دیجیکالا امروز، دوشنبه ۲۵ آبانماه ۱۴۰۵، در رویدادی از «دیا»، دستیار تخصصی خرید مبتنی بر هوش مصنوعی خود، رونمایی کرد؛ محصولی که قرار است تجربه خرید آنلاین را از جستوجوی سنتی کالا به تعامل هوشمند و گفتوگومحور تغییر دهد. دیا میتواند نیاز کاربران را از طریق گفتوگو شناسایی کند، محصولات مختلف را مقایسه کند، پیشنهادهایی متناسب با سلیقه و بودجه ارائه دهد و حتی مجموعهای از کالاهای مرتبط را برای یک خرید کامل پیشنهاد کند. این دستیار همچنین به جستوجوی متنی محدود نیست و امکان تعامل صوتی و تصویری با آن نیز وجود دارد.
به گفته مدیران دیجیکالا، معرفی دیا نخستین گام قابل مشاهده این شرکت در حرکت به سمت «تجارت ایجنتیک» است؛ رویکردی که در آن هوش مصنوعی علاوه بر پاسخگویی و ارائه پیشنهاد، میتواند در انجام بخشی از فرایندهای خرید و خدمات پس از فروش نیز نقش داشته باشد.

ندا برادران: دیگر لازم نیست کاربران به زبان ماشین صحبت کنند
در ابتدای این مراسم، ندا برادران، قائممقام مدیرعامل دیجیکالا، با اشاره به تحولات ناشی از توسعه هوش مصنوعی، این فناوری را زمینهساز یکی از تغییرات بنیادین در شیوه زندگی، کار و تعامل انسانها با فناوری توصیف کرد.
بخوانید: تجمیع «جت» و «فرش» در «سوپرمارکت دیجیکالا»
او با اشاره به تحول صنعت خردهفروشی در دهههای گذشته توضیح داد که فروشگاههای فیزیکی با وجود محدودیت در تنوع کالا، از مزیتی برخوردار بودند که آن حضور فروشنده و امکان تعامل مستقیم با مشتری بود. فروشنده میتوانست نیاز مشتری را درک کند و متناسب با آن پیشنهاد دهد. با ظهور تجارت الکترونیکی، محدودیت دسترسی به کالاها کاهش یافت و تنوع محصولات بهشکل چشمگیری افزایش پیدا کرد، اما در مقابل، کاربران ناچار بودند برای یافتن محصول موردنظر خود با ساختارها و قواعد از پیش تعیینشده پلتفرمها کار کنند.
به گفته برادران، کاربران برای خرید آنلاین باید نام کالا را جستوجو میکردند، از میان دستهبندیها و فیلترهای مختلف عبور میکردند و تا حدی با ویژگیهای محصول موردنظر خود آشنا میبودند. بااینحال، پیشرفت مدلهای زبانی بزرگ در سالهای اخیر شرایط تازهای ایجاد کرده است.

او در این باره گفت: «دیگر لازم نیست به زبان ماشینها با ماشینها صحبت کنیم. LLMها کمک کردند ماشین زبان آدمیزاد را بفهمد، نیازش را تشخیص دهد و فعالیت کاربر را تسهیل کند و همین موضوع ما را وارد یک پارادایم جدید کرده است.»
قائممقام مدیرعامل دیجیکالا تأکید کرد که این تحول تنها به تغییر شیوه جستوجوی کالا محدود نمیشود، بلکه میتواند نحوه تعامل کاربران، فروشندگان و پلتفرمهای تجارت الکترونیکی را نیز تغییر دهد. برادران رونمایی از دیا را نخستین نمود بیرونی این رویکرد جدید در دیجیکالا دانست؛ محصولی که با هدف تبدیل هوش مصنوعی به همراهی برای انتخاب و خرید هوشمندانه توسعه یافته است.
دیا چگونه فرایند خرید کاربران را تغییر میدهد؟
در ادامه مراسم، رضا فهمی، مدیر تجارت ایجنتیک دیجیکالا، به معرفی قابلیتهای دیا پرداخت و توضیح داد که این محصول بهعنوان نخستین دستیار تخصصی خرید دیجیکالا طراحی شده است تا در مراحل مختلف فرایند خرید، از شناسایی نیاز و انتخاب محصول تا خدمات پس از فروش، کاربران را همراهی کند.

