دولت ۳۲۰۰ سامانه دارد، اما هنوز مشخص نیست چند مورد از آنها کار یکسانی انجام می‌دهند و چه تعداد را می‌توان کنار گذاشت. محمدمحسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، در نشست خبری خود از تهیه شناسنامه سامانه‌های دستگاه‌ها برای شناسایی و کاهش موازی‌کاری خبر داد؛ برنامه‌ای که ابعاد آن پس از مذاکره با دستگاه‌ها روشن می‌شود. هم‌زمان، او وعده داد نسخه ارتقایافته پنجره ملی خدمات دولت هوشمند با نام «ایران‌پاس» تا پایان سال در اختیار مردم قرار بگیرد تا احراز هویت، امضا و ارائه مدارک الکترونیکی از همین مسیر انجام شود.
شناسنامه سامانه‌های موازی به بالاترین مقام دستگاه‌ها ابلاغ می‌شود
رئیس سازمان فناوری اطلاعات در پاسخ به پرسش راه پرداخت درباره ابعاد موازی‌کاری، هزینه نگهداری سامانه‌ها و برنامه کاهش آنها گفت: «۳۲۰۰ سامانه موازی در سامانه‌های دستگاهی داریم.»
او توضیح داد که سازمان در حال تهیه شناسنامه‌ای برای هر دستگاه است تا تعداد سامانه‌های موازی و امکان تجمیع آنها مشخص شود: «هفته بعد این را طی نامه به بالاترین مقام دستگاه ابلاغ می‌کنیم که در دستگاه شما چند سامانه موازی وجود دارد و امکان تجمیع چند مورد از آنها هست.»
بخوانید: بیش از ۳۲۰۰ سامانه دولتی در قالب طرح «ایران‌بوم» ساماندهی می‌شوند
به گفته او، موازی‌کاری گاهی درون مجموعه‌های وابسته به یک دستگاه اتفاق افتاده است؛ به‌گونه‌ای که برای یک کارکرد مشابه، قراردادهای متعددی منعقد شده است. او بدون نام‌بردن از دستگاه مشخصی گفت: «یک سامانه‌ای در همه دستگاه هست، اما ۱۰، ۲۰ یا ۳۰ قرارداد مجزا، توابع آن دستگاه با یک شرکت بسته‌اند.»
تعداد سامانه‌های قابل حذف هنوز مشخص نیست
رئیس سازمان فناوری اطلاعات درباره تعداد سامانه‌هایی که تا پایان سال حذف یا تجمیع می‌شوند، گفت: «الان نمی‌توانم آمار دقیقی به شما بدهم، چون بعد از مذاکره با دستگاه‌ها معلوم می‌شود.»
او زمان روشن‌شدن ابعاد برنامه کاهش سامانه‌ها را به انجام مکاتبات و مذاکره با دستگاه‌ها وابسته دانست: «احتمالاً ظرف یک یا دو ماه آینده که مکاتباتمان رفته، شناسنامه سامانه‌ها را ابلاغ کرده‌ایم و با دستگاه‌ها مذاکره کرده‌ایم، می‌توانیم بگوییم.»
قرار است پس از این مرحله، تکلیف هر دستگاه از نظر تعداد سامانه‌های قابل کاهش و زمان انجام آن مشخص شود. او با تأکید بر اینکه هزینه این سامانه‌ها از منابع عمومی پرداخت می‌شود، از رسانه‌ها خواست اجرای تعهدات دستگاه‌ها را پیگیری کنند.
به گفته او، کاهش موازی‌کاری به شاخص ارزیابی عملکرد نیز تبدیل می‌شود: «در ارزیابی سالانه دستگاه‌ها این را هم لحاظ می‌کنیم که کدام دستگاه در زمینه حذف سامانه‌های موازی اقدام کرده است.»
۱۰۰ درخواست برای ایجاد سامانه ملی جدید
کنترل ایجاد سامانه‌های تازه، بخش دیگر برنامه سازمان برای مهار موازی‌کاری است. رئیس سازمان فناوری اطلاعات گفت: «از ابتدای دولت تا الان ۱۰۰ درخواست سامانه ملی جدید داشتیم؛ بررسی کردیم و خیلی‌ها را رد کردیم.»
