کتاب‌های امسال جایزه «کتاب کسب‌وکار سال» فایننشال تایمز از بحران مالی ۱۸۷۳ و قدرت وال‌استریت تا جنگ مبتنی بر هوش مصنوعی، صنعت دارو، اخاذی سایبری و هزینه‌های زیست‌محیطی مراکز داده را پوشش می‌دهند. کنار هم قرار گرفتن این آثار تصویری از پرسش‌های مهم اقتصاد امروز به دست می‌دهد. قدرت اقتصادی چگونه شکل می‌گیرد، نوآوری چه منافعی ایجاد می‌کند و هزینه‌های آن را چه کسانی می‌پردازند؟
فایننشال تایمز در ۱۷ اوت ۲۰۲۶ فهرست بلند ۱۵ کتاب جایزه کتاب کسب‌وکار سال را منتشر کرد. این جایزه که امسال با حمایت بانک استاندارد چارترد و پشتیبانی نیکی (Nikkei) برگزار می‌شود، در بیست‌ودومین دوره خود به دنبال آثاری است که مسائل کسب‌وکار معاصر را با پژوهش و روایتی قابل‌فهم توضیح دهند.
در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، شش کتاب به فهرست نهایی رسیدند. «۱۸۷۳»، «خارج از مقیاس»، «ماشین بی‌نهایت»، «پروژه میون»، «خون جاری خواهد شد» و «پیشگویی» برای جایزه رقابت می‌کنند. قرار است برنده ۲ دسامبر ۲۰۲۶ معرفی شود. جایزه برنده ۳۰ هزار پوند است و به هر یک از دیگر نامزدهای نهایی ۱۰ هزار پوند تعلق می‌گیرد.
در ادامه، هر ۱۵ کتاب را در سه محور معرفی می‌کنیم. عنوان‌های فارسی ترجمه تحریریه‌اند و عنوان انگلیسی هر اثر برای شناسایی دقیق آن آمده است.
کسب‌وکار و قدرت؛ بحران مالی، وال‌استریت و امپراتوری رسانه‌ای
۱. «۱۸۷۳»؛ وقتی بحران مالی از مرزها عبور کرد
عنوان اصلی 1873: The First Great Depression and the Making of the Modern World
نویسنده لیاقت احمد (Liaquat Ahamed) · نامزد نهایی
لیاقت احمد به یکی از نخستین بحران‌های فراگیر مالی در جهان به‌هم‌پیوسته می‌پردازد. بحران از سقوط بازار وین در سال ۱۸۷۳ آغاز شد و دامنه آن به بازارهای مالی و اقتصادهای دیگر رسید. کتاب روایت بانکداران، سیاست‌مداران و تصمیم‌هایی است که آثار اقتصادی و اجتماعی بحران را شکل دادند.
برای خواننده امروز، جذابیت کتاب در پیوند تاریخ با مسئله سرایت بحران است. چگونه اختلالی در یک بازار به بحران اعتماد، فشار بر نظام اعتباری و آشفتگی در نقاط دیگر تبدیل می‌شود؟ این اثر پاسخی تاریخی به پرسشی ارائه می‌کند که هنوز در مدیریت ریسک بانکی و سیاست‌گذاری مالی مطرح است.
۲. «پول برای سوزاندن»؛ قدرت سرمایه خصوصی در وال‌استریت
عنوان اصلی Money to Burn: Leon Black, Apollo and the Remaking of Wall Street
نویسنده ویلیام دی. کوهن (William D. Cohan)
ویلیام دی. کوهن با تمرکز بر لئون بلک و شرکت آپولو، به سراغ بخشی از صنعت مالی می‌رود که در دهه‌های اخیر نفوذ چشمگیری یافته است. روایت او از سرمایه‌گذاری خصوصی و مدیریت دارایی‌های جایگزین نشان می‌دهد چگونه روابط شخصی، ساختار مالکیت، معاملات بزرگ و تصمیم‌های مدیران می‌توانند مسیر یک نهاد مالی را تغییر دهند.
