داده‌های سال ۲۰۲۵ از سه جغرافیای متفاوت در اقتصاد هوش مصنوعی حکایت دارند: آمریکا در بازدید از وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی پیشتاز است، چین سهم بزرگی از تولید برخی مواد معدنی حیاتی را در اختیار دارد و قطب‌های نوآوری جهان عمدتاً در آسیا، آمریکا و اروپا متمرکز شده‌اند.
در سال ۲۰۲۵، وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی در مجموع ۱۲۵٫۷ میلیارد بازدید ثبت کردند. در همین دوره، چین سهمی نزدیک به ۹۹ درصد از تولید اولیه گالیم کم‌خلوص جهان داشت و در رتبه‌بندی خوشه‌های نوآوری نیز بیشترین تعداد خوشه را به خود اختصاص داد.
این ارقام از سه اینفوگرافیک منتشرشده در رسانه Visual Capitalist استخراج شده‌اند که به‌ترتیب جغرافیای بازدید از ابزارهای هوش مصنوعی، تمرکز تولید مواد معدنی موردنیاز زیرساخت‌های آن و توزیع خوشه‌های نوآوری را نشان می‌دهند.
کنار هم قرار دادن این داده‌ها یک تفاوت مهم را آشکار می‌کند: کشورهایی که بیشترین بازدید از خدمات هوش مصنوعی را ثبت می‌کنند، الزاماً تولیدکنندگان اصلی مواد معدنی موردنیاز سخت‌افزارهای آن نیستند و رتبه‌بندی نوآوری نیز از شاخص‌های متفاوتی استفاده می‌کند.
آمریکا در صدر بازدید از ابزارهای هوش مصنوعی
بر اساس گزارش Visual Capitalist از داده‌های AITools.xyz، وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲۵٫۷ میلیارد بازدید داشته‌اند؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۴۶ درصد افزایش یافته است.
آمریکا با ۲۶٫۹۲ میلیارد بازدید و سهم ۲۱٫۴ درصدی در جایگاه نخست قرار گرفته است. هند با ۱۱٫۹۶ میلیارد بازدید و سهم ۹٫۵ درصدی در رتبه دوم و برزیل با ۷٫۰۲ میلیارد بازدید و سهم ۵٫۶ درصدی در رتبه سوم قرار دارند.
آلمان، بریتانیا، اندونزی و فرانسه نیز در رتبه‌های بعدی دیده می‌شوند. در مقابل، چین با حدود ۲٫۴ میلیارد بازدید و سهم ۱٫۹ درصدی در جایگاه پانزدهم این فهرست قرار دارد.
بااین‌حال، این آمار را نباید با تعداد استفاده‌کنندگان هوش مصنوعی یا نرخ پذیرش آن در کشورهای مختلف یکسان دانست. داده‌ها برآورد بازدید از بیش از ۹۵۰۰ وب‌سایت ابزار هوش مصنوعی هستند که با استفاده از اطلاعات ترافیکی Semrush و Ahrefs گردآوری شده‌اند.
۳۰ کشور با بیشترین بازدید از وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵
رتبه‌بندی بر پایه تعداد بازدید از وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی، نه تعداد کاربران منحصربه‌فرد یا میزان استفاده از اپلیکیشن‌های موبایل.
