صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی یکی پس از دیگری در حال ورود به بازار سرمایه ایران هستند. مانا ملت در شهریورماه نخستین صندوقی بود که پذیره‌نویسی خود را آغاز کرد. یک ماه بعد، ملی کیمیا با همکاری بانک ملی وارد مرحله پذیره‌نویسی شد و حالا مجموعه ترنج و بانک سامان نیز برای راه‌اندازی سومین صندوق موافقت اصولی گرفته‌اند.
این صندوق‌ها به دارندگان دلار امکان می‌دهند به‌جای نگهداری اسکناس، منابع خود را در ابزارهای مالی ارزی سرمایه‌گذاری کنند. برای دو صندوق نخست، بازده مورد انتظار سالانه ۵ درصد اعلام شده و بانک‌های ملت و ملی نیز ضمانت نقدشوندگی آن‌ها را بر عهده گرفته‌اند.
در نگاه اول، تفاوت چشمگیری میان این دو صندوق دیده نمی‌شود. اما آیا سرمایه‌گذار با سپردن دلار به آن‌ها، واقعاً سالانه ۵ درصد سود دریافت می‌کند؟ اگر بخواهد پول خود را پس بگیرد، چقدر باید منتظر بماند؟ و مهم‌تر اینکه ضمانت بانک‌ها دقیقاً شامل چه چیزی می‌شود؟
بخوانید: فرخ‌نژاد: در صندوق ارزی مانا ملت، بانک ملت ضامن نقدشوندگى است
سه صندوق ارزی در چه وضعیتی قرار دارند؟
صندوق مانا ملت به مدیریت شرکت تأمین سرمایه بانک ملت، پذیره‌نویسی خود را از ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ آغاز کرد. ظرفیت اولیه این صندوق ۱۰ میلیون دلار بود که پس از تکمیل پذیره‌نویسی، سازمان بورس با افزایش سقف آن به ۲۰ میلیون دلار موافقت کرد.
دومین صندوق، ملی کیمیا، از ۲۸ مهر در شعب ارزی بانک ملی ایران پذیره‌نویسی شد. مدیریت آن بر عهده تأمین سرمایه کیمیا است و بانک ملی مسئولیت عملیات ارزی و ضمانت نقدشوندگی را بر عهده دارد.
در ۲۰ مهر نیز سازمان بورس با تأسیس سومین صندوق ارزی با مشارکت مشاور سرمایه‌گذاری ترنج، بانک سامان و شرکت سرمایه‌گذاری توسعه امید آتیه‌اندیش موافقت اصولی کرد. این صندوق هنوز به مرحله‌ای نرسیده که بتوان عملکرد و شرایط عملیاتی آن را با دو صندوق دیگر مقایسه کرد.
اطلاعات منتشرشده از سه صندوق، تصویر زیر را نشان می‌دهد:
صندوق‌های ارزی زیر ذره‌بین
مقایسه اطلاعات اعلام‌شده درباره سه صندوق سرمایه‌گذاری ارزی
| شاخص مقایسه | مانا ملت | ملی کیمیا | ترنج ـ سامان |
|---|---|---|---|
| وضعیت صندوق | دارای مجوز فعالیت | پذیره‌نویسی انجام‌شده | موافقت اصولی |
| بانک عامل | ملت | ملی | سامان |
| حداقل ورود اعلام‌شده | ۱۰۰ دلار | ۱۰۰ دلار | ـ |
| بازده سالانه مورد انتظار | ۵ درصد | ۵ درصد | ـ |
| نحوه ورود ارز | اسکناس یا حواله | اسکناس یا حواله | ـ |
| ضمانت نقدشوندگی | بانک ملت | بانک ملی | ـ |
| ارزش مبنای هر واحد | ۱۰ دلار | ۱۰ دلار | ۱۰ دلار |
مانا ملت
- وضعیت صندوق
- دارای مجوز فعالیت
- بانک عامل
- ملت
- حداقل ورود اعلام‌شده
- ۱۰۰ دلار
- بازده سالانه مورد انتظار
- ۵ درصد
- نحوه ورود ارز
- اسکناس یا حواله
- ضمانت نقدشوندگی
- بانک ملت
- ارزش مبنای هر واحد
- ۱۰ دلار
ملی کیمیا
- وضعیت صندوق
- پذیره‌نویسی انجام‌شده
- بانک عامل
- ملی
- حداقل ورود اعلام‌شده
- ۱۰۰ دلار
- بازده سالانه مورد انتظار
- ۵ درصد
- نحوه ورود ارز
- اسکناس یا حواله
- ضمانت نقدشوندگی
- بانک ملی
- ارزش مبنای هر واحد
- ۱۰ دلار
ترنج ـ سامان
- وضعیت صندوق
- موافقت اصولی
- بانک عامل
- سامان
- حداقل ورود اعلام‌شده
- ـ
- بازده سالانه مورد انتظار
- ـ
- نحوه ورود ارز
- ـ
- ضمانت نقدشوندگی
- ـ
- ارزش مبنای هر واحد
- ۱۰ دلار
علامت «ـ» یعنی اطلاعات قابل تأیید برای این شاخص در این مقایسه موجود نیست. بازده ۵ درصدی، نرخ مورد انتظار است و به‌معنای سود تضمین‌شده نیست. ضمانت نقدشوندگی نیز لزوماً تضمین اصل سرمایه نیست. شرایط نهایی باید با آخرین امیدنامه صندوق‌ها تطبیق داده شود.
