سفارتخانه‌هایی از جنس داده

گزارش «وضعیت صنعت زیرساخت دیجیتال ۲۰۲۵» از ظهور مدل‌های جدیدی برای حفاظت از داده‌ها در صنعت مراکز داده خبر می‌دهد. پایگاه‌های امن داده و سفارتخانه‌های داده به‌عنوان راهکاری برای پاسخ هم‌زمان به چالش امنیت داده و توسعه پایدار مطرح شده‌اند.

این گزارش «State of the Digital Infrastructure Industry 2025» که توسط نهاد جهانی Infrastructure Masons (iMasons) در سال ۲۰۲۵ منتشر شده است، تصویری جامع از وضعیت، چالش‌ها و روندهای کلیدی صنعت زیرساخت دیجیتال در جهان ارائه می‌دهد و بر پایه دیدگاه‌های بیش از ۵۰۰ رهبر این صنعت تدوین شده است.

«حفاظت از داده» به‌عنوان پنجمین محور کلیدی صنعت زیرساخت دیجیتال، از دل مباحثی شکل گرفته که پیش‌تر درباره ایجاد «مناطق انرژی پاک» مطرح شده بود. این مناطق که در مقیاس شهر یا ناحیه و پیرامون منابع متمرکز انرژی پاک طراحی می‌شوند، امکان استقرار مجموعه‌های بزرگ مراکز داده را فراهم می‌کنند. با این حال، شرکت‌هایی که مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی را در مراکز داده بسیار پرمصرف آموزش می‌دهند، به‌ویژه زمانی که این مراکز در خارج از مرزهای ملی قرار دارند، خواهان چارچوب‌های حقوقی شفاف و تضمین‌های مشخص برای حفاظت از داده‌ها هستند؛ موضوعی که دامنه آن به داده‌های بخش عمومی و خصوصی نیز کشیده شده است.

در پاسخ به این نگرانی‌ها، دو مفهوم «پایگاه امن داده» و «سفارتخانه داده» به‌عنوان راهکار مطرح شده‌اند. پایگاه امن داده به مناطقی مشخص در یک کشور اطلاق می‌شود که با قوانین و مقررات روشن، امنیت داده‌هایی را که در آن محدوده پردازش، ذخیره یا منتقل می‌شوند، تضمین می‌کند.

مفهومی که از نظر ساختاری به مناطق ویژه اقتصادی شباهت دارد، اما تمرکز اصلی آن بر حاکمیت و حفاظت از داده است. در مقابل، سفارتخانه داده به فضایی در خاک یک کشور دیگر گفته می‌شود که داده‌های دولتی یک کشور در آن نگهداری می‌شود و همچنان تحت قوانین و مقررات حاکمیتی کشور مبدأ باقی می‌ماند؛ مشابه نقش سفارتخانه‌های دیپلماتیک، اما در حوزه دیجیتال.

مفهوم «سفارتخانه داده» نخستین‌بار به‌صورت عملی توسط استونی اجرا شد؛ این کشور با استقرار سفارتخانه داده خود در لوکزامبورگ، داده‌های حیاتی حاکمیتی را خارج از مرزهای جغرافیایی اما تحت حاکمیت حقوقی ملی خود نگهداری می‌کند. در کنار این نمونه عملیاتی، کشورهایی مانند هلند، فنلاند، سوئد و ایسلند نیز در چارچوب سیاست‌های حاکمیت داده و «Data Safe Harbor» در حال بررسی یا توسعه سازوکارهای مشابه برای میزبانی امن داده‌های حاکمیتی و فراملی هستند.

توسعه پایگاه‌های امن داده و سفارتخانه‌های داده می‌تواند مسیر استقرار زیرساخت دیجیتال را در مناطقی هموار کند که به انرژی پاک، فراوان و مقرون‌به‌صرفه دسترسی دارند، اما تاکنون به دلیل نگرانی‌های مرتبط با امنیت داده از چرخه سرمایه‌گذاری کنار گذاشته شده‌اند.

از سوی دیگر، کشورهایی که به دنبال نقش‌آفرینی فعال در صنعت زیرساخت دیجیتال هستند، می‌توانند با ایجاد چنین سازوکارهایی اعتماد بازیگران بزرگ بین‌المللی را جلب کنند. در مجموع، این رویکرد نه‌تنها به حل تعارض میان حاکمیت داده و توسعه جهانی مراکز داده کمک می‌کند، بلکه می‌تواند هم‌زمان اهداف رشد صنعتی و کاهش انتشار کربن را نیز تقویت کند.

کارخانه نوآوری راه‌کار برای دومین سال متوالی  رویداد زیرساخت دیجیتال ایران را روز سه‌شنبه ۱۶ دی‌ماه ۱۴۰۴ در سالن هزار نفره ضرغام تهران برگزار می‌کند. این رویداد با حضور مدیران و فعالان فناوری اطلاعات، بانکداری دیجیتال، ارتباطات، فین‌تک و خدمات ابری، بستری برای هم‌اندیشی درباره آینده زیرساخت، امنیت و پایداری فناوری در کشور فراهم می‌کند.

علاقه‌مندان برای مطالعه درباره رویداد زیرساخت دیجیتال می‌توانند به وب‌سایت دبیرخانه این رویداد مراجعه کنند و در صورت تمایل به حضور در این رویداد از طریق ایوند ثبت نام کنند.