به گفته او، یکی از تفاوتهای اصلی دیا با جستوجوی متداول در فروشگاههای اینترنتی این است که کاربران دیگر مجبور نیستند نیاز خود را تنها در قالب نام یک کالا یا چند کلمه کلیدی بیان کنند. آنها میتوانند خواسته خود را به زبان طبیعی توضیح دهند و از دستیار بخواهند متناسب با آن، محصولات مختلفی را بررسی و پیشنهاد کند.
بخوانید: مدیر ارشد مارکتینگ دیجیکالا: پسانداز خرد به رفتار روزمره کاربران نزدیک شده است
برای مثال، کاربری که قصد خرید یک پیراهن را دارد، میتواند از دیا بخواهد یک ست روزمره مردانه شامل پیراهن، شلوار کتان و کفش کتانی برای او انتخاب کند. در این حالت، دستیار بهجای جستوجوی جداگانه در دستهبندیهای مختلف، مجموعهای از محصولات هماهنگ را شناسایی و در قالب یک پیشنهاد ارائه میکند.
این قابلیت که با عنوان باندلکردن محصولات شناخته میشود، تنها به پوشاک محدود نیست. کاربران میتوانند برای تجهیز یک فضای کاری، تهیه وسایل موردنیاز آشپزی، چیدمان دکوراسیون یا خرید مجموعهای از تجهیزات مرتبط نیز از دیا کمک بگیرند.

فهمی همچنین به قابلیت مقایسه محصولات اشاره کرد و گفت: «دیا میتواند ویژگیهای کالاهای مختلف را بررسی کند، به پرسشهای کاربران درباره مشخصات فنی، گارانتی یا تفاوت محصولات پاسخ دهد و نظرات ثبتشده درباره کالاها را متناسب با نیاز کاربر خلاصهسازی کند. به این ترتیب، کاربر برای رسیدن به یک تصمیم خرید، نیازی به بررسی جداگانه تمامی مشخصات و دیدگاههای مربوط به محصولات نخواهد داشت.»

یکی دیگر از ویژگیهای این دستیار، ارائه پیشنهادهای شخصیسازیشده بر اساس اطلاعات و ترجیحات کاربر است. به گفته فهمی، دیا میتواند از اطلاعاتی که کاربران در تعاملات قبلی در اختیار آن قرار دادهاند، برای ارائه پیشنهادهای متناسبتر در خریدهای بعدی استفاده کند؛ برای مثال، ترجیحات مربوط به پوشاک، بودجه یا علاقهمندی به محصولات و برندهای مشخص را در پیشنهادهای بعدی در نظر بگیرد.
از جستوجوی تصویری و صوتی تا پیگیری سفارش و مرجوعی کالا
یکی دیگر از قابلیتهای معرفیشده برای دیا، امکان تعامل با کاربر از طریق متن، تصویر و صداست. به گفته فهمی، کاربران میتوانند بهجای تایپکردن درخواست خود، با ارسال پیام صوتی با این دستیار ارتباط برقرار کنند یا تصویری از محصول موردنظرشان را برای جستوجوی کالاهای مشابه در اختیار آن قرار دهند.
برای نمونه، کاربر میتواند تصویری از اتاق یا فضای کاری خود ارسال کند و از دیا بخواهد متناسب با چیدمان و ویژگیهای آن، پیشنهادهایی برای دکوراسیون ارائه دهد. امکان استفاده از تصویر برای یافتن کالاهای مشابه و دریافت مشاوره درباره انتخاب و هماهنگکردن پوشاک نیز از دیگر کاربردهای مطرحشده در این مراسم بود. قابلیت پرو مجازی نیز در میان امکانات قابل توسعه این دستیار معرفی شد.

