هیئت وزیران با اصلاح آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، قواعد جدیدی برای اسقاط خودروهای فرسوده و نوسازی ناوگان حملونقل تعیین کرد. بر اساس این اصلاحیه، خودروسازان و موتورسیکلتسازان باید به ازای تولید هر چهار دستگاه، یک گواهی اسقاط ارائه کنند و خودروهای فرسوده نیز پس از رسیدن به سن مشخص، با محدودیتهایی در دریافت سوخت، تردد و استفاده از خدمات حملونقلی مواجه خواهند شد.
هیئت وزیران در جلسه ۲۴ تیر ۱۴۰۵، اصلاح آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو را تصویب کرد. این اصلاحیه که ۱۲ مرداد با امضای محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، ابلاغ شد، بخشهای مختلفی از فرایند اسقاط خودرو، نحوه تأمین گواهی اسقاط، شرایط خودروهای پاک و محدودیتهای مربوط به خودروهای فرسوده را تغییر داده است.
ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، چارچوب مربوط به اسقاط خودروهای فرسوده و تأمین گواهی اسقاط برای تولید و واردات خودرو را مشخص میکند. اصلاح جدید این آییننامه تلاش دارد با ایجاد الزامهای تازه برای تولیدکنندگان و محدودیت برای خودروهای فرسوده، روند خروج خودروهای قدیمی از ناوگان کشور را سرعت دهد.
خودروسازان باید برای تولیدات خود گواهی اسقاط تهیه کنند
یکی از مهمترین تغییرات این اصلاحیه، افزایش تعهد تولیدکنندگان خودرو و موتورسیکلت در حوزه اسقاط است. بر اساس ماده ۷ اصلاحشده آییننامه، تولیدکنندگان داخلی موظفند به ازای تولید هر چهار دستگاه خودرو یا موتورسیکلت، یک گواهی اسقاط از مراکز اسقاط دریافت کنند. به این ترتیب، گواهی اسقاط موردنیاز معادل ۲۵ درصد تولید ماهانه خودروسازان و موتورسیکلتسازان خواهد بود و شمارهگذاری محصولات جدید نیز به ارائه این گواهیها منوط میشود.
در صورتی که گواهی اسقاط موردنیاز در یک گروه کاربری به اندازه کافی وجود نداشته باشد، وزارت صمت با تأیید سازمان حفاظت محیط زیست میتواند از گواهی اسقاط گروههای کاربری دیگر، با سازوکار معادلسازی استفاده کند. این تغییر قرار است از کمبود گواهی اسقاط برای تولیدکنندگان و واردکنندگان جلوگیری کند.
به بیان ساده، شمارهگذاری خودروهای جدید دیگر فقط به تولید خودرو وابسته نیست و خودروساز باید همزمان بخشی از تعهد مربوط به خروج خودروهای فرسوده از چرخه حملونقل را نیز انجام دهد.
خودروها برای اسقاط در پنج گروه قرار گرفتند
در اصلاحیه جدید، خودروها از نظر اسقاط و میزان گواهی موردنیاز در پنج گروه اصلی دستهبندی شدهاند:
- موتورسیکلت
- سواری
- دیزل سبک
- دیزل سنگین
- کامیون کشنده
این دستهبندی قرار است مبنای تعیین تعداد گواهی اسقاط برای خودروهای تولیدی و وارداتی باشد.
| گروه کاربری | خودروهای شامل گروه |
|---|---|
| موتورسیکلت | موتورسیکلت |
| سواری | سواری، وانت، تاکسی، ون M1، کامیونت تا ۴ تن |
| دیزل سبک | کامیونت ۴ تا ۶ تن، مینیبوس، ون M2 |
| دیزل سنگین | کامیون و اتوبوس |
| کامیون کشنده | کامیون کشنده |
خودروهای فرسوده با محدودیت سوخت و تردد مواجه میشوند
اصلاحیه جدید آییننامه فقط برای تولیدکنندگان خودرو تعهدات تازهای ایجاد نکرده، بلکه محدودیتهای جدیدی نیز برای خودروهای فرسوده در نظر گرفته است. بر اساس این مصوبه، خودروهایی که به سن فرسودگی برسند، دیگر مانند گذشته امکان استفاده کامل از خدمات مرتبط با حملونقل را نخواهند داشت.
بر اساس این مصوبه، خودروهای فرسوده سهمیه سوخت با نرخهای اول و دوم دریافت نمیکنند و تنها در صورتی امکان دریافت کارت سوخت خواهند داشت که در سامانه مربوط به خودروهای فرسوده ثبتنام کرده باشند. همچنین تردد، نقلوانتقال و تعویض پلاک این خودروها در کلانشهرها ممنوع خواهد بود و پلیس راهور نیز موظف است کد جریمه خودروهای فرسوده را برای دوربینهای نظارتی تعریف کند.
از سوی دیگر، تمام سکوهای حمل بار و مسافر در کشور موظفند از بهکارگیری خودروهایی که به سن فرسودگی رسیدهاند جلوگیری کنند. برای کامیونها و کشندههای با ظرفیت ۲۰ تن و بیشتر نیز محدودیت تخصیص سوخت بهصورت مرحلهای اجرا میشود. بر این اساس، ناوگان بیش از ۵۵ سال، ۵۴ و ۵۵ سال، ۵۲ و ۵۳ سال و در نهایت ۵۰ و ۵۱ سال پس از ابلاغ شیوهنامه و مطابق برنامه اعلامی، مشمول محدودیت تخصیص سوخت خواهند شد.
