اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۴۰۰ پروانه کسب صادر کرده، به بیش از ۱۸ هزار شکایت رسیدگی کرده و ۱۸ هزار و ۴۰۰ بازرسی از کسب‌وکارهای آنلاین انجام داده است؛ سالی که تعداد اعضای اتحادیه از ۱۵ هزار کسب‌وکار عبور کرد و هم‌زمان پرونده تنظیم‌گری بازارهایی مانند طلای آنلاین، معاملات خودرو و مسکن متری نیز در دستور کار قرار گرفت.
اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی در رویداد ارائه گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴، آمار و برنامه‌های خود را از صدور مجوز و رسیدگی به شکایت‌ها تا تنظیم‌گری بازارهای نوظهور ارائه کرد. در این مراسم رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه، درباره سامان‌دهی فروش آنلاین طلا، معاملات برخط خودرو و ملک و پلتفرم‌های مسکن متری سخن گفت؛ رزا مجتهدزاده، نایب‌رئیس دوم اتحادیه، آمار صدور پروانه، شکایت‌ها، بازرسی‌ها و رشد عضویت را ارائه کرد؛ محمدجواد رعیت، خزانه‌دار اتحادیه، به تشریح وضعیت مالی پرداخت؛ صادق محمدی، دبیر اتحادیه، از شرایط فعالیت هیئت‌مدیره در سال ۱۴۰۴، ظرفیت‌های توسعه‌نیافته تجارت الکترونیکی و برنامه‌های ۱۴۰۵ گفت و رضا جوکار، عضو هیئت‌مدیره، از برنامه اتحادیه برای استفاده از هوش مصنوعی در صدور مجوز و بازرسی کسبوکارها خبر داد.
سال ۱۴۰۴ با طلا، قطعی اینترنت و بازسازی اتحادیه گذشت
رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، بخش مهمی از صحبت‌های خود را به تنظیم‌گری حوزه‌های جدید اقتصاد دیجیتال اختصاص داد. او سامان‌دهی کسب‌وکارهای آنلاین طلا را یکی از مهم‌ترین اقداماتی دانست که هیئت‌مدیره جدید اتحادیه از ابتدای فعالیت خود دنبال کرده است.
به گفته الفت‌نسب، تدوین ضوابط این حوزه از اردیبهشت ۱۴۰۴ در دستور کار قرار گرفت و هم‌زمان سامانه‌ای برای نظارت بر فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا با همکاری و هزینه خود کسبوکارها طراحی شد.
او گفت این سامانه در حدود ۲۳ تا ۲۴ روز آماده شد، اما وزارت صمت آن را نپذیرفت. الفت‌نسب با انتقاد از طولانی‌شدن ایجاد زیرساخت جایگزین افزود که با وجود گذشت حدود ۱۵ ماه، سامانه‌ای که بانک مرکزی برای نظارت بر این بازار در حال طراحی آن است هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.
بخوانید: دولت ضوابط خریدوفروش آنلاین طلا و نقره را اصلاح کرد
رئیس اتحادیه در ادامه به شرایط دشوار فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین در سال ۱۴۰۴ اشاره کرد و جنگ ۱۲روزه، اختلال و محدودیت اینترنت و نوسانات اقتصادی را از مهم‌ترین چالش‌های این سال دانست. به گفته او، اتحادیه در دوره اختلال اینترنت عملاً به حلقه ارتباطی میان اعضا و دستگاه‌های حاکمیتی تبدیل شده بود، در حالی که تصمیم‌گیری درباره زیرساخت اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی در اختیار اتحادیه نیست.
الفت‌نسب همچنین اعلام کرد تعداد اعضای اتحادیه اکنون از ۱۵ هزار کسب‌وکار گذشته است. او شکل‌گیری اتحادیه کشوری در سال ۱۳۹۶ را یکی از اتفاقات مهم برای کسب‌وکارهای اینترنتی دانست؛ چراکه پیش از آن فعالان آنلاین ممکن بود برای فعالیت خود با اتحادیه‌های صنفی مختلف در شهرهای گوناگون مواجه شوند. به گفته او، یکی از کارکردهای اصلی اتحادیه این بوده که این پراکندگی را کاهش دهد و کسب‌وکارهای آنلاین را با یک مرجع تخصصی صنفی مواجه کند.
