عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، در دومین همایش سالانه بازار سرمایه، با تأکید بر ضرورت تقویت نقش بازار سرمایه در تأمین مالی تولید و سرمایهگذاری بلندمدت، اعلام کرد که آینده اقتصاد ایران بیش از حجم منابع مالی در دسترس، به کارایی نظام مالی و نحوه تخصیص سرمایه وابسته است.
بر اساس اطلاعیه بانک مرکزی، همتی در این همایش که ۳۰ آبان ۱۴۰۵ برگزار شد، آینده نظام تأمین مالی را یکی از موضوعات مهم اقتصاد کشور دانست و گفت: «آینده اقتصاد ایران، بیش از آنکه به حجم منابع مالی در دسترس وابسته باشد، به کیفیت معماری نظام مالی، کارایی سازوکار تخصیص سرمایه و توانایی اقتصاد در تبدیل پساندازها به سرمایهگذاری مولد وابسته است.»
او با بیان اینکه در بررسی مسائل اقتصادی معمولاً بر کمبود منابع مالی تأکید میشود، توضیح داد که نحوه تجهیز، قیمتگذاری و تخصیص این منابع نیز اهمیت دارد. به گفته همتی، اقتصادی که از سازوکارهای کارآمد تأمین مالی برخوردار نباشد، حتی با وجود منابع قابل توجه نمیتواند از تمام ظرفیتهای سرمایهگذاری خود استفاده کند.
بخوانید: مسئله فقط تأمین پول بیشتر نیست؛ از هر ریال باید بهرهوری بیشتری گرفت
رئیسکل بانک مرکزی همچنین بازار پول و بازار سرمایه را دو بخش مکمل نظام مالی کشور دانست و تأکید کرد که این دو بازار نباید رقیب یکدیگر تلقی شوند؛ زیرا هر دو در تجهیز پساندازها، مدیریت ریسک و تأمین مالی رشد اقتصادی نقش دارند.
ثبات پولی و مالی، پیششرط سرمایهگذاری بلندمدت
همتی در بخش دیگری از سخنان خود، مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی را از مسئولیتهای اصلی بانک مرکزی برشمرد و گفت که ثبات و پیشبینیپذیری تورم به بنگاهها کمک میکند هزینهها و درآمدهای آینده خود را بهتر برآورد کنند و برای سرمایهگذاریهای چندساله تصمیم بگیرند.
او ثبات مالی را نیز به توان نظام مالی برای ادامه فعالیت هنگام بروز شوکهای اقتصادی مرتبط دانست. به گفته همتی، در چنین شرایطی باید امکان انجام بهموقع پرداختها، ارائه اعتبار به مشتریان واجد شرایط و ادامه معاملات و تأمین مالی در بازارها حفظ شود.
رئیسکل بانک مرکزی با اشاره به شرایط نااطمینانی اقتصاد ایران اظهار کرد که فشارهای بیرونی، مشکلات تأمین مواد اولیه، محدودیتهای صادراتی و افت تقاضا، فعالیت برخی بنگاهها را تحت تأثیر قرار داده است. او تأکید کرد که روشنبودن جهت سیاستهای پولی و ارزی و ثبات مقررات داخلی میتواند به برنامهریزی بهتر کسبوکارها کمک کند.
همتی درباره ارتباط سیاستهای پولی با بازار سرمایه نیز توضیح داد که تغییر نرخ سود، هم بر هزینه تأمین مالی شرکتها و هم بر تصمیم سرمایهگذاران برای انتخاب میان سپرده بانکی، اوراق و سهام اثر میگذارد. همچنین شرایط اعتباری بانکها و تحولات نرخ ارز میتوانند بر سرمایه در گردش و سودآوری بنگاهها تأثیرگذار باشند.
توسعه بازار بدهی و ضرورت انضباط مالی دولت
رئیسکل بانک مرکزی با اشاره به اهمیت بازار بدهی گفت که معاملات منظم اوراق دولتی با سررسیدهای مختلف میتواند به شکلگیری منحنی بازده مرجع کمک کند. به این ترتیب، سرمایهگذاران امکان مقایسه بازده اوراق شرکتی با اوراق دولتی همسررسید و ارزیابی ریسک سرمایهگذاری را خواهند داشت.
او افزود که هرچه بازار ثانویه اوراق عمیقتر و نقدشوندهتر باشد، قیمتها اطلاعات دقیقتری درباره شرایط تأمین مالی و انتظارات بازار در اختیار سرمایهگذاران و سیاستگذار پولی قرار میدهند.
همتی در ادامه بر ضرورت انضباط مالی دولت تأکید کرد و گفت انتشار اوراق میتواند به شفافترشدن تأمین مالی دولت کمک کند؛ اما حجم و زمانبندی انتشار باید با ظرفیت جذب بازار متناسب باشد.
به گفته او، عرضه حجم زیادی از اوراق دولتی در یک بازه زمانی کوتاه ممکن است هزینه تأمین مالی بنگاههایی را که همزمان به بازار مراجعه میکنند افزایش دهد. ازاینرو، انتشار اوراق بر اساس تقویمی مشخص، به دولت، شرکتها و سرمایهگذاران امکان برنامهریزی میدهد.
