بانک توسعه تعاون برای سال ۱۴۰۵ چند هدف بزرگ تعیین کرده است: چهاربرابرکردن سرمایه بانک تا پایان سال، هدایت ۲۰ درصد تسهیلات خرد به تولید در مرحله نخست و رساندن این سهم به ۶۰ درصد طی سه سال. سکوی «بازاران» و «طرح اتصال» دو ابزار اصلی بانک برای تحقق این اهداف معرفی شدهاند؛ یکی برای پیوند اعتبار خرد با خرید محصولات داخلی و دیگری برای متصلکردن کسبوکارهای کوچک و خانگی به زنجیرههای بزرگتر تولید و توزیع.
به گزارش راه پرداخت، امیرهوشنگ عصارزاده، مدیرعامل بانک توسعه تعاون، در نشست خبری هفتم مردادماه، برنامههای این بانک در حوزه افزایش سرمایه، تأمین مالی بنگاههای کوچک و متوسط، توسعه خدمات غیرحضوری و استفاده از ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای را تشریح کرد. یکی از محورهای اصلی این نشست، فاصله سرمایه فعلی بانک با سرمایه موردنیاز یک بانک توسعهای بود. عصارزاده همچنین از خروج بانک توسعه تعاون از زیان انباشته و توقف اضافهبرداشت از بانک مرکزی خبر داد؛ تغییراتی که قرار است زمینه اجرای برنامههای توسعهای بانک را فراهم کنند.
سرمایه بانک تا پایان ۱۴۰۵ چهار برابر میشود
بانک توسعه تعاون فعالیت خود را در سال ۱۳۸۸ و با سرمایهای معادل ۵۰۰ میلیارد تومان آغاز کرد. سرمایه این بانک اکنون به حدود ۶٫۲ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ رقمی که با الزامات سرمایهای بانکهای توسعهای فاصله دارد.
عصارزاده گفت: «سرمایه بانک در حال حاضر به حدود ۶٫۲ هزار میلیارد تومان رسیده است، اما این میزان متناسب با مأموریتهای یک بانک توسعهای نیست. براساس ضوابط جدید بانک مرکزی، بانکهای توسعهای و تخصصی باید از سرمایهای بین ۳۰ تا ۹۰ هزار میلیارد تومان برخوردار باشند؛ ازاینرو افزایش سرمایه یکی از ضرورتهای اصلی بانک محسوب میشود.»
به گفته مدیرعامل بانک توسعه تعاون، افزایش سرمایهای به مبلغ ۷٫۲ هزار میلیارد تومان در پایان سال ۱۴۰۴ به تصویب رسید و اکنون مراحل اداری آن در حال تکمیل است.
او توضیح داد: «در پایان سال ۱۴۰۴، با حمایت دولت، افزایش سرمایه ۷٫۲ هزار میلیارد تومانی از دو محل به تصویب رسید که مراحل نهایی اداری آن در حال انجام است. افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییها نیز در دستور کار قرار دارد و پیشبینی میکنیم تا پایان سال جاری، سرمایه بانک به حدود چهار برابر میزان فعلی افزایش یابد.»
حتی در صورت تحقق این وعده، سرمایه بانک توسعه تعاون همچنان با کف ۳۰ هزار میلیارد تومانی اعلامشده برای بانکهای توسعهای فاصله خواهد داشت. عصارزاده نیز تأکید کرد: «برای ایفای کامل نقش توسعهای، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی دولت نیز ضروری است.»
خروج از زیان انباشته و یک سال بدون اضافهبرداشت
افزایش سرمایه تنها بخش برنامه اصلاح مالی بانک توسعه تعاون نیست. این بانک در پایان سال ۱۴۰۴ پس از چند سال از زیان انباشته خارج شد و به گفته مدیرعامل آن، نزدیک به یک سال است که از بانک مرکزی اضافهبرداشت نداشته است.