بر اساس اطلاعیه‌های اولیه، سقف سرمایه‌گذاری هر شخص در پذیره‌نویسی مانا ملت و ملی کیمیا ۵۰۰ هزار دلار اعلام شده بود. این سقف به مرحله اولیه صندوق‌ها مربوط است و برای اطلاع از محدودیت‌های فعلی باید آخرین شرایط صدور واحدها بررسی شود.
سود ۵ درصدی
مهم‌ترین ویژگی مشترک مانا ملت و ملی کیمیا، بازده سالانه ۵ درصدی است؛ نرخی که برای فردی با دارایی دلاری، امکان کسب درآمد از منابع ارزی را مطرح می‌کند. بااین‌حال، این عدد به معنای تضمین سود نیست.
رضا عیوض‌لو، مشاور رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، در ۲۸ مهر توضیح داده بود که مدیران دو صندوق بازده سالانه ۵ درصدی را پیش‌بینی کرده‌اند. این برآورد بر پایه بازده مورد انتظار دارایی‌هایی مانند اوراق بهادار و سپرده‌های ارزی انجام شده است.
به بیان ساده، اگر فردی هزار دلار سرمایه‌گذاری کند، رسیدن صندوق به بازده سالانه ۵ درصد می‌تواند سرمایه او را پس از یک سال به حدود هزار و ۵۰ دلار برساند؛ اما صندوق لزوماً متعهد نیست دقیقاً چنین بازدهی محقق کند.
بخوانید: راهنمای سرمایه‌گذاری در صندوق ارزی ملی کیمیا
نکته دیگر، محل سرمایه‌گذاری منابع است. صندوق‌های ارزی صرفاً دلارها را در حساب بانکی نگه نمی‌دارند. طبق مقررات، منابع می‌تواند در سپرده‌های ارزی، گواهی سپرده، اوراق مرابحه ارزی، اوراق سلف ارزی و سایر ابزارهای مجاز سرمایه‌گذاری شود.
همین مسئله بخشی از ریسک صندوق‌ها را شکل می‌دهد. اگر ناشر یک اوراق ارزی نتواند تعهدات خود را انجام دهد، ارزش دارایی صندوق ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. بنابراین، برای مقایسه دقیق مانا ملت و ملی کیمیا، دانستن ترکیب واقعی دارایی‌های آن‌ها ضروری است؛ اطلاعاتی که صرفاً از اطلاعیه‌های پذیره‌نویسی به دست نمی‌آید.
ضمانت بانک‌ها چه چیزی را پوشش می‌دهد؟
بانک ملت در صندوق مانا ملت و بانک ملی در صندوق ملی کیمیا، ضامن نقدشوندگی هستند. اما این عنوان نباید با ضمانت اصل سرمایه و سود اشتباه گرفته شود.
ضامن نقدشوندگی قرار است در چارچوب تعهدات قراردادی خود، به تأمین منابع مورد نیاز برای ابطال واحدهای صندوق کمک کند. این مسئولیت به‌خودی‌خود به معنای آن نیست که بانک موظف است هرگونه کاهش ارزش دارایی صندوق را جبران کند یا سود سالانه ۵ درصد را بپردازد.
