داتا بعد از سه سال فعالیت، وارد مرحلهای شده که قرار است هوش مصنوعی از یک حوزه سرمایهگذاری و هزینه به منبع درآمد عملیاتی شرکت تبدیل شود. سلمان شهولی، رئیس هیئتمدیره داده و هوش مصنوعی داتا، میگوید این شرکت در سال مالی گذشته بیش از چهار برابر رشد درآمد و بیش از هفت برابر رشد سود را تجربه کرده و انتظار دارد مسیر رشد در یکی دو سال آینده نیز ادامه پیدا کند.
شهولی در گفتوگو با رضا قربانی، بنیانگذار راه پرداخت، بخشی از این رشد را متناسب با سن پایین شرکت میداند، اما تأکید میکند داتا طی این دوره سرمایهگذاری قابلتوجهی روی دو لایه انجام داده است: زیرساخت فنی و نیروی انسانی تخصصی هوش مصنوعی.
به گفته او، داتا با حمایت بانک تجارت توانسته زیرساخت سختافزاری و پردازشی مناسبی فراهم کند و اکنون از نظر زیرساخت فنی در موقعیت مطلوبی قرار دارد. شهولی حتی پیشبینی میکند شرکت بهزودی از نظر زیرساخت هوش مصنوعی در میان مجموعههای فعال در صنعت بانکی کشور به جایگاه نخست نزدیک شود.
در کنار سختافزار، جذب نیروی تخصصی نیز یکی از محورهای سرمایهگذاری داتا بوده است. شهولی از نیروی انسانی هوش مصنوعی با تعبیر «مغزافزار» یاد میکند و میگوید داتا در این بخش نیز سرمایهگذاری قابلتوجهی انجام داده است.
مرحله بعدی، تبدیل این سرمایهگذاریها به درآمد است. شهولی میگوید درآمدهای داتا تاکنون بیشتر از حوزه داده و سایر سرویسها تأمین شده و هوش مصنوعی هنوز بهصورت جدی برای شرکت درآمدزا نشده است. با این حال، انتظار او این است که از سال مالی آینده این وضعیت تغییر کند و AI از یک مرکز هزینه به حوزهای درآمدزا تبدیل شود.
اولویت داتا در کوتاهمدت همچنان بانک تجارت است. شهولی توضیح میدهد که بانک تجارت بهعنوان سهامدار عمده شرکت، اولویت نخست داتا باقی میماند و حجم نیازهای موجود در این بانک بهاندازهای بالاست که احتمالاً طی یکی دو سال آینده نیز بخش مهمی از ظرفیت شرکت را به خود اختصاص میدهد.
با این حال، چشمانداز هیئتمدیره محدودماندن به بانک تجارت نیست. بر اساس توضیحات شهولی، اولویت دوم داتا صنعت مالی و اولویت سوم سایر صنایع است. شرکت از هماکنون برای ارائه سرویس به خارج از بانک تجارت برنامهریزی کرده، هرچند این مسیر هنوز در مقایسه با پروژههای داخل بانک تجارت در اولویت پایینتری قرار دارد.
بخش دیگری از گفتوگو به وضعیت واقعی هوش مصنوعی در بانکداری ایران اختصاص دارد. در شرایطی که AI به یکی از پرتکرارترین کلیدواژههای فناوری تبدیل شده، پرسش اصلی این است که پروژههای بانکی تا چه حد از چتباتها و پروژههای نمایشی عبور کردهاند.
شهولی معتقد است صنعت مالی و بانکی تقریباً از مرحله صرفاً نمایشی هوش مصنوعی عبور کرده است، اما هنوز بخش زیادی از پروژهها در مرحله پایلوت قرار دارند. چتباتهای متنی و صوتی و راهکارهای پاسخگویی مشتری همچنان یکی از مهمترین مصادیق استفاده از AI هستند، اما او نشانههایی از ورود این فناوری به فرایندهای اصلی کسبوکار بانک میبیند.
یکی از این فرایندها اعتبارسنجی است؛ حوزهای که شهولی آن را در صورت انتخاب تنها یک کاربرد، اولویت نخست استفاده از هوش مصنوعی در بانکداری میداند.
از نگاه او، فرایند دریافت تسهیلات برای اشخاص حقیقی و حقوقی همچنان با مدارک متعدد، مراحل پیچیده و تصمیمهای انسانی همراه است. استفاده از هوش مصنوعی در اعتبارسنجی میتواند هم تجربه مشتری را بهبود دهد و هم خطاهای سهوی یا عمدی را کاهش دهد.
داتا نیز پروژه مشخصی در همین حوزه تعریف کرده است. به گفته شهولی، این پروژه قرار است AI را در رتبهبندی اعتباری، تهیه گزارشهای کارشناسی مشتریان حقوقی و تصمیمگیریهای اعتباری وارد کند.
او امیدوار است این پروژه تا پایان سال ۱۴۰۵ به مرحله عملیاتی برسد؛ بهگونهای که مشتریان حقیقی و حقوقی بانک تجارت اثر آن را مستقیماً در تجربه خود مشاهده کنند. کاهش زمان اعتبارسنجی و ارائه توضیح دقیقتر و مبتنی بر داده درباره چرایی یک تصمیم اعتباری، از جمله نتایجی است که شهولی برای این پروژه متصور است.
شهولی در عین حال تصمیمگیری مدیریتی مبتنی بر AI را دورتر از اعتبارسنجی میبیند. دلیل او، کمبود داده ساختیافته از تصمیمهای مدیریتی و باقیماندن بخش مهمی از دانش سازمانی بهصورت دانش ضمنی در ذهن مدیران است. علاوه بر این، میزان اعتماد مدیران به توصیههای یک سیستم هوش مصنوعی نیز مسئلهای است که هنوز باید حل شود.
تصویری که شهولی از آینده داتا ارائه میکند، عبور از مرحله زیرساختسازی به مرحله بهرهبرداری عملیاتی است: هوش مصنوعی باید از هزینه به درآمد تبدیل شود و از چتبات و پروژه نمایشی به قلب فرایندهایی مانند اعتبارسنجی وارد شود.
