آخرین دادههای منتشرشده از عملکرد شبکه شاپرک در فروردین ۱۴۰۵ نشان میدهد که تهران همچنان مرکز ثقل پرداخت الکترونیکی کشور است؛ استانی که کمتر از یکپنجم تعداد تراکنشها، اما نزدیک به یکسوم مبلغ کل تراکنشهای شاپرکی کشور را به خود اختصاص داده است. در سوی دیگر این نقشه، ایلام، خراسان جنوبی و سمنان کمترین سهم را از تراکنشهای شاپرکی داشتهاند؛ تصویری که بار دیگر فاصله میان مرکز و پیرامون را در اقتصاد پرداخت کشور نشان میدهد.
بررسی عملکرد شبکه بانکی در فروردین ۱۴۰۵، بر اساس گزارش شاپرک به تفکیک استانها، نشان میدهد در نخستین ماه سال، در مجموع ۴ میلیارد و ۱۱۹ میلیون و ۵۳۱ هزار و ۶۱۹ تراکنش در شبکه شاپرک انجام شده است. مبلغ این تراکنشها نیز به ۲۳ میلیارد و ۳۴۴ میلیون و ۶۳۶ هزار و ۱۳۰ میلیون ریال رسیده است. این گزارش عملکرد در چند مؤلفه اصلی قابل بررسی است؛ تعداد تراکنشها به تفکیک استان، مبلغ تراکنشها به تفکیک استان، سهم ابزارهای پذیرش شامل پایانه فروش، اینترنت و موبایل، تعداد پایانههای فروش تراکنشدار و توزیع جغرافیایی پرداخت الکترونیکی در کشور.
تهران در صدر؛ ایلام در کف تراکنشهای شاپرک
در فروردین ۱۴۰۵، تهران با ۷۸۲ میلیون و ۹۰ هزار و ۳۳۲ تراکنش، پرتراکنشترین استان کشور بوده است. این عدد معادل ۱۸.۹ درصد از کل تراکنشهای شاپرکی کشور است؛ یعنی تقریباً از هر پنج تراکنش شاپرکی، یک تراکنش در تهران انجام شده است.
پس از تهران، خراسان رضوی با ۳۴۱ میلیون و ۱۴ هزار و ۵۳۵ تراکنش و سهم ۸.۳ درصدی در رتبه دوم قرار دارد. فارس نیز با ۲۷۴ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۱۱ تراکنش و سهم ۶.۷ درصدی، سومین استان پرتراکنش کشور در فروردین ۱۴۰۵ بوده است.
در رتبههای بعدی، خوزستان با ۲۴۳ میلیون و ۸۸۶ هزار تراکنش، اصفهان با ۲۱۶ میلیون و ۷۳۸ هزار تراکنش، مازندران با ۱۹۸ میلیون و ۲۷۹ هزار تراکنش، آذربایجان شرقی با ۱۸۲ میلیون و ۹۸۴ هزار تراکنش، گیلان با ۱۶۷ میلیون و ۹۸۱ هزار تراکنش، آذربایجان غربی با ۱۶۰ میلیون و ۸۹ هزار تراکنش و کرمان با ۱۳۹ میلیون و ۷۸۲ هزار تراکنش قرار گرفتهاند.
در سوی دیگر جدول، ایلام با ۲۶ میلیون و ۳۱۰ هزار تراکنش کمترین تعداد تراکنشهای شاپرکی را در میان استانهای کشور داشته است. بعد از آن خراسان جنوبی با ۳۰ میلیون و ۷۲۵ هزار تراکنش و سمنان با ۳۱ میلیون و ۷۹۶ هزار تراکنش قرار دارند. سهم ایلام از کل تراکنشهای شاپرکی کشور تنها ۰.۶۴ درصد بوده است.
۶۶ درصد تراکنشها در ۱۰ استان
دادههای فروردین ۱۴۰۵ نشان میدهد ۱۰ استان اول کشور، ۶۵.۷ درصد از کل تراکنشهای شاپرکی را به خود اختصاص دادهاند. این تمرکز بالا نشان میدهد که نقشه پرداخت الکترونیکی کشور همچنان بهشدت تابع وزن اقتصادی، جمعیتی و تجاری چند استان اصلی است.
تهران در این میان وضعیت متفاوتتری دارد. سهم تهران از تعداد تراکنشها حدود ۱۹ درصد است، اما وقتی به مبلغ تراکنشها نگاه میکنیم، سهم این استان به ۲۹.۲ درصد میرسد. به بیان سادهتر، تهران فقط بیشتر تراکنش نمیسازد؛ تراکنشهای درشتتری هم دارد.