خریدوفروش آنلاین خودرو با استعلام از ۲۲ نهاد
فروش آنلاین خودرو یکی دیگر از محورهایی بود که الفت‌نسب درباره آن توضیح داد. به گفته او، ضوابط این حوزه تدوین شده و سازوکاری در نظر گرفته شده است که پلتفرم‌ها بتوانند حدود ۲۲ استعلام موردنیاز را از دستگاه‌های مختلف، از جمله پلیس و بیمه، دریافت کنند.
در صورت اجرای کامل این طرح، بخشی از فرایند خریدوفروش خودرو، از استعلام وضعیت خودرو تا انجام معامله و پرداخت وجه، می‌تواند به‌صورت برخط انجام شود. با این حال، الفت‌نسب تأکید کرد که عملیاتی‌شدن این فرایند همچنان به همکاری دستگاه‌های مختلف وابسته است.
پلتفرم‌های مسکن متری در مسیر دریافت مجوز
رئیس اتحادیه در بخش دیگری از صحبت‌های خود به بازار فروش متری مسکن پرداخت و نسبت به آگهی‌هایی که پشتوانه واقعی دارایی آنها مشخص نیست هشدار داد. او گفت در برخی موارد فروش سهم‌های دو، پنج یا چندمتری از ملک تبلیغ می‌شود، در حالی که درباره وجود واقعی دارایی پشت این پیشنهادها ابهام وجود دارد و احتمال «خالی‌فروشی» مطرح است.
به گفته الفت‌نسب، پلتفرم‌هایی در این حوزه شکل گرفته‌اند و اتحادیه در حال بررسی مسیر صدور مجوز برای آنهاست. مذاکرات برای دیجیتالی‌شدن معاملات ملکی نیز با سازمان ثبت اسناد و املاک ادامه دارد.
او یکی از مشکلات اصلی توسعه این خدمات را مقاومت یا کندی برخی دستگاه‌ها در تغییر فرایندهای سنتی دانست و گفت بخش خصوصی برای دیجیتالی‌کردن این بازارها نیازمند دسترسی به استعلام‌ها و همکاری نهادهای حاکمیتی است.
بخوانید: خانه‌ریز پس از هیاهوی عرضه
۲۴۴۵ پروانه کسب و بیش از ۱۸ هزار شکایت در سال ۱۴۰۴
رزا مجتهدزاده، نایب‌رئیس دوم اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، در این مراسم گزارشی از عملکرد اجرایی و نظارتی اتحادیه ارائه کرد. طبق آمار اعلام‌شده از سوی او، در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۲۴۴۵ پروانه کسب صادر شده است. زمستان با ثبت ۷۳۹ پروانه بیشترین تعداد صدور مجوز را در میان فصل‌های سال داشته و تهران با ۱۲۱۵ پروانه نزدیک به نیمی از کل مجوزهای صادرشده را به خود اختصاص داده است.
استان‌های اصفهان، خراسان رضوی، البرز، فارس، گیلان، آذربایجان شرقی و خوزستان نیز در میان استان‌هایی بوده‌اند که تعداد بیشتری پروانه کسب در آنها صادر شده است.
مجتهدزاده همچنین گفت ۷۹ درصد دریافت‌کنندگان مجوز مرد و ۲۱ درصد زن بوده‌اند. او با اشاره به این ترکیب، بر ضرورت افزایش حضور زنان در کسب‌وکارهای آنلاین تأکید کرد.
در بخش نظارتی نیز در مجموع ۱۸ هزار و ۶۷۳ شکایت ثبت شده که از این تعداد ۹۴۴۶ پرونده مختومه یا تعیین‌تکلیف شده است. علاوه بر این، اتحادیه در این دوره ۱۸ هزار و ۴۰۰ بازرسی از کسبوکارها انجام داده است. بخشی از این بازرسی‌ها به‌صورت آنلاین و از طریق بررسی وب‌سایت کسبوکارها انجام شده و در برخی حوزه‌های حساس، از جمله فروش آنلاین طلا، بازرسی حضوری نیز صورت گرفته است.