| رتبه | کشور | بازدید (میلیارد) | سهم جهانی (درصد) |
|---|---|---|---|
| 1 | 🇺🇸ایالات متحده | 26.92 | 21.4% |
| 2 | 🇮🇳هند | 11.96 | 9.5% |
| 3 | 🇧🇷برزیل | 7.02 | 5.6% |
| 4 | 🇩🇪آلمان | 4.57 | 3.6% |
| 5 | 🇬🇧بریتانیا | 3.84 | 3.1% |
| 6 | 🇮🇩اندونزی | 3.66 | 2.9% |
| 7 | 🇫🇷فرانسه | 3.42 | 2.7% |
| 8 | 🇯🇵ژاپن | 3.29 | 2.6% |
| 9 | 🇨🇦کانادا | 2.96 | 2.4% |
| 10 | 🇵🇭فیلیپین | 2.93 | 2.3% |
| 11 | 🇲🇽مکزیک | 2.78 | 2.2% |
| 12 | 🇻🇳ویتنام | 2.67 | 2.1% |
| 13 | 🇮🇹ایتالیا | 2.56 | 2.0% |
| 14 | 🇪🇸اسپانیا | 2.54 | 2.0% |
| 15 | 🇨🇳چین | 2.42 | 1.9% |
| رتبه | کشور | بازدید (میلیارد) | سهم جهانی (درصد) |
|---|---|---|---|
| 16 | 🇷🇺روسیه | 2.38 | 1.9% |
| 17 | 🇦🇺استرالیا | 2.29 | 1.8% |
| 18 | 🇰🇷کره جنوبی | 2.26 | 1.8% |
| 19 | 🇹🇷ترکیه | 1.92 | 1.5% |
| 20 | 🇵🇱لهستان | 1.80 | 1.4% |
| 21 | 🇨🇴کلمبیا | 1.77 | 1.4% |
| 22 | 🇵🇰پاکستان | 1.76 | 1.4% |
| 23 | 🇳🇱هلند | 1.66 | 1.3% |
| 24 | 🇹🇭تایلند | 1.50 | 1.2% |
| 25 | 🇲🇾مالزی | 1.35 | 1.1% |
| 26 | 🇵🇪پرو | 1.33 | 1.1% |
| 27 | 🇦🇷آرژانتین | 1.29 | 1.0% |
| 28 | 🇺🇦اوکراین | 1.13 | 0.9% |
| 29 | 🇹🇼تایوان | 1.13 | 0.9% |
| 30 | 🇳🇬نیجریه | 1.03 | 0.8% |
توضیح روش: تعداد بازدیدها برآورد ترافیک وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ است؛ نشست‌های اپلیکیشن‌های موبایل در این داده‌ها لحاظ نشده‌اند. ارقام به میلیارد بازدید و درصد از کل بازدید جهانی بیان شده‌اند.
این شاخص تعداد بازدیدها را اندازه می‌گیرد، نه تعداد افراد منحصربه‌فرد را. همچنین استفاده از اپلیکیشن‌های مستقل موبایل در این داده‌ها لحاظ نشده است. این محدودیت می‌تواند تصویر ناقصی از بازارهایی مانند چین ارائه کند که بخشی از استفاده از خدمات در اپلیکیشن‌ها اتفاق می‌افتد.
مواد معدنی موردنیاز هوش مصنوعی در اختیار چه کشورهایی است؟
در حالی که آمریکا بزرگ‌ترین سهم از بازدید وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی را دارد، جغرافیای تولید برخی مواد معدنی موردنیاز سخت‌افزارهای این فناوری متفاوت است.
اینفوگرافیک دوم Visual Capitalist با اتکا به گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۶ بانک جهانی و برآوردهای سازمان زمین‌شناسی آمریکا، سهم کشورها از تولید گالیم، عناصر خاکی کمیاب و تانتالوم در سال ۲۰۲۵ را بررسی کرده است.
طبق این داده‌ها، چین ۹۹ درصد تولید اولیه گالیم کم‌خلوص جهان را در اختیار دارد. گالیم در ساخت برخی نیمه‌رساناها و قطعات الکترونیک قدرت کاربرد دارد که برای تأمین و مدیریت توان مصرفی تجهیزات پردازشی اهمیت دارند.
در بخش عناصر خاکی کمیاب نیز چین با سهم ۶۹٫۲ درصدی از تولید معدنی جهان در رتبه نخست قرار دارد. آمریکا با ۱۳٫۱ درصد و استرالیا با ۷٫۴ درصد در رتبه‌های بعدی هستند. این گروه از عناصر در ساخت آهن‌رباهای دائمی و مجموعه‌ای از تجهیزات الکترونیکی کاربرد دارد.
سهم کشورها از تولید جهانی عناصر خاکی کمیاب
عناصر خاکی کمیاب مجموعه‌ای از عناصر معدنی‌اند، نه یک ماده واحد. این جدول سهم اقتصادهای مختلف از مجموع تولید معدنی عناصر خاکی کمیاب جهان را نشان می‌دهد.
| کشور / اقتصاد | سهم جهانی (درصد) | مقایسه سهم تولید |
|---|---|---|
| 🇨🇳چین | 69.2% | |
| 🇺🇸ایالات متحده | 13.1% | |
| 🇦🇺استرالیا | 7.4% | |
| 🇲🇲میانمار | 5.6% | |
| 🇹🇭تایلند | 1.2% | |
| 🇮🇳هند | 0.7% | |
| 🌐سایر کشورها | 2.6% |
توضیح: درصدها مطابق داده‌های ارائه‌شده ثبت شده‌اند و مجموع آنها به دلیل گردکردن ارقام ۹۹٫۸ درصد است. منظور از «تولید» در این جدول، تولید معدنی است؛ نه ذخایر زیرزمینی، ظرفیت فرآوری یا تولید تک‌تک عناصر به‌صورت جداگانه. نوارها بر مبنای مقیاس یکسان ۰ تا ۱۰۰ درصد ترسیم شده‌اند.