او توضیح داد که در بررسی درخواست‌ها، ضرورت ایجاد سامانه، معماری فنی، وجود نمونه مشابه و امکان استفاده از خدمات بخش خصوصی مورد توجه قرار می‌گیرد. به گفته او، مردم نباید برای دریافت خدمتی که از مسیر دیگری قابل ارائه است، با یک سامانه ملی جدید مواجه شوند.
بااین‌حال، همه دستگاه‌ها پیش از ایجاد سامانه، این مسیر را طی نکرده‌اند. او گفت: «برخی از دستگاه‌ها بدون اینکه از ما مجوز بگیرند، سامانه‌ای را تولید می‌کنند؛ ولی ما منتظر اینکه آن دستگاه درخواست بدهد، نمی‌مانیم.»
به گفته او، سازمان در این موارد درباره ضرورت ایجاد و معماری سامانه مکاتبه می‌کند و اگر خدمت مشابهی در دستگاه دیگری ارائه شود یا ایجاد سامانه ضروری نباشد، موضوع را پیگیری می‌کند. او همچنین گفت مکاتبات مربوط به اجرای احکام قانونی، برای نهادهای نظارتی نیز ارسال می‌شود و در موارد لازم، دستگاه مربوط به این نهادها معرفی خواهد شد.
این بخش از سخنان او نشان می‌دهد رد درخواست ایجاد سامانه، به‌تنهایی برای متوقف‌کردن توسعه موازی کافی نیست؛ بخشی از مسئله، سامانه‌هایی هستند که بدون طی‌کردن فرایند دریافت مجوز ایجاد و حتی به مردم معرفی می‌شوند.
ایران‌پاس؛ نسخه ارتقایافته پنجره ملی تا پایان سال
در سوی دیگر برنامه‌های سازمان، توسعه درگاهی قرار دارد که بناست دسترسی به خدمات دستگاه‌ها را یکپارچه‌تر کند. رئیس سازمان فناوری اطلاعات درباره میزان استفاده از پنجره ملی خدمات دولت هوشمند گفت: «الان بیش از ۸۷ میلیون کاربر داریم؛ یعنی کاربرانی که به پنجره خدمات دولت مراجعه کرده‌اند و از طریق آن توانسته‌اند خدمات سایر دستگاه‌ها را دریافت کنند.»
او این میزان مراجعه را قابل توجه توصیف کرد و گفت درگاهی با این گستره کاربر در کشور وجود ندارد.
نسخه ارتقایافته این پنجره قرار است با نام «ایران‌پاس» در اختیار مردم قرار بگیرد. او گفت: «تمام تلاشمان این است که تا پایان سال در اختیار مردم قرار بگیرد و به‌صورت عملیاتی، مردم آنجا خدمات متنوعی بگیرند؛ از قبیل احراز هویت، امضا و مدارک الکترونیکی که نیاز دارند به دستگاه‌های مختلف ارائه کنند.»
به گفته او، اکنون چهار سطح احراز هویت در پنجره فراهم است و نسخه جدید باید دریافت خدمات و ارائه مدارک را تسهیل کند. هدف اعلام‌شده، کاهش مطالبه مدارک فیزیکی و کپی اسناد از مردم است.
در این مدل، سند الکترونیکی صرفاً تصویر یا فایل پی‌دی‌اف یک مدرک نیست؛ اصالت آن باید از پایگاه اصلی صادرکننده قابل استعلام باشد. او از مکاتبه و برگزاری جلسات با دستگاه‌های دارنده پایگاه‌های اصلی، ازجمله در حوزه اسناد هویتی، مدارک تحصیلی و مدارک صادرشده از سوی پلیس، برای پیشبرد این برنامه خبر داد.