رئیس هیئت عالی بانک مرکزی همچنین هشدار داد که وابستهشدن جهت سیاست پولی به نیازهای بودجهای دولت، مهار پایدار تورم را دشوارتر میکند. او انضباط بودجهای و پایداری بدهی دولت را از عوامل مؤثر بر اثربخشی سیاست پولی دانست.
بازار سرمایه باید نقش پررنگتری در تأمین مالی بلندمدت ایفا کند
همتی با تأکید بر ضرورت تقسیم کار میان بانکها و بازار سرمایه گفت: «من شخصاً به جایگاه بازار سرمایه در اقتصاد ایران اعتقاد راسخ دارم و معتقدم این بازار باید سهم بیشتری در تأمین مالی سرمایهگذاری بلندمدت بر عهده بگیرد.»
او توضیح داد که بانکها به دلیل شناخت از گردش مالی، سوابق پرداخت و نیازهای مشتریان، بهویژه در تأمین سرمایه در گردش بنگاهها نقش مهمی دارند. در مقابل، بازار سرمایه میتواند از طریق عرضه سهام جدید، انتشار اوراق و تأمین مالی پروژهها، منابع موردنیاز طرحهای بلندمدت را فراهم کند.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین به ظرفیت همکاری بانکها و بازار سرمایه در تأمین سرمایه در گردش اشاره کرد و ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای، از جمله اوراق گام، را نمونهای از پیوند اعتبار با معاملات واقعی بنگاهها دانست.
او با اشاره به تفاوت شیوههای تأمین مالی تأکید کرد که در هر ابزار باید مشخص باشد منابع از کجا تأمین میشود و مسئولیت تحمل زیان احتمالی بر عهده چه کسی است. برای مثال، در انتشار اوراق شرکتی با ضمانت بانکی، منابع از سرمایهگذاران بازار سرمایه تأمین میشود، اما بانک تا سقف ضمانت خود تعهد دارد. در تأمین مالی از طریق سهام نیز سرمایهگذار در سود و زیان شرکت شریک میشود.
همتی همچنین نقش بازار سرمایه در پوشش ریسک بنگاهها را مهم دانست و توضیح داد که استفاده از ابزارهای مناسب برای مدیریت ریسک تغییر قیمت مواد اولیه میتواند به پیشبینیپذیری هزینه تولید و ارزیابی دقیقتر توان بازپرداخت شرکتها کمک کند.
بخوانید: تأمین مالی زنجیره تولید ۱۱٫۶ برابر شد
اعتماد سرمایهگذاران به شفافیت و کیفیت اطلاعات وابسته است
رئیسکل بانک مرکزی در بخش دیگری از سخنان خود، بر اهمیت تخصیص درست منابع مالی و تقویت اعتماد عمومی تأکید کرد.
او با اشاره به دشواری تشخیص مشکلات بنگاهها در شرایط نااطمینانی توضیح داد که کاهش فروش دو شرکت لزوماً منشأ یکسانی ندارد؛ ممکن است یک شرکت به دلیل اختلال موقت در صادرات با مشکل مواجه شده باشد و شرکت دیگر توان رقابت خود را از دست داده باشد. به گفته همتی، اطلاعات مالی قابل اتکا و تحلیل حرفهای به بانکها و سرمایهگذاران کمک میکند نوع تأمین مالی متناسب با وضعیت هر بنگاه را تشخیص دهند.
همتی با اشاره به عنوان دومین همایش سالانه بازار سرمایه، «بازار سرمایه فراگیر؛ فرصت بازآفرینی و رشد»، بر ضرورت دسترسی بنگاههای دارای طرحهای قابل دفاع به منابع مالی تأکید کرد.
او همچنین گفت سرمایهگذاران خرد باید بدانند منابعشان در چه فعالیتهایی به کار گرفته میشود، چه ریسکهایی میپذیرند و از چه حقوقی برخوردارند. به گفته رئیسکل بانک مرکزی، افشای بهموقع اطلاعات، پاسخگویی مدیران شرکتها و رعایت حقوق سرمایهگذاران خرد، از پایههای شکلگیری اعتماد عمومی به بازار سرمایه هستند.
همتی تأکید کرد که عملکرد بازار سرمایه نباید تنها بر اساس ارزش معاملات و حجم انتشار اوراق سنجیده شود، بلکه باید میزان اثرگذاری آن بر تشکیل سرمایه، نوسازی تولید و افزایش بهرهوری نیز مورد توجه قرار گیرد.
تأکید بانک مرکزی بر همکاری با بازار سرمایه برای تأمین مالی تولید
رئیسکل بانک مرکزی در پایان سخنان خود، همکاری میان بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار، وزارت امور اقتصادی و دارایی و شبکه بانکی را برای توسعه متوازن بازارهای مالی ضروری دانست.
او گفت تبادل اطلاعات و بررسی آثار تصمیمها پیش از اجرا میتواند به هماهنگی بیشتر در انتشار اوراق، مدیریت نقدینگی و توسعه ابزارهای مالی کمک کند.
همتی حمایت از بازار سرمایه را حمایت از تولید، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی کشور دانست و تأکید کرد که بانک مرکزی، ثبات و توسعه متوازن بازارهای مالی را لازمه رشد پایدار میداند و از همکاریهایی که به تأمین مالی مولد و توزیع بهتر ریسک منجر شوند، استقبال میکند.