عصارزاده گفت: «بانک توسعه تعاون در سال مالی ۱۴۰۴ پس از سالها از زیان انباشته خارج شد و برای نخستینبار با ساختاری متوازن به فعالیت ادامه میدهد. نزدیک به یک سال است که بانک هیچگونه اضافهبرداشت از بانک مرکزی نداشته و فعالیتهای مالی آن بر پایه انضباط و مدیریت منابع انجام شده است.»
او اصلاح ساختار، کنترل هزینهها و مدیریت منابع را سه عامل اصلی این تغییر دانست و گفت: «یک بانک توسعهای باید در کنار انجام مأموریتهای حمایتی، از سلامت مالی و تراز مناسب نیز برخوردار باشد.»
براساس آمار ارائهشده در این نشست، منابع بانک توسعه تعاون در پایان سال ۱۴۰۴ با حدود ۴۵ درصد رشد به ۱۵۴ هزار میلیارد تومان رسید و مانده تسهیلات آن نیز از این رقم فراتر رفت.
مدیرعامل بانک توسعه تعاون توضیح داد: «نسبت مصارف به منابع بانک حدود ۱۱۰ درصد است، درحالیکه این شاخص در شبکه بانکی معمولاً حدود ۸۵ درصد برآورد میشود. این نسبت در تهران حدود ۶۷ درصد است، اما در برخی استانهای کمتر برخوردار به بیش از ۱۹۰ درصد میرسد.»
بانک توسعه تعاون ۴۴۸ شعبه و حدود چهار هزار و ۷۰۰ نیروی انسانی دارد. کمتر از ۱۰ درصد شعب آن در تهران قرار دارند و بخش عمده شبکه شعب بانک در دیگر استانها مستقر است.
۹۰ درصد تسهیلات به مشتریان خرد و بنگاههای کوچک و متوسط رسیده است
تأمین مالی مشتریان خرد و بنگاههای کوچک و متوسط، بخش اصلی مدل کسبوکار بانک توسعه تعاون را تشکیل میدهد. براساس ترکیب اعلامشده، ۳۸ درصد تسهیلات بانک به بخش خرد، ۳۸ درصد به بنگاههای کوچک، ۱۴ درصد به بنگاههای متوسط و ۱۰ درصد به مشتریان بزرگ اختصاص یافته است.
عصارزاده گفت: «حدود ۹۰ درصد تسهیلات بانک در اختیار بخشهای خرد، کوچک و متوسط قرار گرفته و در مسیر حمایت از تولید و اشتغال هدایت شده است.»
او نرخ نکول پایینتر را یکی از دلایل تمرکز بر این بخش دانست و توضیح داد: «نرخ نکول تسهیلات در میان مشتریان خرد و بنگاههای کوچک و متوسط کمتر از مشتریان بزرگ است و مطالبات غیرجاری این بخش نیز در سطح پایینتری قرار دارد.»
مدیرعامل بانک توسعه تعاون همچنین تأکید کرد: «بانک توسعه تعاون هیچگونه بنگاهداری ندارد. تمامی منابع تجهیزشده بانک در مسیر اعطای تسهیلات و حمایت از بخش تولید به کار گرفته میشود و شرکتهای تابعه صرفاً نقش پشتیبان و تکمیلکننده خدمات بانکی را ایفا میکنند.»
«بازاران» قرار است ۶۰ درصد تسهیلات خرد را به تولید ببرد
مهمترین برنامه بانک توسعه تعاون در حوزه تأمین مالی خرد، استفاده از سکوی «بازاران» برای هدایت اعتبار به خرید کالاهای بادوام تولید داخل است. این سکو با هدف ایجاد ارتباط میان متقاضیان تسهیلات، تولیدکنندگان و تأمینکنندگان طراحی شده است.
عصارزاده درباره سازوکار این طرح گفت: «یکی از مهمترین برنامههای سال ۱۴۰۵، هدایت هدفمند تسهیلات خرد به سمت فعالیتهای مولد و خرید کالاهای بادوام تولید داخل است. در همین راستا، سکوی بازاران برای ایجاد ارتباط مستقیم میان متقاضیان تسهیلات و تولیدکنندگان داخلی طراحی شده است.»