فهمی همچنین توضیح داد که دیا از موقعیت کاربر در بخشهای مختلف دیجیکالا آگاه است. بنابراین، زمانی که کاربر در صفحه یک محصول یا سبد خرید حضور دارد، میتواند متناسب با همان صفحه از دستیار سؤال بپرسد و راهنمایی دریافت کند.
فهمی توضیح داد که سبد خرید دیا با سبد خرید اصلی دیجیکالا یکپارچه است. به این معنا که کاربران برای خرید از طریق دستیار هوش مصنوعی نیازی به ایجاد سبد خرید جداگانه ندارند و تغییرات ایجادشده در هر دو محیط با یکدیگر هماهنگ میشوند.
مدیر تجارت ایجنتیک دیجیکالا تأکید کرد که نقش این دستیار با ثبت سفارش به پایان نمیرسد بلکه کاربران میتوانند پس از خرید نیز برای پیگیری وضعیت سفارش، دریافت اطلاعات مربوط به ارسال کالا، ثبت یا پیگیری درخواست مرجوعی و دریافت خدمات پشتیبانی از دیا کمک بگیرند: «به این ترتیب، دیجیکالا تلاش کرده است دیا را از یک ابزار صرفاً پیشنهاددهنده محصول فراتر ببرد و آن را به دستیاری برای مراحل مختلف تجربه خرید تبدیل کند.»
تفاوت دیا با ChatGPT و دیگر دستیارهای عمومی هوش مصنوعی چیست؟
یکی از موضوعات مطرحشده در این مراسم، تفاوت دیا با مدلها و دستیارهای عمومی هوش مصنوعی مانند ChatGPT و Claude بود. فهمی در پاسخ به این پرسش اینطور توضیح داد: «دیا برخلاف دستیارهای عمومی، به اطلاعات، خدمات، محصولات و فرایندهای اختصاصی دیجیکالا متصل است. این ویژگی به آن امکان میدهد که علاوه بر پاسخگویی به پرسشهای کاربران، از ظرفیتهای عملیاتی و تجاری این پلتفرم نیز استفاده کند.»
به گفته او، مزیت اصلی دیا تنها شناخت محصولات نیست، بلکه برخورداری از «عاملیت» در اکوسیستم دیجیکالاست. به این معنا که دستیار میتواند با استفاده از اطلاعات و امکانات این فروشگاه، اقداماتی متناسب با نیاز کاربر انجام دهد؛ از جمله کنار هم قرار دادن چند کالای مرتبط، ارائه بستههای پیشنهادی و استفاده از ظرفیتهای تجاری دیجیکالا برای پیشنهاد تخفیف. او گفت: «این ویژگی یکی از تفاوتهای اصلی تجارت ایجنتیک با مدل متداول تجارت الکترونیکی محسوب میشود. در مدل سنتی، کاربر باید مراحل جستوجو، مقایسه و انتخاب را عمدتاً بهصورت مستقل طی کند، اما در رویکرد جدید، دستیار هوش مصنوعی میتواند بخشی از این فعالیتها را بر اساس نیاز و درخواست کاربر انجام دهد.»
معماری دیا بر پایه چندین ایجنت هوش مصنوعی توسعه یافته است
در بخش دیگری از این مراسم، فهمی درباره معماری فنی دیا و شیوه توسعه آن توضیح داد. به گفته او، این دستیار صرفاً بر یک مدل زبانی بزرگ متکی نیست، بلکه از مجموعهای از ایجنتهای هوش مصنوعی تشکیل شده است که هرکدام وظایف مشخصی را بر عهده دارند: «در این معماری، فرایندهای پیچیده خرید به وظایف کوچکتر تقسیم میشوند و ایجنتهای تخصصی، در قالب ساختاری هماهنگ، برای پاسخگویی به نیاز کاربران فعالیت میکنند. این وظایف میتوانند شامل شناسایی نیاز مشتری، جستوجوی کالا، مقایسه محصولات، ارائه پیشنهادهای شخصیسازیشده و اجرای بخشی از فرایندهای مرتبط با خرید باشند.»
بر اساس توضیحات ارائهشده، در توسعه دیا از مدلهای متنباز و مدلهایی با میزبانی داخلی نیز استفاده شده است. هدف از این رویکرد، کاهش وابستگی به مدلهای خارجی، مدیریت هزینههای پردازشی و بهبود سرعت پاسخگویی عنوان شد.
فهمی همچنین به شیوه متفاوت توسعه این محصول اشاره کرد و توضیح داد که تیم فنی دیجیکالا در حال ایجاد سازوکاری است که بتواند با تحلیل بازخوردهای کاربران و عملکرد دستیار، زمینه بهبود و توسعه مستمر دیا را فراهم کند. او در توصیف این رویکرد گفت: «تیم محصول ما ماشینی را توسعه میدهد که آن ماشین دیا را توسعه میدهد.»
به گفته مدیر تجارت ایجنتیک دیجیکالا، برنامه این شرکت در حوزه هوش مصنوعی به دستیار خرید کاربران محدود نخواهد شد: «دیجیکالا در نظر دارد استفاده از شبکه ایجنتهای هوشمند را در بخشهای دیگر اکوسیستم خود، از جمله خدمات فروشندگان، زنجیره تأمین، عملیات و پشتیبانی نیز گسترش دهد.»
رونمایی از دیا را میتوان نخستین گام بیرونی دیجیکالا در حرکت به سمت تجارت ایجنتیک دانست؛ مسیری که در آن نقش هوش مصنوعی از پاسخگویی به پرسشها و پیشنهاد کالا فراتر میرود و به مشارکت در فرایندهای خرید و ارائه خدمات نزدیک میشود.