رابطه بانکها و فینتکها سالها با دوگانه رقابت یا همکاری توصیف شده است؛ دوگانهای که اکنون در بازار اعتبار دیجیتال و میان بانکها و لندتکها دوباره مطرح میشود. محمدصادق آزادانی، مدیرعامل شرکت پیشگامان فناوریهای نوین صاد، معتقد است توزیع ارزش در اکوسیستم اعتبار، این رابطه را از رقابت به همکاری و در ادامه به شراکت استراتژیک خواهد رساند.
بازار اعتبار در سالهای اخیر از ساختار سنتی و متمرکز خود فاصله گرفته است. ظهور لندتکها، BNPL، تسهیلاتیاری، صندوقهای تضمین غیردولتی و نهادهای وثیقهپذیر باعث شده نقشهای مختلف زنجیره اعتبار میان بازیگران بیشتری توزیع شود. حتی داده نیز دیگر در انحصار بانکها نیست و پلتفرمهای تجارت الکترونیکی و کسبوکارهای دیجیتال، دادههای رفتاری تازهای برای سنجش مشتریان در اختیار دارند.
با وجود این تغییر، آزادانی میگوید بخشی از شبکه بانکی هنوز لندتکها را رقیبی میبیند که باید با عرضه ابزارهای بانکی از بازار خارج شود. این نگاه در عمل، مفهوم اکوسیستم را به استفاده از فناوریهای جدید محدود میکند، بدون آنکه نقش مستقل کسبوکارهای خصوصی در خلق ارزش به رسمیت شناخته شود.
از نگاه او، مدل پایدار بر تقسیم نقشها استوار است. بانکها منابع مالی، ابزارهای اعتباری، اطلاعات مشتریان و دسترسی به گروههایی مانند بازنشستگان و کارکنان سازمانها را در اختیار دارند. در مقابل، لندتکها از شبکه پذیرندگی، دادههای رفتاری و توان بازاریابی و عمقبخشی به بازار برخوردارند. ترکیب این ظرفیتها میتواند نرخ نکول و هزینه توسعه بازار را کاهش دهد و همکاری دوطرفهای ایجاد کند که هیچ بازیگری در آن نقش دیگری را انکار نکند.
آزادانی معتقد است مدل فعلی تسهیلاتیاری نیز ثابت نخواهد ماند. این مدل که گاهی به فروش تسهیلات بانکی یا افزایش هزینه دریافت اعتبار متهم میشود، بهتدریج در BNPL و ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای ادغام خواهد شد. اتصال اعتبار خرید مصرفکننده به زنجیرهای شامل خردهفروش، بازارگاه، عمدهفروش، تولیدکننده و واردکننده میتواند لندتک را از یک کانال فروش وام به بخشی از زیرساخت تأمین مالی تبدیل کند.
حتی اگر بانکها مستقیماً وارد BNPL و اعتبار دیجیتال شوند، مزیت لندتکهای مستقل از بین نمیرود. آزادانی توسعه و تعمیق بازار را حوزهای میداند که بانکها در آن کمتر موفق بودهاند و هزینه بالاتری پرداختهاند. لندتکها توانستهاند کسبوکارهای خرد، فروشگاهها، فریلنسرها و بازارگاهها را با ابزارهایی جدید به نظام اعتباری متصل کنند. به همین دلیل، نه حذف بانک از بازی واقعبینانه است و نه حذف لندتک.
او درعینحال نسبت به آینده بازار هشدار میدهد. احتمال شکلگیری چند لندتک بزرگ با همکاری عمیقتر بانکی وجود دارد، اما از نگاه آزادانی نباید این بازار مانند صنعت پرداخت در اختیار تعداد محدودی بازیگر قرار گیرد. تنوع نهادهای اعتبارسنجی، تضمین، وثیقهپذیری و تأمین مالی میتواند از چنین تمرکزی جلوگیری کند؛ مشروط به آنکه سیاستگذاری نیز رقابت و تنوع بازیگران را حفظ کند.
