اکوسیستم سرمایهگذاری خطرپذیر ایران با کمبود سرمایه مواجه است یا کمبود استارتاپهای سرمایهپذیر؟ حسام مقصودلو، مدیرعامل ایده ونچرز، معتقد است منابع مالی در بخشهایی از اقتصاد وجود دارد، اما تعداد تیمهایی که بتوان روی آنها سرمایهگذاری کرد، بهشدت کاهش یافته است.
مقصودلو توضیح میدهد که سرمایهگذار خودش استارتاپ نمیسازد و برای آغاز فرایند سرمایهگذاری، ابتدا به تیمی نیاز دارد که روی یک محصول کار کرده و آن را به مرحلهای قابلارزیابی رسانده باشد. بحرانهای پیدرپی باعث شدهاند استعدادها و بنیانگذاران کمتر بتوانند چند ماه از زندگی خود را صرف ساخت و آزمایش یک محصول کنند. نتیجه این وضعیت، کاهش کمّی و کیفی ورودی شرکتهای سرمایهگذاری است.
از نگاه او، پول در اقتصاد ایران وجود دارد و نزد برخی افراد و بخشها انباشته شده است؛ اما میان این منابع و تیمهای مناسب برای سرمایهگذاری توازن برقرار نیست. بنابراین چالش اصلی فقط جذب سرمایه نیست؛ زنجیره تولید استارتاپ، از شتابدهنده و دانشگاه تا سرمایهگذار مراحل اولیه، نیز تضعیف شده است.
معیارهای انتخاب سرمایهگذار نیز تغییر کردهاند. مقصودلو میگوید کسبوکاری که تجربه اصلی مشتری آن به اینترنت بینالملل وابسته باشد، با ریسک بالایی روبهروست. فعالیتهایی که مشتری خارجی دارند نیز ممکن است هر لحظه با اختلال ارتباط مواجه شوند. به همین دلیل، کسبوکارهایی که در بازار داخلی درآمد ریالی ایجاد میکنند و یک درد واقعی از جامعه ایران را حل میکنند، جذابیت بیشتری دارند.
به باور او، کاهش قدرت خرید به این معنا نیست که تمام فرصتهای بازار از بین رفتهاند. مردم ممکن است توان خرید خانه یا خودرو نداشته باشند، اما همچنان بخشی از درآمد خود را برای سلامت، ورزش، کتاب، سرگرمی یا بهبود حال روزمره هزینه میکنند. استارتاپهایی که بتوانند با دریافت سهمی کوچک از بودجه ماهانه، رفاه ملموسی ایجاد کنند، همچنان ظرفیت رشد دارند.
مقصودلو میان بقا و رشد نیز دوگانگی قائل نیست. کسبوکارهای B2C همواره با ریزش مشتری روبهرو هستند و برای جایگزینی کاربران ازدسترفته به برنامه رشد نیاز دارند. توسعه محصول را میتوان در دوره بحران کند کرد، اما توقف کامل جذب مشتری میتواند خودِ بقای کسبوکار را تهدید کند.
او همچنین میگوید ارزش سرمایهگذار فقط در تزریق پول خلاصه نمیشود. کوچینگ بنیانگذاران، کمک به تصمیمهای دشوار، خدمات رسانهای و تبلیغاتی و همراهی تیم در دوره بحران، گاهی از سرمایه نقدی ارزشمندتر است. از این منظر، سختترین بخش سرمایهگذاری کمک به تیم برای عبور از بحران و زندهنگهداشتن مدل کسبوکار است.
هوش مصنوعی نیز میتواند بخشی از همین مسئله را حل کند. مقصودلو پیشبینی میکند محصولات مشابه فراوانی با عنوان هوش مصنوعی ساخته خواهند شد؛ اما کاربرد مهمتر آن برای کسبوکارهای ایرانی، کاهش هزینه عملیات و نیروی انسانی در کنار حفظ یا ارتقای کیفیت خدمات است. هوش مصنوعی قرار نیست بهجای بنیانگذاران کسبوکار بسازد؛ قرار است به آنها برای عبور از بزنگاههای سخت کمک کند.