در مقابل، خودروهای فرسودهای که مالک آنها در سامانه ثبتنام کرده و برای اسقاط اعلام آمادگی کند، در صورت فراهم نشدن شرایط نوسازی میتواند حداکثر تا پنج سال از محدودیتهای مربوط به خودروهای فرسوده معاف باشد. البته اگر پس از فراهم شدن شرایط و اعطای تسهیلات، مالک برای خروج خودرو از ناوگان اقدام نکند، محدودیتهای تردد و سایر محدودیتهای قانونی برای آن اعمال خواهد شد.
خودروهای برقی و هیبریدی تعریف رسمی پیدا کردند
یکی دیگر از تغییرات مهم اصلاحیه، تعریف رسمی انواع خودروهای پاک است. بر اساس این آییننامه، خودروهای بردافزا (EREV)، هیبریدی (HEV) و هیبریدی پلاگین (PHEV) برای نخستینبار تعریف مشخصی در چارچوب قوانین اسقاط و نوسازی خودرو پیدا کردهاند.
خودروهای بردافزا به خودروهایی گفته میشود که نیروی محرکه آنها توسط موتور برقی تأمین میشود و موتور احتراقی تنها وظیفه شارژ باتری را بر عهده دارد؛ به همین دلیل در این آییننامه در گروه خودروهای برقی قرار گرفتهاند. خودروهای هیبریدی معمولی از ترکیب موتور احتراقی و موتور برقی برای حرکت استفاده میکنند و خودروهای هیبریدی پلاگین نیز علاوه بر این دو موتور، قابلیت شارژ باتری از طریق منبع برق خارجی را دارند.
این تعریفها قرار است مبنای اجرای مشوقها و تعیین الزامات اسقاط برای هر گروه از خودروهای پاک باشد.
تعداد گواهی اسقاط موردنیاز خودروها تغییر کرد
اصلاحیه جدید، جدول تعداد گواهیهای اسقاط موردنیاز برای انواع خودروها را نیز تغییر داده است. بر اساس این جدول، میزان گواهی اسقاط دیگر صرفاً بر اساس ارزش خودرو تعیین نمیشود و نوع کاربری و گروه خودرو، معیار اصلی خواهد بود.
برای نمونه، خودروهای سواری به سه گواهی اسقاط، موتورسیکلتها به دو گواهی، تاکسی و آمبولانس به شش گواهی، مینیبوس و ون M2 به ۹ گواهی و اتوبوسها به ۲۰ گواهی اسقاط نیاز دارند. در بخش خودروهای سنگین نیز تعداد گواهیها افزایش پیدا میکند؛ بهطوری که کامیونهای سنگین به ۲۴ گواهی و کامیونهای کشنده بسته به ظرفیت، بین ۲۴ تا ۳۰ گواهی اسقاط نیاز خواهند داشت.
برای اسقاط کامیونها مشوق صرفهجویی سوخت در نظر گرفته شد
در بخش دیگری از اصلاحیه، برای تشویق مالکان کامیون و کشندههای فرسوده به خروج خودرو از چرخه فعالیت، مشوق جدیدی در نظر گرفته شده است. بر اساس این تغییر، مالکان کامیونها و کشندههایی که اقدام به اسقاط خودرو کنند، علاوه بر دریافت گواهی اسقاط، میتوانند از گواهی صرفهجویی سوخت نیز بهرهمند شوند.
میزان این گواهی بر اساس عواملی مانند سن خودرو، ارزش بازار و ویژگیهای فنی آن تعیین خواهد شد و جزئیات اجرایی آن در شیوهنامهای جداگانه اعلام میشود.
سامانه اسقاط به دستگاههای مختلف متصل میشود
در اصلاحیه جدید، وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف شده زیرساختهای نرمافزاری و سختافزاری سامانه اسقاط را توسعه دهد و امکان دسترسی برخط دستگاههای مرتبط از جمله پلیس راهور، بیمه مرکزی، وزارت کشور، وزارت راه و سازمان حفاظت محیط زیست را فراهم کند.
همچنین اطلاعات مربوط به منابع مالی حاصل از عوارض اسقاط و نحوه هزینهکرد این منابع باید بهصورت برخط در سامانه ثبت شود تا نظارت بیشتری بر فرایند اسقاط خودروهای فرسوده وجود داشته باشد.
اصلاح قوانین اسقاط چه تغییری ایجاد میکند؟
اصلاح آییننامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، هم شرایط اسقاط خودروهای فرسوده را تغییر میدهد و هم تعهدات جدیدی برای تولیدکنندگان و واردکنندگان ایجاد میکند. بر اساس این اصلاحات، تأمین گواهی اسقاط به بخش مهمی از فرایند شمارهگذاری خودروهای جدید تبدیل شده و در مقابل، خودروهای فرسوده برای ادامه فعالیت با محدودیتهایی در سوخت، تردد و خدمات حملونقل روبهرو میشوند.
در واقع، سیاست جدید تلاش میکند از دو مسیر تعداد خودروهای فرسوده را کاهش دهد؛ خودروهای جدید باید سهمی در اسقاط داشته باشند و خودروهای فرسوده نیز بهتدریج با محدودیت بیشتری برای ادامه فعالیت مواجه شوند. در کنار این موارد، مشوقهایی برای اسقاط کامیونها و توسعه خودروهای برقی و هیبریدی در نظر گرفته شده است. مجموعه این تغییرات میتواند در صورت اجرای درست، روند خروج خودروهای فرسوده و نوسازی ناوگان را سریعتر کند.