پنجره واحد زمین؛ ۲٫۳ میلیون درخواست و میانگین پاسخ‌گویی ۱۹روزه
رئیس سازمان فناوری اطلاعات، پنجره واحد زمین را نمونه‌ای از اثر اتصال دستگاه‌ها بر کاهش رفت‌وآمد مردم معرفی کرد. او گفت: «۲٫۳ میلیون درخواست در پنجره واحد زمین از مردم گرفته‌ایم» و رشد تعداد درخواست‌ها از ابتدای دولت چهاردهم را حدود ۱۷۲ درصد اعلام کرد.
به گفته او، متقاضیان برخی خدمات و مجوزهای زمین‌پایه پیش‌تر باید از ۱۴ تا ۱۵ دستگاه استعلام می‌گرفتند. در پنجره واحد، درخواست در یک نقطه ثبت می‌شود و گردش استعلام‌ها میان دستگاه‌ها انجام می‌گیرد.
او درباره زمان پاسخ‌گویی گفت: «دستگاهی بود که مردم مثلاً ۳۵۰ روز، ۲۸۰ روز یا ۲۵۰ روز معطل می‌شدند؛ اما الان متوسط زمان پاسخ‌گویی در پنجره ۱۹ روز است.»
این عدد، به گفته او، هنوز وضعیت مطلوب محسوب نمی‌شود: «قاعدتاً باید خیلی از استعلام‌ها به‌صورت آنی پاسخ داده شود و این جزو تکالیفی است که حتماً پیگیری می‌کنیم.»
او در ادامه، تعداد مجوزهای صادرشده در درگاه ملی مجوزها را بیش از ۱۳ میلیون مورد اعلام کرد و اتصال این درگاه به پنجره واحد زمین را نمونه‌ای از ارتباط میان سامانه‌های ملی دانست؛ به این معنا که متقاضی مجوز، برای دریافت استعلام زمین‌پایه، نیازمند شروع یک مراجعه مستقل نباشد.
صرفه‌جویی ۸٫۵ همتی و حذف ۱۱٫۵ میلیون مراجعه به دستگاه‌ها
بخشی از آمار ارائه‌شده در نشست به کاهش هزینه و مراجعه ناشی از ارائه یکپارچه خدمات مربوط بود. صدر درباره کاهش هزینه‌ها و مراجعات مردم در دریافت خدمات دولتی گفت: «صرفه‌جویی در هزینه‌های ثبت درخواست مردم از ۱٫۶ همت در ابتدای دولت به ۸٫۵ همت رسیده که رشد ۴۳۱درصدی داشته است. صرفه‌جویی در مصرف کاغذ نیز از ۵٫۸ میلیون برگ به ۲۲٫۸ میلیون برگ رسیده و ۲۹۳ درصد رشد کرده است. همچنین تعداد مراجعات حذف‌شده به دستگاه‌ها از ۲٫۱ میلیون به ۱۱٫۵ میلیون مراجعه افزایش یافته که نشان‌دهنده رشد ۴۴۷درصدی است.»
هشت زیست‌بوم در مرحله تکمیل مطالعات
برنامه زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال، قرار است هماهنگی خدمات را از سطح اتصال سامانه‌ها به سطح فرایندهای مشترک میان دستگاه‌ها ببرد. رئیس سازمان فناوری اطلاعات درباره تغییر دامنه این طرح گفت: «۱۵ زیست‌بوم در طرح اولیه بود. قرار بود در فاز اول شش زیست‌بوم داشته باشیم؛ مطالعات هشت زیست‌بوم توسط هشت دانشگاه برتر تمام شده است.»
به گفته او، مطالعات کسب‌وکاری، فرایندی و اقتصادی این هشت زیست‌بوم انجام شده و موضوع برای تصویب در شورای اقتصاد قرار دارد تا پس از دریافت مجوز، فراخوان اجرای آنها با اتکا به بخش خصوصی منتشر شود.
او توضیح داد که تمرکز این برنامه بر فرایندهای فرابخشی است؛ یعنی خدماتی که نتیجه نهایی آنها به پاسخ چند دستگاه وابسته است. برای نمونه، در حوزه زمین و ملک، از ۲۳۰ فرایند فراسازمانی نام برد.