اهمیت این موضوع زمانی مشخص می‌شود که سرمایه‌گذاران زیادی هم‌زمان درخواست خروج داشته باشند. در چنین شرایطی، توان صندوق برای تأمین ارز و حدود تعهد بانک ضامن تعیین‌کننده خواهد بود.
در صندوق ملی کیمیا، حمیدرضا بوئینی، معاون امور ارزی و بین‌الملل بانک ملی، اعلام کرده است که فاصله ثبت درخواست ابطال تا دریافت منابع کمتر از سه روز خواهد بود. درباره مانا ملت نیز مسئولان سازمان بورس از انجام نخستین بازپرداخت‌های ارزی به سرمایه‌گذاران خبر داده‌اند.
بااین‌حال، اعلام زمان بازپرداخت یا انجام چند درخواست موفق، برای ارزیابی نقدشوندگی در شرایط افزایش تقاضای خروج کافی نیست. سرمایه‌گذار باید بداند بازخرید واحدها بر اساس چه ارزشی انجام می‌شود، وجه در چه مهلتی به دست او می‌رسد و آیا می‌تواند آن را به شکل اسکناس دریافت کند یا خیر.
بخوانید: پذیره‌نویسی «ملی کیمیا»، دومین صندوق ارزی بازار سرمایه
ریسک تغییر مقررات و هزینه‌های پنهان سرمایه‌گذاری
سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها برخلاف خرید مستقیم اسکناس، به رعایت مقررات ارزی بانک مرکزی وابسته است. طبق دستورالعمل صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی، ورود و خروج منابع باید به ارز منتخب صندوق انجام شود و تسویه ریالی مجاز نیست. همچنین منابع مشمول تعهد ارزی صادراتی نمی‌توانند برای خرید واحدهای صندوق استفاده شوند.
در آبان ۱۴۰۵ نیز بانک مرکزی ضوابط تازه‌ای درباره نوع اسکناس صد دلاری قابل دریافت و پرداخت در صندوق‌های ارزی ابلاغ کرد. این تغییر نمونه‌ای از تأثیر مقررات بر فرآیند عملیاتی صندوق‌هاست؛ هرچند به معنای تغییر تعهدات مربوط به سود یا ابطال واحدها نیست.
موضوع دیگر، هزینه سرمایه‌گذاری است. فعالیت مدیر صندوق، ضامن نقدشوندگی و مدیر عملیات ارزی با کارمزد همراه است و انتقال حواله نیز ممکن است هزینه جداگانه‌ای داشته باشد. این هزینه‌ها می‌توانند بر بازده خالص سرمایه‌گذار اثر بگذارند.
با وجود این، بدون بررسی جدول هزینه‌های آخرین امیدنامه مصوب مانا ملت و ملی کیمیا نمی‌توان مشخص کرد کدام صندوق برای سرمایه‌گذار کم‌هزینه‌تر است. همچنین برای مقایسه نحوه بازخرید، باید شرایط و مهلت‌های درج‌شده در اسناد رسمی هر صندوق در کنار هم قرار گیرند.
در نتیجه، تفاوت واقعی صندوق‌های ارزی هنوز بیشتر در نهادهای مسئول، شیوه دسترسی و مرحله فعالیت آن‌ها دیده می‌شود تا در نرخ سود اعلام‌شده. مانا ملت از نظر سابقه فعالیت جلوتر است، ملی کیمیا تازه‌تر وارد بازار شده و صندوق سوم هنوز در مرحله آماده‌سازی قرار دارد.
برای سرمایه‌گذاری که قصد دارد دلارهای خود را به یکی از این صندوق‌ها بسپارد، نرخ سود ۵ درصدی تنها بخشی از تصمیم است. پرسش مهم‌تر این است که صندوق با دلار او چه می‌کند، چه هزینه‌ای دریافت می‌کند و هنگام خروج، تحت چه شرایطی ارز را بازمی‌گرداند. پاسخ دقیق به این پرسش‌ها بیش از نام بانک ضامن، تفاوت واقعی صندوق‌های ارزی را روشن می‌کند.