«پول برای سوزاندن» فرصتی برای بررسی سازوکار قدرت و پاسخ‌گویی در مؤسساتی فراهم می‌کند که تصمیم‌هایشان بر شرکت‌ها، کارکنان و بازارهای سرمایه اثر می‌گذارد. کتاب به حاشیه‌ها و بحران‌هایی هم می‌پردازد که اعتبار مدیران را در معرض آزمون قرار می‌دهند.
۳. «راه‌بلد»؛ روایت مدیر سابق گلدمن ساکس از درون بانک سرمایه‌گذاری
عنوان اصلی Streetwise: Getting To and Through Goldman Sachs
نویسنده لوید بلنکفاین (Lloyd Blankfein)
لوید بلنکفاین، مدیرعامل پیشین گلدمن ساکس، مسیر خود را از سال‌های آغازین زندگی تا رسیدن به رأس یکی از شناخته‌شده‌ترین بانک‌های سرمایه‌گذاری جهان بازگو می‌کند. او از تجربه رهبری تیم‌های رقابتی، تصمیم‌گیری در موقعیت‌های دشوار و مواجهه با بحران‌های بزرگ، از جمله بحران مالی جهانی، می‌نویسد.
ارزش کتاب در زاویه دید یکی از بازیگران اصلی بازار است. خواننده می‌تواند منطق تصمیم‌گیری مدیران ارشد را از زبان یکی از آن‌ها بشنود و برای ارزیابی پیامدهای آن تصمیم‌ها، این خاطرات را در کنار روایت‌های مستقل بخواند.
۴. «آتش‌سوزی در خاندان مرداک»؛ نبرد جانشینی در یک امپراتوری رسانه‌ای
عنوان اصلی Bonfire of the Murdochs: How the Epic Fight to Control the Last Great Media Dynasty Broke a Family – and the World
نویسنده گابریل شرمن (Gabriel Sherman)
گابریل شرمن داستان کشمکش بر سر آینده امپراتوری رسانه‌ای روپرت مرداک را از زاویه مناسبات خانوادگی، مالکیت و قدرت روایت می‌کند. پرسش محوری کتاب این است که وقتی کنترل بنگاه‌های بزرگ به یک خاندان وابسته است، اختلاف بر سر جانشینی تا چه اندازه بر تصمیم‌های شرکتی و نفوذ رسانه‌ای اثر می‌گذارد.
برای فعالان حوزه حکمرانی شرکتی، کتاب نمونه‌ای از دشواری تفکیک منافع خانوادگی، مصالح کسب‌وکار و مسئولیت عمومی رسانه است. این مسئله در شرکت‌های خانوادگی آشناست و در مقیاس یک امپراتوری رسانه‌ای، پیامدهایش به مخاطبان و فضای عمومی هم می‌رسد.
کسب‌وکار و نوآوری؛ از هوش مصنوعی تا دارو و امنیت سایبری
۵. «ماشین بی‌نهایت»؛ رقابت برای ساخت هوش مصنوعی پیشرفته
عنوان اصلی The Infinity Machine: Demis Hassabis, DeepMind and the Quest for Superintelligence
نویسنده سباستین مالابی (Sebastian Mallaby) · نامزد نهایی
سباستین مالابی با تمرکز بر دمیس هاسابیس و شرکت دیپ‌مایند، داستان تبدیل یک ایده بلندپروازانه پژوهشی به یکی از مهم‌ترین پروژه‌های فناوری جهان را دنبال می‌کند. کتاب به مسیر علمی هاسابیس، جایگاه دیپ‌مایند در مجموعه گوگل و رقابت شرکت‌ها برای توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی توانمندتر می‌پردازد.
روایت مالابی محل تلاقی پژوهش، سرمایه و قدرت شرکت‌های بزرگ را نشان می‌دهد. برای صنعت مالی، این پیوند اهمیت دارد. هوش مصنوعی می‌تواند زیرساخت تصمیم‌گیری و بهره‌وری را تغییر دهد و هم‌زمان پرسش‌هایی درباره تمرکز قدرت فناورانه و نظارت ایجاد کند.