در این مدل، اعتبار خرد باید در بستر خرید کالا و تأمین مالی تولیدکنندگان داخلی مصرف شود. بانک توسعه تعاون برای اجرای این برنامه یک هدف سهساله نیز تعیین کرده است.
مدیرعامل بانک گفت: «در سال نخست اجرای این طرح، حداقل ۲۰ درصد تسهیلات خرد از این طریق به سمت تولید هدایت میشود و این سهم طی سه سال آینده به حدود ۶۰ درصد افزایش خواهد یافت.»
او درباره شرایط تأمین مالی در این سکو توضیح داد: «در این سازوکار، فرایند دریافت تسهیلات با سرعت بیشتری انجام میشود، وابستگی به سپردهگذاریهای بلندمدت کاهش مییابد و هزینه تأمین مالی نیز در چارچوب نرخهای مصوب شبکه بانکی حفظ خواهد شد.»
«بازاران» درعینحال بهعنوان سکویی برای تأمین مالی زنجیرهای معرفی شده است. عصارزاده اعلام کرد: «ابزارهای نوین مالی از جمله اوراق گام، برات الکترونیکی، فاکتورینگ و گواهی سپرده در بانک عملیاتی شدهاند.»
با وجود اعلام هدف هدایت ۲۰ درصد تسهیلات خرد در سال نخست و افزایش آن به ۶۰ درصد طی سه سال، هنوز درباره زمان آغاز عمومی «بازاران»، گروههای نخست مشمول، سقف اعتبار، شرایط دریافت تسهیلات و شیوه ثبتنام متقاضیان جزئیاتی منتشر نشده است. بنابراین ارزیابی این وعده به انتشار مدل اجرایی و آمار عملکرد سکو نیاز دارد.
«طرح اتصال»؛ بانک میخواهد فقط تسهیلاتدهنده نباشد
برنامه دیگر بانک توسعه تعاون، «طرح اتصال» است؛ طرحی که برای پیوند مشاغل خرد، کسبوکارهای خانگی و تعاونیها با زنجیرههای ارزش، تولید و توزیع طراحی شده است.
عصارزاده گفت: «هدف این طرح، اتصال مشاغل خرد، کسبوکارهای خانگی و تعاونیها به زنجیرههای ارزش، تولید و توزیع است تا از ظرفیتهای تأمین مالی، آموزش، بازاریابی، شبکههای فروش و بازارهای بزرگتر بهرهمند شوند.»
منطق این طرح آن است که مشکل کسبوکارهای کوچک تنها با پرداخت تسهیلات حل نمیشود. دسترسی محدود به بازار، ضعف بازاریابی، نبود استانداردهای لازم، بستهبندی نامناسب و ناتوانی در ورود به شبکههای بزرگ توزیع، بخشی از موانعیاند که حتی پس از دریافت اعتبار نیز باقی میمانند.
مدیرعامل بانک توسعه تعاون توضیح داد: «در طرح اتصال، نقش بانک صرفاً پرداخت تسهیلات نیست، بلکه بانک با رویکرد تأمین مالی زنجیرهای، زمینه اتصال تولیدکنندگان کوچک به بازارها و حلقههای بالادستی را فراهم میکند.»
او درباره نقش واسطهها نیز گفت: «این طرح به دنبال حذف واسطهها نیست، بلکه هدف آن شفافسازی و کارآمدسازی زنجیره توزیع و افزایش سهم واقعی تولیدکنندگان از ارزش افزوده است.»
بخش کشاورزی یکی از حوزههای موردنظر بانک برای اجرای این طرح است. عصارزاده گفت: «ضعف در بستهبندی، بازاریابی، استانداردسازی و اتصال به بازارهای صادراتی مانع بهرهبرداری کامل از ظرفیت تولیدکنندگان شده است. اتصال آنها به زنجیرههای تولید و بازارهای هدف میتواند درآمد تولیدکنندگان و صادرات را افزایش دهد.»