در این الگو، متقاضی باید درخواست خود را از یک پنجره پیگیری کند و گردش کار میان دستگاه‌ها در پشت آن انجام شود. همچنین باید مشخص باشد کدام دستگاه، در چه مرحله‌ای و برای چه مدتی پاسخ‌گویی به خدمت را متوقف کرده است.
او تأکید کرد که این برنامه لزوماً به معنای حذف همه سامانه‌های داخلی دستگاه‌ها نیست. سامانه‌های درون‌دستگاهی می‌توانند وظایف خود را انجام دهند، اما مردم نباید مسئول جابه‌جایی میان آنها و پیگیری ارتباط دستگاه‌ها با یکدیگر باشند.
ابر دولت؛ انتقال، توسعه یا اتصال مراکز داده دستگاه‌ها
هم‌زمان با ساماندهی سامانه‌ها، سازمان فناوری اطلاعات در حال تعیین تکلیف زیرساخت میزبانی دستگاه‌ها نیز هست. رئیس سازمان گفت: «تقریباً مراکز داده همه دستگاه‌های دولتی را ارزیابی کرده‌ایم.»
بر اساس توضیحات او، نتیجه این ارزیابی برای دستگاه‌ها سه مسیر ایجاد می‌کند: انتقال مرکز داده به محل تعیین‌شده، توسعه آن مطابق استانداردهای اعلامی یا اتصال مرکز داده واجد استاندارد به ابر دولت.
او گفت: «یک ابر یکپارچه توزیع‌شده در سراسر کشور داریم راه‌اندازی می‌کنیم» و افزود که طی دو سال گذشته نیز به تعدادی از دستگاه‌ها خدمات ارائه شده است.
بخوانید: شهر هوشمند بدون حکمرانی داده و هماهنگی دستگاه‌ها محقق نمی‌شود
تأمین پشتیبان داده‌ها و حفاظت از داده‌های حاکمیتی و اطلاعات مردم، از اهدافی بود که او برای این برنامه برشمرد. به گفته او، وضعیت برخی مراکز داده دستگاه‌ها مناسب نیست و همکاری آنها برای اصلاح شرایط ضرورت دارد.
در مدل اعلام‌شده، بخش خصوصی نیز باید ارائه‌دهنده خدمات باشد. او گفت رویکرد سازمان این است که هرجا بخش خصوصی امکان ارائه خدمت دارد، زمینه فعالیت آن فراهم شود و دستگاه‌های دولتی بر اساس استانداردهای مشخص، خدمت دریافت کنند.
یک میلیارد تراکنش موفق در جنگ
تاب‌آوری خدمات نیز از محورهای نشست بود. رئیس سازمان فناوری اطلاعات گفت در دوره ۴۰روزه جنگ، با وجود مخاطرات و کاهش نیروی انسانی برخی دستگاه‌ها، «یک میلیارد تراکنش موفق تبادل شد».
این عدد به تبادل اطلاعات میان دستگاه‌ها در بستر مرکز تبادل مربوط است و نباید با تراکنش‌های پرداخت یکسان در نظر گرفته شود. او استمرار این تبادلات را نشانه‌ای از ظرفیت زیرساخت و اتصال دستگاه‌ها دانست.
او همچنین از ثبت ۱۲ میلیون ثبت‌نام موفق در فرایند ثبت‌نام کالابرگ طی سه روز خبر داد و تغییرات فنی انجام‌شده را در افزایش تاب‌آوری زیرساخت مؤثر دانست.
کاهش بیش از ۲۰درصدی مصرف انرژی در اجرای آزمایشی
رئیس سازمان فناوری اطلاعات از اجرای آزمایشی مدیریت هوشمند مصرف انرژی در ساختمان سازمان و هشت ساختمان دیگر در مجموعه وزارت ارتباطات نیز خبر داد. او گفت: «بعد از دو ماه استقرار در این ساختمان، بیش از ۲۰ درصد کاهش مصرف داشتیم.»
به گفته او، مرکز کنترل هوشمند امکان شناسایی عملکرد نامناسب تجهیزات و اصلاح آن را فراهم کرده است. برنامه اعلام‌شده، گسترش استفاده از این سیستم در ساختمان‌های دولتی با همکاری وزارت کشور است.
