کتاب «اقتصاد در حرکت؛ تأمین مالی زنجیرهٔ تأمین، از ابزارهای جهانی تا تجربه ایران» نوشته محمدرسول کاظمی، مدیرعامل شرکت تجارت شایان، با حمایت این شرکت و از سوی انتشارات زرنوشت منتشر شد. این کتاب می‌کوشد تأمین مالی زنجیره تأمین (Supply Chain Finance) را برای مخاطب فارسی‌زبان به شکلی جامع و کاربردی توضیح دهد. نگاه کتاب هم به استانداردهای بین‌المللی است و هم به واقعیت‌های اقتصاد ایران.
به گزارش روابط عمومی تجارت شایان، تأمین مالی زنجیره تأمین در سال‌های اخیر در ایران از یک مفهوم تخصصی به یکی از مسیرهای اصلی تأمین نقدینگی بنگاه‌ها تبدیل شده است. ابزارهایی مثل برات الکترونیک، اوراق گام و پلتفرم‌های تأمین مالی زنجیره‌ای حالا هر ماه ده‌ها همت نقدینگی را در زنجیره‌های تولید و تجارت کشور جابه‌جا می‌کنند.
با این حال، منابع فارسی این حوزه یا به ترجمه متون خارجی محدود بوده‌اند، یا به گزارش‌ها و تجربه‌های پراکنده. متون خارجی با بستر حقوقی، فقهی و اقتصادی ایران فاصله دارند.
تجربه‌های پراکنده هم تصویر کاملی از این صنعت نمی‌دهند. «اقتصاد در حرکت» برای پر کردن همین خلأ نوشته شده است: مرجعی که مدیر مالی، بانکدار، فعال فین‌تک، قانون‌گذار و پژوهشگر بتوانند در یک جا هم مبانی را بیاموزند و هم راه اجرا را پیدا کنند.
چرا «اقتصاد در حرکت»؟
پیام محوری کتاب در عنوان آن است. به تعبیر نویسنده، اقتصاد سالم اقتصادی است که در آن پول می‌چرخد. پول از خریدار به تأمین‌کننده می‌رسد، از او به تأمین‌کننده لایه بعد، و از آنجا به کارگر، مواد اولیه و تولید بعدی. در مقابل، اقتصادی که نقدینگی‌اش در مطالبات وصول‌نشده حبس شده، اقتصادی ساکن است. این مشکل در اقتصاد پرتورم شدیدتر می‌شود، چون تأمین‌کنندهٔ کوچک عملاً به اعتباردهنده بدون بهره خریدار بزرگ تبدیل می‌شود.
بخوانید: از اکوتام تا اکوترید؛ گذار تجارت شایان به سکوی یکپارچه‌سازی تجارت و تأمین مالی
کتاب نشان می‌دهد تأمین مالی زنجیره‌ای چطور این چرخه را به حرکت درمی‌آورد. منطق این ابزار این است که به‌جای اعتبار تک‌تک بنگاه‌ها، معامله و اعتبار خریدار معتبر را مبنای تأمین مالی قرار می‌دهد. به این ترتیب، نقدینگی ارزان می‌تواند حتی به تأمین‌کنندگان کوچک در لایه‌های عمیق زنجیره برسد.
بخوانید: محمد رسول کاظمی: حجم تأمین مالی اکوتام از ۳۰۸ همت عبور کرد
«اقتصاد در حرکت» در ۱۶ فصل، این حوزه را از مبانی نظری تا اجرای عملی پوشش می‌دهد:
- مبانی و ابزارها: تعریف تأمین مالی زنجیره تأمین و چرخه تبدیل نقد. معرفی تکنیک‌های استاندارد این حوزه بر اساس تعاریف اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) و انجمن جهانی تأمین مالی زنجیره تأمین (GSCFF)، از فاکتورینگ و تأمین مالی معکوس تا فورفیتینگ و تأمین مالی پیش از ارسال.
- ابعاد حقوقی و حسابداری: بررسی ماهیت حقوقی ابزارها در حقوق ایران. همچنین الزامات افشای این ترتیبات در استانداردهای گزارشگری مالی و درس‌هایی که بحران‌های بین‌المللی این حوزه به جا گذاشته‌اند.
- تأمین مالی زنجیره‌ای اسلامی: مقایسه دو مکتب، یعنی رویکرد کشورهای حوزه خلیج فارس و مالزی و رویکرد ایران، در پاسخ به یک پرسش مشترک: چگونه می‌توان نقدینگی زودهنگام فراهم کرد بدون قرض با بهره؟
- فناوری و پلتفرم: معماری پلتفرم‌های تأمین مالی زنجیره‌ای و نقش آن‌ها در شفافیت، کاهش ریسک و قیمت‌گذاری.
- بازار ایران: ابزارها، مقررات و چالش‌های بازار ایران در شرایط تورم و تحریم، از برات الکترونیک تا اوراق گام.
- تجربه‌های جهانی و ملی: مطالعه مدل‌هایی مثل تأمین مالی چندلایه در چین و بازارگاه تحت نظارت TReDS در هند، در کنار تجربه پلتفرم اکوتام، اکوسیستم تأمین مالی زنجیره‌ای بانک تجارت.
- راهنمای اجرا و آینده: گام‌های عملی طراحی و پیاده‌سازی یک برنامه تأمین مالی زنجیره‌ای و سناریوهای آینده این صنعت.
کتاب ده‌ها فلوی عملیاتی و شکل توضیحی دارد که مسیر هر ابزار را از تحویل کالا تا تسویه نشان می‌دهند. هر فصل هم با پرسش‌هایی برای تأمل بیشتر تمام می‌شود. این ساختار، کتاب را هم برای مدیران و تصمیم‌گیران قابل استفاده می‌کند و هم برای کلاس‌های دانشگاهی و دوره‌های آموزشی.
ویژگی متمایز کتاب، ترکیب دانش نظری با تجربه عملیاتی است. نویسنده، محمد رسول کاظمی، مدیرعامل شرکت تجارت شایان است. این شرکت توسعه‌دهنده پلتفرم اکوتام و از شرکت‌های هلدینگ تفتا، از مجموعه‌های فناوری بانک تجارت، است. اکوتام از ابتدای سال ۱۴۰۲ تاکنون بیش از ۴۰۰ هزار میلیارد تومان تأمین مالی زنجیره‌ای انجام داده است.
تجربه‌های اکوتام در کتاب آمده، اما محور کتاب نیست. هدف نویسنده ارائه تصویری کامل از این حوزه در جهان و ایران بوده و تجربه شخصی، شاهد و مثال این تصویر است.
درباره نویسنده
محمدرسول کاظمی بیش از دو دهه سابقه فعالیت در حوزه فناوری، زیرساخت و نوآوری دارد. پیش از تجارت شایان، مدیرکل نوآوری و فناوری نرم‌افزار ایرانسل بوده و از سال ۱۴۰۱ به تجارت شایان پیوسته است.