«طرح اتصال» هنوز وارد مرحله اجرای عمومی نشده است. مدیرعامل بانک درباره وضعیت آن گفت: «مطالعات اولیه طرح انجام شده و بانک در مرحله شناسایی ظرفیتها، انتخاب حوزههای اولویتدار و تدوین الگوهای اجرایی قرار دارد.»
در نتیجه، برخلاف «بازاران» که برای آن اهداف عددی تعیین شده، هنوز جدول زمانی، جامعه هدف اولیه و مدل عملیاتی نهایی «طرح اتصال» اعلام نشده است.
خدمات بانکی غیرحضوری شدهاند، اما آمار استفاده اعلام نشد
توسعه خدمات دیجیتال یکی دیگر از محورهای این نشست بود. مدیرعامل بانک توسعه تعاون اعلام کرد بخش عمده خدمات بانکی، از افتتاح حساب تا ثبت درخواست تسهیلات، اکنون بهصورت غیرحضوری ارائه میشود.
عصارزاده گفت: «زیرساختهای فناوری اطلاعات و بانکداری متمرکز بانک از ابتدای تأسیس بر پایه فناوریهای نوین طراحی شده و اکنون بخش عمده خدمات بانکی، از جمله افتتاح حساب، ثبت درخواست تسهیلات و دریافت خدمات مالی، بهصورت غیرحضوری ارائه میشود.»
بااینحال، در این نشست آماری از تعداد کاربران فعال، سهم تراکنشهای غیرحضوری، تعداد درخواستهای دیجیتال تسهیلات یا میزان استفاده مشتریان از خدمات آنلاین ارائه نشد. به همین دلیل، نمیتوان براساس اطلاعات فعلی، سهم واقعی کانالهای دیجیتال در عملیات بانک را سنجید.
هدف ۲۵ درصد تعاون هنوز دور از دسترس است
بانک توسعه تعاون با هدف کمک به افزایش سهم بخش تعاون در اقتصاد شکل گرفته است، اما هدف رسیدن این سهم به ۲۵ درصد اقتصاد ملی هنوز محقق نشده است.
عصارزاده گفت: «تحقق هدف افزایش سهم بخش تعاون به ۲۵ درصد اقتصاد کشور تنها با تأمین مالی امکانپذیر نیست و به مجموعهای از اقدامات از جمله فرهنگسازی، آموزش، ایجاد بسترهای قانونی، حمایتهای سیاستی و معرفی الگوهای موفق تعاونی نیاز دارد.»
او افزایش تعامل مالی با تعاونیها را یکی از برنامههای بانک در سال ۱۴۰۵ دانست و توضیح داد: «هدف بانک جذب بیشتر گردش مالی تعاونیها از طریق ارائه خدمات متناسب و مزیتهای رقابتی است. این اقدام ضمن افزایش منابع بانک و توان تسهیلاتدهی، امکان حمایت بیشتر از توسعه فعالیتهای تعاونیها را فراهم میکند.»
بانک توسعه تعاون پس از خروج از زیان انباشته و توقف اضافهبرداشت از بانک مرکزی، اکنون سه وعده اصلی را دنبال میکند: چهاربرابرکردن سرمایه تا پایان سال، هدایت ۶۰ درصد تسهیلات خرد به تولید طی سه سال و تبدیلشدن از یک تسهیلاتدهنده صرف به حلقهای میان تولیدکنندگان کوچک و بازار.
تحقق این وعدهها به تکمیل افزایش سرمایه، انتشار جزئیات اجرایی «بازاران» و عبور «طرح اتصال» از مرحله مطالعه وابسته است؛ سه نقطهای که مشخص میکنند برنامههای اعلامشده تا چه اندازه از سطح وعده عبور میکنند و به عملکرد قابلاندازهگیری تبدیل میشوند.