مبلغ تراکنشهای تهران در فروردین ۱۴۰۵ به ۶ میلیارد و ۸۲۵ میلیون و ۱۱ هزار و ۳۱۷ میلیون ریال رسیده است. پس از تهران، خراسان رضوی با یک میلیارد و ۵۵۶ میلیون و ۲۳۹ هزار و ۹۲۸ میلیون ریال و فارس با یک میلیارد و ۴۰۷ میلیون و ۶۸۱ هزار و ۶۴۲ میلیون ریال در رتبههای دوم و سوم مبلغ تراکنشها قرار دارند.
نکته قابلتوجه این است که در رتبهبندی مبلغی، مازندران بالاتر از اصفهان و خوزستان قرار گرفته است. مازندران با یک میلیارد و ۳۴۷ میلیون و ۷۳ هزار و ۸۷۴ میلیون ریال، چهارمین استان کشور از نظر مبلغ تراکنشهای شاپرکی در فروردین ۱۴۰۵ بوده است؛ درحالیکه از نظر تعداد تراکنشها در رتبه ششم قرار دارد. این جابهجایی نشان میدهد که صرفاً تعداد تراکنشها نمیتواند تصویر کاملی از وزن اقتصادی استانها در شبکه پرداخت ارائه کند.
پایانه فروش هنوز ستون اصلی پرداخت است
بررسی سهم ابزارهای پذیرش نشان میدهد پایانههای فروش همچنان ستون اصلی پرداخت الکترونیکی در کشور هستند. از مجموع ۴ میلیارد و ۱۱۹ میلیون تراکنش شاپرکی در فروردین ۱۴۰۵، بیش از ۳ میلیارد و ۸۲۹ میلیون تراکنش از طریق پایانههای فروش انجام شده است. به این ترتیب، سهم پایانه فروش از تعداد تراکنشها ۹۲.۹ درصد بوده است.
در مقابل، اینترنت با ۲۰۹ میلیون و ۹۲ هزار تراکنش، سهمی معادل ۵.۱ درصد از کل تعداد تراکنشها داشته و موبایل نیز با ۸۱ میلیون و ۸۹ هزار تراکنش، تنها ۲ درصد از تعداد تراکنشهای شاپرکی را به خود اختصاص داده است.
در سهم مبلغی نیز پایانه فروش همچنان دست بالا را دارد. از مجموع مبلغ تراکنشهای شاپرکی در فروردین ۱۴۰۵، حدود ۸۳.۹ درصد از طریق پایانههای فروش جابهجا شده است. سهم اینترنت از مبلغ تراکنشها ۱۶ درصد و سهم موبایل تنها ۰.۱۳ درصد بوده است.
این اختلاف میان سهم تعدادی و مبلغی ابزارها، یک نکته مهم را نشان میدهد: اینترنت اگرچه هنوز سهم محدودی از تعداد تراکنشها دارد، اما در مبلغ تراکنشها وزن بیشتری پیدا کرده است. به عبارت دیگر، تراکنشهای اینترنتی کمترند، اما بهطور متوسط درشتتر از بسیاری از تراکنشهای خرد روزمرهاند.
تهران: مرکز تراکنشهای اینترنتی
یکی از مهمترین نکات گزارش فروردین ۱۴۰۵، تمرکز بسیار بالای تراکنشهای اینترنتی در تهران است. از مجموع ۲۰۹ میلیون و ۹۲ هزار تراکنش اینترنتی کشور، ۱۹۵ میلیون و ۳۱۳ هزار تراکنش در تهران انجام شده است. به این ترتیب، ۹۳.۴ درصد از کل تراکنشهای اینترنتی شاپرک در فروردین ۱۴۰۵ متعلق به تهران بوده است.
این تمرکز در خرید اینترنتی هم دیده میشود. از مجموع ۱۸۲ میلیون و ۷۷۰ هزار تراکنش خرید اینترنتی کشور، ۱۷۰ میلیون و ۸۶۱ هزار تراکنش در تهران انجام شده است؛ یعنی ۹۳.۵ درصد خریدهای اینترنتی شاپرکی در پایتخت ثبت شدهاند.
در پرداخت قبض و خرید شارژ اینترنتی نیز سهم تهران ۹۱.۲ درصد بوده است. تهران در فروردین ۱۴۰۵ بیش از ۱۹ میلیون تراکنش اینترنتی در حوزه قبض و شارژ داشته، درحالیکه مجموع سایر استانها در این بخش کمتر از ۲ میلیون تراکنش بوده است. این دادهها نشان میدهد که با وجود توسعه ابزارهای پرداخت آنلاین، استفاده مؤثر و پرتکرار از پرداخت اینترنتی هنوز در جغرافیای کشور بهصورت متوازن توزیع نشده است. اینترنت در شبکه پرداخت ایران هنوز بیش از آنکه یک رفتار سراسری باشد، رفتاری متمرکز در تهران است.