۶. «مرد یوپی‌اس»؛ چگونه یک کسب‌وکار کوچک به زیرساخت لجستیک تبدیل شد
عنوان اصلی The UPS Man: James E. Casey and the Creation of Modern Logistics
نویسنده مارک لوینسون (Marc Levinson)
مارک لوینسون سرگذشت جیمز ای. کیسی، بنیان‌گذار کسب‌وکاری را روایت می‌کند که با خدمات پیام‌رسانی محلی آغاز شد و در نهایت به شبکه بزرگ توزیع و تحویل یوپی‌اس تبدیل شد. کتاب بر نظم عملیاتی، سازمان‌دهی و تغییر تدریجی شیوه جابه‌جایی کالا و بسته تمرکز دارد.
در تجارت الکترونیکی، شبکه توزیع، قابلیت پیش‌بینی تحویل و کیفیت عملیات بخشی از تجربه مشتری و مزیت رقابتی‌اند. روایت لوینسون نشان می‌دهد بازطراحی همین فرایندهای روزمره چگونه می‌تواند به نوآوری در مقیاس یک صنعت بینجامد.
۷. «خارج از مقیاس»؛ داستان دارویی که یک بازار را متحول کرد
عنوان اصلی Off the Scales: The Inside Story of Ozempic and the Race to Cure Obesity
نویسنده ایمی دانلن (Aimee Donnellan) · نامزد نهایی
ایمی دانلن مسیر علمی و تجاری شکل‌گیری داروهای مبتنی بر GLP-1 و نقش اوزمپیک را در دگرگونی بازار درمان چاقی بررسی می‌کند. او نشان می‌دهد یک نوآوری دارویی چگونه می‌تواند بر راهبرد شرکت‌های داروسازی، سرمایه‌گذاری، تقاضای بازار و بحث‌های اجتماعی درباره سلامت اثر بگذارد.
وجه کسب‌وکاری داستان، رابطه میان تحقیق بلندمدت، ریسک توسعه محصول، ظرفیت تولید و شکل‌گیری بازار جدید است. برای مخاطب اقتصاد نوآوری، کتاب نمونه‌ای از تبدیل یک دستاورد علمی به صنعتی با پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده است.
۸. «پروژه میون»؛ هوش مصنوعی در میدان جنگ
عنوان اصلی Project Maven: A Marine Colonel, His Team, and the Dawn of AI Warfare
نویسنده کاترینا منسون (Katrina Manson) · نامزد نهایی
کاترینا منسون به سراغ پروژه‌ای در وزارت دفاع آمریکا می‌رود که با هدف بهره‌گیری از هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های میدان نبرد شکل گرفت. این روایت، ارتباط میان نهادهای نظامی، پژوهشگران و شرکت‌های فناوری را بررسی می‌کند و تنش‌های سازمانی و اخلاقی استفاده از الگوریتم‌ها در حوزه دفاعی را نشان می‌دهد.
چه کسی مسئول تصمیمی است که با کمک یک سامانه هوشمند گرفته می‌شود؟ اعتماد به خروجی، نقش انسان در تصمیم نهایی و مسئولیت تأمین‌کنندگان فناوری در خدمات مالی هم مطرح است، هرچند زمینه تصمیم و میزان خطر در هر حوزه تفاوت دارد.
۹. «می‌دانیم می‌توانی یک میلیون بپردازی»؛ اقتصاد پنهان باج‌افزار
عنوان اصلی We Know You Can Pay a Million: Inside the Dark Economy of Hacking and Ransomware
نویسنده آنیا شورتلند (Anja Shortland)
آنیا شورتلند باج‌افزار را به‌عنوان بازاری غیرقانونی با بازیگران، انگیزه‌های مالی و شبکه‌های مبادله اطلاعات بررسی می‌کند. کتاب به شیوه فعالیت گروه‌های اخاذی سایبری، ارزش داده‌های سرقت‌شده و منطق اقتصادی حمله به سازمان‌ها می‌پردازد. این اثر در بازار آمریکا با عنوان Dark Screens منتشر شده است.
برای بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و ارائه‌دهندگان خدمات دیجیتال، پیامد باج‌افزار به تاب‌آوری عملیاتی، اعتبار سازمان و هزینه واکنش به بحران هم مربوط می‌شود. شناخت انگیزه اقتصادی مهاجمان می‌تواند تحلیل فنی حمله را کامل کند.
