سازمان تأمین اجتماعی و بانک رفاه کارگران اجرای طرح «تکو» را با هدف ایجاد یک زنجیره مکانیزه برای تهاتر مطالبات و بدهیها آغاز کردهاند. در این مدل، مطالبات قطعی طلبکاران تأمین اجتماعی به توکن تبدیل میشود و کارفرمایان میتوانند با استفاده از برات الکترونیک، این توکنها را برای تسویه بدهی بیمهای خود به سازمان بازگردانند؛ فرایندی که قرار است بدون خروج مستقیم وجه نقد از شبکه بانکی انجام شود.
مصطفی سالاری، مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، در همایش معرفی و تبیین توکن «تکو» هدف اجرای این طرح را تهاتر مطالبات و بدهیهای سازمان با استفاده از ظرفیتهای دیجیتال عنوان کرد. سالاری با اشاره به ساختار منابع و مصارف تأمین اجتماعی گفت: «برای ایفای تعهدات سازمان علاوه بر منابع حاصل از وصول حقبیمه، باید از دیگر ظرفیتها نظیر وصول مطالبات از دولت بهرهمند شویم؛ در واقع باید از همه ظرفیتها برای تأمین منابع جهت ایفای تعهدات در قبال ذینفعان استفاده کنیم.»
تکو؛ ابزار تأمین اجتماعی برای مدیریت مطالبات و بدهیها
به گفته مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، عمده منابع این سازمان از محل وصول حقبیمه تأمین میشود و شرکتهای تأمین اجتماعی تنها ۱.۵ درصد منابع سالانه سازمان را تأمین میکنند. در چنین شرایطی، استفاده از ابزارهای مالی جدید یکی از مسیرهایی است که این سازمان برای مدیریت منابع و ایفای تعهدات خود دنبال میکند.
سالاری در این باره توضیح داد: «استفاده از ابزار نوین مالی توکن، به منظور تأمین مالی برای ارائه خدمات به ذینفعان و ارتقای خدمات سازمان در بخشهای مختلف اجرا میشود و در صورت اجرای کامل، آورده مهمی برای تأمین اجتماعی خواهد داشت.»
او همچنین اعلام کرد در یکسالونیم گذشته ۳۲ طرح مرتبط با خروج از ناترازی در سازمان تأمین اجتماعی طراحی شده و ۲۰ مورد از آنها در چارچوب اصلاحات و اجرای قوانین و مقررات به مرحله اجرا رسیدهاند. به گفته سالاری، اجرای ۱۲ طرح باقیمانده نیازمند همراهی نهادهای متولی و مراجع قانونی است و «تکو» یکی از طرحهای این مجموعه محسوب میشود.
مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی همچنین به شبکه گسترده ذینفعان این سازمان اشاره کرد. تأمین اجتماعی برای ارائه خدمات درمانی به حدود ۴۷ میلیون نفر تحت پوشش، با بیش از ۵۲ هزار مرکز درمانی طرف قرارداد تعامل مالی دارد و به گفته سالاری، تکو میتواند بخشی از این تعاملات را تسهیل کند.
او همچنین رقم مطالبات بیمهای قطعیشده تأمین اجتماعی از کارفرمایان را حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت سازمان با وجود برخورداری از ظرفیتهای قانونی برای وصول این مطالبات، با هدف همراهی با چرخه کسبوکار و حفظ اشتغال، در وصول آنها با مدارا عمل کرده است.
سالاری درباره کارکرد تکو برای طلبکاران سازمان نیز گفت: «اگر به طلبکاران تأمین اجتماعی، توکن ارائه شده و در چرخه مالی قرار گیرد، تسهیلگری در این حوزه صورت گرفته است.»
سه ضلع یک چرخه؛ طلب تأمین اجتماعی، طلب پیمانکار و بدهی کارفرما
در سمت دیگر این طرح، بانک رفاه کارگران زیرساخت بانکی و اعتباری لازم برای اتصال مطالبات و بدهیهای زنجیره تأمین اجتماعی را فراهم کرده است. اسماعیل للهگانی، مدیرعامل بانک رفاه کارگران، در تشریح جایگاه تکو در برنامههای این بانک گفت: «زنجیره مکانیزه تهاتر مطالبات و بدهیهای سازمان تأمین اجتماعی (تکو) گامی عملی برای تأمین مالی غیرتورمی و پشتیبانی از زنجیره تولید محسوب میشود و در این بانک ابزارهای اثربخشی به منظور تحقق اهداف این زنجیره طراحی و عملیاتی شده است.»
او درباره سازوکار اجرایی این طرح توضیح داد: «سازمان تأمین اجتماعی مطالبات قطعی پیمانکاران، بیمارستانها، شرکتهای داروسازی و مراکز درمانی را به توکن تبدیل و در حساب اختصاصی طلبکار ثبت میکند. از سوی دیگر، کارفرمایان و بیمهپردازان با ورود به سامانه زنجیره تولید بانک رفاه کارگران (رفاتم) به نشانی اینترنتی scf.rb24.ir، درخواست صدور برات الکترونیک را ثبت میکنند.»