بخوانید: واکنش اتحادیه به نگرانی در بازار طلای آنلاین؛ هر پلتفرم باید مستقل بررسی شود
مجتهدزاده همچنین اعلام کرد نماد اتحادیه در وب‌سایت کسب‌وکارهای عضو بیش از ۵۲۰ هزار بار توسط کاربران کلیک شده است. به گفته او، این آمار نشان می‌دهد کاربران از نماد اتحادیه برای بررسی وضعیت کسبوکارها و استعلام مجوز آنها استفاده می‌کنند.
او از رشد ۴۴ درصدی عضویت اتحادیه نسبت به دوره قبل نیز خبر داد و گفت بخشی از این افزایش به تغییرات مربوط به فرایندهای صدور نماد اعتماد الکترونیکی و الزام دریافت پروانه کسب مرتبط بوده است.
درآمد عملیاتی اتحادیه ۹۶.۸ درصد رشد کرد
محمدجواد رعیت، خزانه‌دار اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، بخش مالی گزارش عملکرد را ارائه کرد. بر اساس آمار اعلام‌شده، درآمد عملیاتی اتحادیه در سال ۱۴۰۴ با رشد ۹۶.۸ درصدی به حدود ۱۱۵ میلیارد ریال رسیده است. او همچنین گفت بخش عمده درآمد اتحادیه از حق عضویت و منابع مرتبط با فعالیت‌های صنفی تأمین می‌شود.
به گفته رعیت، هزینه‌های اتحادیه در بخش‌هایی مانند حقوق و دستمزد، اجاره محل فعالیت و توسعه سامانه‌ها نیز افزایش یافته است. هزینه حقوق و دستمزد نسبت به سال قبل حدود سه برابر شده و اجاره محل نیز افزایش قابل توجهی داشته است. او یکی از برنامه‌های هیئت‌مدیره را خرید ساختمان برای اتحادیه عنوان کرد تا این مجموعه از هزینه‌ها و مشکلات ناشی از اجاره و جابه‌جایی‌های مکرر خارج شود.
رعیت همچنین از انعقاد تفاهم‌نامه‌ای با بانک قرض‌الحسنه مهر ایران خبر داد که بر اساس آن قرار است برخی خدمات و تسهیلات ویژه در اختیار کسب‌وکارهای عضو و کارکنان آنها قرار گیرد.
۷۲ درصد مجوزهای صادرشده مربوط به فروش کالا بوده است
صادق محمدی، دبیر اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، ابتدا درباره شرایطی توضیح داد که هیئت‌مدیره جدید در آغاز فعالیت خود با آن مواجه شده بود.
به گفته او، هیئت‌مدیره در اسفند ۱۴۰۳ اتحادیه‌ای را تحویل گرفت که با بدهی‌های انباشته، نقدینگی محدود و مشکلات اجرایی روبه‌رو بود. ثبت‌نشدن برخی تغییرات حقوقی نیز باعث شده بود اتحادیه برای مدتی امکان دسترسی عادی به حساب بانکی خود را نداشته باشد و حتی برای پرداخت برخی هزینه‌ها و استقرار در دفتر جدید با مشکل مواجه شود.
محمدی گفت جنگ ۱۲روزه و اختلال اینترنت نیز بخشی از برنامه‌های سال ۱۴۰۴ را متوقف کرد و تشکیل کمیسیون‌های تخصصی اتحادیه نیز با تأخیر انجام شد.