کسب‌وکار و جامعه؛ حکمرانی، محیط‌زیست و توسعه
۱۰. «ظهور و سقوط دولت مصنوعی»؛ وقتی اداره جامعه به ماشین سپرده می‌شود
عنوان اصلی The Rise and Fall of the Artificial State
نویسنده جیل لپور (Jill Lepore)
جیل لپور، تاریخ‌نگار، پیشینه استفاده از داده، محاسبه و خودکارسازی در اداره جوامع را پی می‌گیرد و نسبت آن‌ها را با دولت، قانون و دموکراسی بررسی می‌کند. نقد اصلی او متوجه این تصور است که تصمیم‌های پیچیده عمومی را می‌توان بدون توجه به ارزش‌ها و سازوکار پاسخ‌گویی به ماشین‌ها واگذار کرد.
کتاب بر تاریخ و حکمرانی عمومی تمرکز دارد، اما بحث آن برای صنعت فناوری مالی هم پرسشی آشنا ایجاد می‌کند. وقتی اعتبارسنجی، کشف تقلب یا ارزیابی ریسک به الگوریتم‌ها متکی می‌شود، امکان توضیح تصمیم و اعتراض به آن چگونه حفظ خواهد شد؟
۱۱. «پیشگویی»؛ آیا داده بیشتر به معنای پیش‌بینی بهتر است؟
عنوان اصلی Prophecy: Prediction, Power and the Fight for the Future, from Ancient Oracles to AI
نویسنده کاریسا ولیز (Carissa Véliz) · نامزد نهایی
کاریسا ولیز، فیلسوف حوزه فناوری، رابطه دیرینه انسان با پیش‌بینی آینده را از پیش‌گویان باستانی تا سامانه‌های هوش مصنوعی بررسی می‌کند. او استدلال می‌کند که پیش‌بینی می‌تواند ابزاری برای اثرگذاری بر رفتار و توزیع قدرت باشد. یکی از محورهای نقد کتاب، اعتماد بیش‌ازحد به وعده‌های مدل‌های پیش‌بینی است.
در خدمات مالی، این بحث به امتیازدهی اعتباری، قیمت‌گذاری بیمه و ارزیابی رفتار مشتری نزدیک می‌شود. آمادگی برای عدم‌قطعیت حتی در سازمان‌هایی که از مدل‌های پیش‌بینی پیشرفته استفاده می‌کنند، به نظارت انسانی، آزمون خطا و پاسخ‌گویی نیاز دارد.
۱۲. «هایپراسکیل»؛ هزینه پنهان امپراتوری مراکز داده
عنوان اصلی Hyperscale: Ambition, Power and the Relentless Rise of Data Empires
نویسنده پاریس مارکس (Paris Marx)
پاریس مارکس زیرساخت فیزیکی رایانش ابری و هوش مصنوعی را موضوع کتاب خود قرار داده است. او به مراکز داده، مصرف منابع، اثر بر جوامع محلی و قدرت شرکت‌های بزرگ فناوری می‌پردازد و روایت خوش‌بینانه از توسعه بی‌وقفه زیرساخت دیجیتال را به چالش می‌کشد.
بخوانید: از بازی‌های ویدئویی تا قلب هوش مصنوعی؛ روایتی از کتاب «ماشین تفکر»
از نگاه مارکس، ارزیابی رشد ظرفیت پردازش مستلزم توجه به انرژی، زمین، آب، سرمایه‌گذاری و رابطه با جامعه میزبان است. این هزینه‌ها نشان می‌دهند تصمیم درباره توسعه زیرساخت دیجیتال چگونه به تصمیمی درباره تخصیص منابع محلی تبدیل می‌شود.
۱۳. «خون جاری خواهد شد»؛ هزینه انسانی صنعت نفت و گاز
عنوان اصلی Blood Will Flow: The Murderous Business of Oil and Gas
نویسنده الکس پری (Alex Perry) · نامزد نهایی
الکس پری گزارش خود را با بازسازی حمله خشونت‌بار سال ۲۰۲۱ به شهر پالما در موزامبیک آغاز می‌کند. توسعه پروژه‌های بزرگ گاز طبیعی به این منطقه اهمیت اقتصادی داده بود. او از این رویداد برای بررسی رابطه میان صنعت استخراج، امنیت، منافع سرمایه‌گذاران و زندگی جوامع محلی استفاده می‌کند.
