هزینه برنمی‌آیند و آن‌طور که شنیده‌شده بعد از باز شدن نماد بانک‌ها در بورس در روزهای گذشته برخی بانک‌ها نه‌تنها سود نداده‌اند، بلکه ضرر هم کرده‌اند.

کارمزدخواهی از کجا آمد؟

تا امروز اصناف موفق شده‌اند به دلیل قدرتی که دارند مانع گرفتن کارمزد توسط شرکت‌های پرداخت الکترونیک شوند. طبیعی است مغازه‌دار از یک خدمت استفاده می‌کند و برای آن خدمت باید هزینه پرداخت کند. منتها چون از یک زمانی به بهانه کاملا اشتباه فرهنگ‌سازی و کسب سهم بیشتری از بازار توسط شرکت‌های پرداخت کارمزد صفر شده است، حالا کسی حاضر نیست کارمزد بدهد.

تا اینجای کار خودش یک معضل است؛ اما حالا با یک معضل جدی‌تر از قبل روبه‌رو شده‌ایم. در حال حاضر که مغازه‌دار هزینه ۵۰۰۰ میلیارد تومانی کارمزد را نمی‌دهد، بانک‌ها این هزینه را پرداخت می‌کنند. بخشی از این هزینه به شرکت‌های پرداخت و بخشی دیگر به بانک مرکزی و شاپرک می‌رسد.

در هفته‌های گذشته خبر رسیده که برخی پذیرنده‌های بزرگ مانند ارائه‌کنندگان خدمات اینترنتی، از شرکت‌های پرداخت خواسته‌اند بخشی از کارمزدی را که از بانک‌ها دریافت می‌کنند با آنها تقسیم کنند؛ یعنی شرکت‌های بزرگ، با این ادعا که تراکنش‌های زیادی برای شرکت پرداخت به ارمغان می‌آورند، باید در سود شرکت‌های پرداخت سهیم شوند. به همین دلیل شنیده‌شده برخی پذیرنده‌های بزرگ، درگاه‌های پرداختی را که به این معامله تن نمی‌دهند می‌بندند. به عبارتی پذیرنده‌های بزرگ برخی شرکت‌های پرداخت را مجبور کرده‌اند این معامله را قبول کنند! شاپرک هم که شرکتی است بالاسر شرکت‌های پرداخت و بانک مرکزی تاکنون هیچ واکنشی به این پدیده نشان نداده است.

آینده فین‌تک چه می‌شود؟

به ابتدای این گزارش بازمی‌گردیم و این‌که چطور شد از خیر معرفی برترین استارت‌آپ‌های فین‌تک گذشتیم و به این پرداختیم که مهم‌ترین مساله امروز پرداخت ایران چیست.

تا زمانی که مساله کارمزد حل نشود و شاهد پدیده‌هایی مانند «کارمزدخواهی» باشیم، فین‌تک در ایران سرابی بیش نیست. یکی از مدل‌های کسب‌وکار استارت‌آپ‌های فین‌تک در جهان کاهش هزینه‌های کارمزدی است. وقتی چیزی به نام کارمزد وجود ندارد، چیزی به نام کاهش هزینه هم معنا ندارد.

وقتی کسب‌وکارها می‌توانند از شرکت‌های بزرگ پرداخت خدمت بگیرند و نه‌تنها پولی پرداخت نکنند بلکه پول هم بگیرند، آیا جایی برای رشد و توسعه استارت‌آپ‌های فین‌تک باقی می‌ماند؟ تا زمانی که مساله کارمزد به امان خود رها شده باشد، نه تنها امیدی به رشد استارت‌آپ‌های فین‌تک نیست، بلکه ممکن است بزودی شرکت‌های بزرگ و حتی بانک‌ها هم دچار
چالش شوند.

بانک مرکزی و شاپرک باید خیلی سریع مساله فراموش‌شده کارمزد را یک بار برای همیشه حل کنند. منتها به نظر می‌رسد با نزدیک شدن به زمان انتخابات، موضوع چالش‌برانگیزی مانند کارمزد به فراموشی سپرده شود. آخرین بار هم با دستور رئیس‌جمهور کارمزدها به بایگانی سپرده شد. چه کسی پرونده کارمزد را از بایگانی بیرون می‌آورد؟

درباره نویسنده

اتاق خبر راه پرداخت

در اتاق خبر راه پرداخت ما همه خبر‌های قابل انتشار مربوط به صنعت بانکداری و پردخت الکترونیک ایران را در راه پرداخت منتشر می‌کنیم. ما در راه پرداخت تلاش می‌کنیم بیش و پیش از خبررسانی، تحلیل ارائه کنیم. اما مخاطبان ما می‌توانند از طریق اتاق خبر در جریان مهم‌ترین رویدادها و روندها هم قرار بگیرند.

۴ دیدگاه

  • دوست عزیز
    در نظر داشته باشید که ته نشین شدن مبالغ فروش روزانه‌ی فروشگاه ها در حسابِ بانک ها (در مقابل روش سنتی که پول‌ها دیرتر به بانک واریز می‌شد یا اصلا واریز نمی‌شد) بخودی خود سود هنگفتی برای بانک ها خواهد داشت.
    به همین دلیل آنها می‌توانند/باید از کارمزد چشم پوشی کنند.

    • سلام دوست عزیز. من کارمند بانک هستم و هزینه و درآمدی که دستگاه POS برای بانک را دارد به خوبی درک می کنم. شما یه سوپر مارکت رو در نظر بگیر که در ماه ۲۰۰۰ تراکنش داره و بطور متوسط کارمزد هر تراکنشش برای بانک ۱۰۰۰ ریال هزینه داره بعلاوه هزینه اجاره و رهن دستگاه POS که به شرکت های PSP پرداخت میشه و رسوب حساب ماهانه ۴ تا ۵ میلیون تومانی سوپرمارکت. حالا شما بفرمائید بانک چه انتفاعی می کنه از این رسوب؟!!!

  • از ماست که برماست!
    سوالی که پیش می آید این است که کدام PSP حاضر است این باج را به پذیرنده بدهد؟! اگر همه PSP ها دلشان به حال خودشان و همکاران خودشان بسوزد، امثال این پذیرندگان زیاده خواه متوجه می شوند که از این خبرها هم نیست. منتها PSP که دیرتر وارد بازار شده یا بازاریابی مناسبی ندارد، برای اینکه بتواند بازار را از دست بقیه همکارانش در بیاورد حاضر است به هر آب و آتشی بزند. مثل همان رقابت منفی که بعد از سال ۸۶ برای صفر کردن کارمزدها بین PSP ها در گرفت و دودش در نهایت به چشم همه رفت.
    تا کی می خواهیم منافع جمعی و بلند مدت را فدای خودخواهی و کوتاه مدت خودمان بکنیم، خدا می داند.

دیدگاهتان را بنویسید