مدیرعامل بانک رفاه ادامه داد: «پس از تأیید بانک، برات الکترونیک به ذینفع طلبکار صادر شده و در مقابل، توکن مطالبات به کارفرما منتقل میشود تا برای تسویه حق بیمه به سازمان تأمین اجتماعی بازگردانده شود.»
للهگانی درباره نتیجه این چرخه نیز گفت: «این فرایند بدون خروج وجه نقد از شبکه بانکی، بدهی سازمان تأمین اجتماعی به پیمانکار، بدهی پیمانکار به زنجیره تولید و بدهی کارفرما به سازمان تأمین اجتماعی را در بستری امن و مکانیزه تهاتر میکند.»
در واقع، ساختار تکو تلاش میکند سه جریان مالی را به یکدیگر متصل کند: تأمین اجتماعی به برخی پیمانکاران و مراکز درمانی بدهکار است، این بنگاهها در زنجیره اقتصادی خود مطالبات یا تعهداتی دارند و در سوی دیگر، کارفرمایانی قرار دارند که به تأمین اجتماعی بدهی بیمهای دارند. در صورت تکمیل این زنجیره، بخشی از این بدهیها میتواند بهجای تسویه مستقل و نقدی، در یک چرخه اعتباری با یکدیگر تهاتر شود.
اجرای تکو برای ۳۳۰ شرکت بزرگ آغاز شده است
بر اساس اعلام مدیرعامل بانک رفاه کارگران، جامعه هدف اولیه تکو ۳۳۰ شرکت بزرگ با بیشترین میزان پرداخت حقبیمه در استانهای مختلف کشور هستند و عملیات اجرایی این طرح برای این گروه آغاز شده است.
للهگانی حل ناترازی و ایجاد انضباط مالی در سازمان تأمین اجتماعی، آزادسازی سرمایه در گردش پیمانکاران، پیوند اعتبار تولید با قدرت خرید خانوارها و بازنشستگان و هدایت هوشمند اعتبار را از مهمترین آثار مورد انتظار اجرای تکو عنوان کرد.
او همچنین درباره رویکرد تأمین مالی این طرح گفت: «با جایگزین کردن اعتبار تأییدشده به جای خلق پول و نقدینگی، امکان تأمین مالی غیرتورمی فراهم میشود و نقدینگی سرگردان به سمت فعالیتهای مولد هدایت خواهد شد.»
حرکت بانک رفاه به سوی بانکداری ارزشآفرین
مدیرعامل بانک رفاه کارگران اجرای تکو را در چارچوب تغییر رویکرد این بانک از بانکداری سنتی و دیجیتال به آنچه «بانکداری ارزشآفرین» مینامد، تعریف کرد.
للهگانی گفت تحقق این مدل نیازمند ابزارها و موتورهای محرک جدید است و بانک رفاه فعالیت خود را در شش محور توکنایزکردن داراییها و مطالبات، توسعه ابزارهای ترکیبی و تعهداتی، تأمین مالی زنجیرهای، استفاده از دادهکاوی و هوش مصنوعی، اعتبارسنجی هوشمند و رفتارمحور و پیادهسازی روشهای مکانیزه تهاتر و تسویه دنبال میکند.
به گفته او، این معماری در دو سطح خانوار و بنگاه طراحی شده است. بانک رفاه در حوزه خانوار و خریداران خرد ابزارهایی مانند سامانه بتا، پلتفرم وایب، کارت رفاهی و رفاهپی را توسعه داده و در بخش تأمین مالی تولید و بنگاههای بزرگ نیز ابزارهایی از جمله فاکتورینگ و برات الکترونیک را در دستور کار قرار داده است.
للهگانی همچنین با اشاره به تجربههای بینالمللی در زمینه توکنایزکردن فاکتورها، مطالبات تجاری و اسناد مالی، عنوان کرد تکو با الهام از این تجربهها و متناسب با نیازهای اقتصاد ایران طراحی شده است.
تکو چه چیزی را در مدل تسویه تغییر میدهد؟
اهمیت تکو بیش از آنکه صرفاً در استفاده از عنوان «توکن» باشد، به معماری مالی پشت آن مربوط میشود. در مدل فعلی، هر یک از مطالبات و بدهیهای تأمین اجتماعی، پیمانکاران و کارفرمایان میتواند به یک جریان نقدی مستقل نیاز داشته باشد. تکو تلاش میکند این جریانهای جداگانه را به یک زنجیره واحد متصل کند تا اعتبار بهجای پول در بخشی از فرایند تسویه حرکت کند.
در این ساختار، توکن نماینده یک مطالبه تأییدشده است و برات الکترونیک نقش ابزار اعتباری حلقه دیگر زنجیره را ایفا میکند. در صورت گسترش دامنه پذیرندگان و تکمیل اتصال حلقههای مختلف، نتیجه میتواند کاهش نیاز به جابهجایی نقدینگی برای تسویه همزمان چند بدهی و مطالبه باشد.
اجرای اولیه تکو برای ۳۳۰ شرکت بزرگ، نخستین آزمون این مدل در مقیاس عملیاتی است. نتیجه این مرحله مشخص خواهد کرد که تبدیل مطالبات به دارایی قابل انتقال و اتصال آن به ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای تا چه اندازه میتواند از یک پروژه فناورانه به ابزاری برای مدیریت واقعی بدهیها و مطالبات تأمین اجتماعی تبدیل شود.