کتاب درباره مسئولیت شرکت‌های انرژی در برابر پیامدهای فعالیتشان پرسش می‌کند. برای فعالان مالی و سرمایه‌گذاری، موضوع به ارزیابی ریسک‌هایی مربوط می‌شود که در کنار محاسبات بازده مالی، به امنیت، محیط‌زیست و مشروعیت اجتماعی پروژه گره می‌خورند.
۱۴. «سرزمین‌های مرزی»؛ بازسازی اقتصاد از نقاط فراموش‌شده
عنوان اصلی Frontierlands: Britain’s Survival in the Making
نویسنده هیزل شفیلد (Hazel Sheffield)
هیزل شفیلد به سراغ شهرها، محله‌ها و فضاهایی در بریتانیا می‌رود که بخشی از فعالیت اقتصادی سابق خود را از دست داده‌اند. روایت او بر تلاش ساکنان و گروه‌های محلی برای احیای دارایی‌های رهاشده، ایجاد فرصت تازه و سازگاری با تغییرات اقلیمی و اقتصادی متمرکز است.
کتاب نشان می‌دهد سازمان‌دهی محلی، استفاده دوباره از زیرساخت‌های موجود و سرمایه اجتماعی چگونه می‌توانند به بازآفرینی یک منطقه کمک کنند. برای مقایسه این تجربه‌ها با اقتصادهای دیگر، تفاوت نهادها و منابع هر منطقه اهمیت دارد.
۱۵. «آفریقا چگونه کار می‌کند»؛ توسعه اقتصادی فراتر از کلیشه‌ها
عنوان اصلی How Africa Works: Success and Failure on the World’s Last Developmental Frontier
نویسنده جو استادول (Joe Studwell)
جو استادول با بررسی تاریخ اقتصادی و تجربه کشورهای آفریقایی، به سراغ این پرسش می‌رود که چرا الگوهای توسعه در کشورهایی از این قاره به نتایج متفاوت رسیده‌اند. او نقش ساختارهای دولتی، کشاورزی، صنعت، جمعیت و سرمایه‌گذاری را در این مسیر بررسی می‌کند.
برای مخاطب اقتصاد توسعه، ارزش کتاب در مقایسه تجربه کشورها و توجه به تفاوت شرایط نهادی است. تمرکز بر صنعتی‌شدن و سیاست‌های توسعه‌ای، امکان مقایسه انتقادی با تجربه دیگر اقتصادهای نوظهور را هم فراهم می‌کند.
این ۱۵ کتاب چه تصویری از اقتصاد امروز می‌سازند؟
فهرست ۲۰۲۶ نشان می‌دهد مرز میان کتاب کسب‌وکار، تاریخ اقتصادی، سیاست عمومی و فناوری باریک‌تر شده است. یک سوی فهرست به سازوکار قدرت در بانک‌ها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های رسانه‌ای می‌پردازد و سوی دیگر به پاسخ‌گویی الگوریتم‌ها، پیامدهای زیرساخت هوش مصنوعی و ریسک‌های امنیت سایبری توجه دارد.
برای مخاطبان راه پرداخت، «۱۸۷۳» و «راه‌بلد» نقطه شروعی برای مطالعه بحران و مدیریت نهادهای مالی‌اند. «ماشین بی‌نهایت»، «پیشگویی» و «ظهور و سقوط دولت مصنوعی» درباره قدرت و محدودیت سامانه‌های هوشمند بحث می‌کنند. «می‌دانیم می‌توانی یک میلیون بپردازی» و «هایپراسکیل» هم دو وجه کمتر دیده‌شده خدمات دیجیتال را پیش می‌کشند. یکی هزینه اخاذی و اختلال را بررسی می‌کند و دیگری منابعی را که رشد زیرساخت دیجیتال به آن‌ها وابسته است.