او در ادامه به ترکیب مجوزهای صادرشده اشاره کرد و گفت حدود ۷۲.۳ درصد پروانه‌های کسب مربوط به فروش کالاهای فیزیکی و بخش باقی‌مانده مربوط به خدمات بوده است. محصولات دیجیتال، پوشاک و محصولات آرایشی و بهداشتی از جمله گروه‌هایی بوده‌اند که سهم بیشتری در میان مجوزهای صادرشده داشته‌اند. محمدی به بازار کالاهای تندمصرف یا FMCG نیز اشاره کرد و گفت با وجود ظرفیت بالای این بازار، تنها حدود ۱۵۹ پروانه کسب در این حوزه ثبت شده است.
به اعتقاد او، بخش‌هایی مانند پلتفرم‌های B2B تأمین کالا، زنجیره‌های توزیع هوشمند، لجستیک و مدیریت انبار هنوز ظرفیت توسعه زیادی دارند و می‌توانند زمینه ورود بازیگران جدید و ایجاد اشتغال را فراهم کنند.
دبیر اتحادیه همچنین اعلام کرد هیئت‌مدیره در سال ۱۴۰۴ ۲۴ جلسه برگزار کرده و بیش از ۱۰۰ مصوبه داشته است. او از تشکیل پنج کمیسیون تخصصی در حوزه‌هایی مانند شکایات، بازرسی، آموزش، فنی و حل اختلاف نیز خبر داد و گفت این کمیسیون‌ها بازوی اجرایی اتحادیه برای تدوین ضوابط، رسیدگی به اختلافات، آموزش و نظارت بر اعضا هستند.
محمدی یکی از اولویت‌های سال ۱۴۰۵ را کاهش زمان رسیدگی به شکایت‌ها دانست. اتحادیه هدف‌گذاری کرده است که ۹۰ درصد شکایت‌ها ظرف ۷۲ ساعت وارد فرایند رسیدگی و تعیین‌تکلیف شوند. به گفته او، بخشی از درخواست‌های کاربران هم‌اکنون از طریق زیرساخت گفت‌وگوی آنلاین اتحادیه مدیریت می‌شود و حدود ۴۰ درصد برخی درخواست‌ها در همین مسیر پاسخ داده می‌شوند.
او همچنین اعلام کرد اتحادیه قصد دارد تا پایان سال ۱۴۰۵ تعداد اعضای خود را به حدود ۲۰ هزار کسب‌وکار برساند و توسعه خدمات الکترونیکی، تنظیم‌گری رسته‌های نوظهور از جمله طلا، خودرو، ملک و رمزارز و تقویت برنامه‌های آموزشی را دنبال کند.
صدور مجوز و بازرسی کسبوکارها با هوش مصنوعی هوشمند می‌شود
رضا جوکار، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی و نماینده هیئت‌مدیره در کمیسیون شکایات، به برخی چالش‌های حقوقی رسیدگی به پرونده‌های کسب‌وکارهای آنلاین و برنامه اتحادیه برای هوشمندسازی فرایندهای نظارتی پرداخت.
او گفت برخی مقررات موجود در عمل می‌توانند موجب ابهام یا سوءاستفاده در تعامل میان مصرف‌کنندگان و کسبوکارها شوند و اتحادیه تلاش می‌کند در چارچوب اختیارات خود برای اصلاح این رویه‌ها اقدام کند.
جوکار همچنین از توسعه یک زیرساخت مبتنی بر هوش مصنوعی در اتحادیه خبر داد که قرار است بخشی از فرایند صدور مجوز و بازرسی وب‌سایت کسبوکارها را هوشمند کند. به گفته او، این سامانه توسط خود اتحادیه توسعه پیدا می‌کند و برای فعالیت به اینترنت بین‌الملل وابسته نخواهد بود.
هدف از اجرای این پروژه، افزایش سرعت بررسی درخواست‌ها، کاهش وابستگی فرایندهای تکرارشونده به بررسی انسانی و فراهم‌کردن امکان نظارت گسترده‌تر بر تعداد رو به افزایش کسب‌وکارهای عضو عنوان شده است. جوکار تأکید کرد که در کنار حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان، یکی از اهداف اتحادیه این است که اجرای مقررات به شکلی باشد که کسب‌وکارهای عضو نیز از خلأها و ابهام‌های قانونی آسیب نبینند.