اما نقشه تولید تانتالوم متفاوت است. جمهوری دموکراتیک کنگو با سهم ۵۲ درصدی در صدر قرار گرفته و رواندا با ۱۶ درصد و نیجریه با حدود ۱۵٫۶ درصد در رتبه‌های بعدی هستند. تانتالوم در تولید خازن‌های موردنیاز سامانه‌های الکترونیکی، از جمله تجهیزات سرور، کاربرد دارد.
بخوانید: هوش مصنوعی؛ موتور رشد اقتصاد جهان یا منشأ بحران بعدی بازارهای مالی؟
در تفسیر این داده‌ها باید یک تفاوت روش‌شناختی را در نظر گرفت: آمار گالیم به تولید اولیه فرآوری‌شده مربوط است، در حالی که سهم عناصر خاکی کمیاب و تانتالوم بر اساس تولید معدنی محاسبه شده است. این اعداد همچنین مالکیت ذخایر زیرزمینی یا کنترل تمام مراحل زنجیره تأمین را نشان نمی‌دهند.
قطب‌های نوآوری جهان کجا هستند؟
سومین اینفوگرافیک به جغرافیای تولید نوآوری می‌پردازد. برخلاف دو تصویر قبلی، موضوع آن فقط هوش مصنوعی نیست، بلکه خوشه‌های نوآوری در حوزه‌های مختلف فناوری و علم را بررسی می‌کند.
بر اساس رتبه‌بندی ۲۰۲۵ سازمان جهانی مالکیت فکری، خوشه شنژن–هنگ‌کنگ–گوانگژو در رتبه نخست جهان قرار دارد. خوشه توکیو–یوکوهاما در ژاپن دوم است و سن‌خوزه–سانفرانسیسکو در آمریکا رتبه سوم را در اختیار دارد.
پکن و سئول نیز در رتبه‌های چهارم و پنجم قرار گرفته‌اند.
در سال ۲۰۲۵، چین با ۲۴ خوشه و آمریکا با ۲۲ خوشه، بیشترین تعداد را در میان ۱۰۰ خوشه برتر نوآوری جهان داشته‌اند.
این رتبه‌بندی بر پایه سه گروه داده تنظیم شده است: فعالیت ثبت اختراع از مسیر معاهده همکاری ثبت اختراع (PCT)، انتشار مقالات علمی و فعالیت سرمایه‌گذاری خطرپذیر. بنابراین جایگاه یک کشور در این فهرست را نمی‌توان مستقیماً به معنای برتری آن در توسعه مدل‌های هوش مصنوعی دانست.
به‌روزرسانی ۲۰۲۶؛ چین ۲۵ خوشه و آمریکا ۲۰ خوشه دارد
تصویر منتشرشده Visual Capitalist از داده‌های ۲۰۲۵ استفاده می‌کند، اما سازمان جهانی مالکیت فکری رتبه‌بندی جدیدتری نیز برای سال ۲۰۲۶ منتشر کرده است.
در رتبه‌بندی ۲۰۲۶ WIPO، تعداد خوشه‌های چین در میان ۱۰۰ خوشه برتر به ۲۵ رسیده و تعداد خوشه‌های آمریکا به ۲۰ کاهش یافته است. سه خوشه نخست نیز همچنان شنژن–هنگ‌کنگ–گوانگژو، توکیو–یوکوهاما و سن‌خوزه–سانفرانسیسکو هستند.
برای ایران نیز این داده‌ها نکته قابل توجهی دارند. تهران در رتبه‌بندی ۲۰۲۵ جایگاه ۶۳ را داشت و در نسخه ۲۰۲۶ با دو پله کاهش در جایگاه ۶۵ قرار گرفته است. این در حالی است که تصویر Visual Capitalist فقط ۳۰ خوشه نخست سال ۲۰۲۵ را نمایش می‌دهد و تهران در آن دیده نمی‌شود.
سه شاخص، سه تصویر متفاوت از قدرت فناوری
قرار گرفتن این سه اینفوگرافیک در کنار یکدیگر نشان می‌دهد که برای بررسی جغرافیای اقتصاد هوش مصنوعی نمی‌توان تنها به یک شاخص تکیه کرد.
آمریکا در داده‌های بازدید وب‌سایت‌های ابزارهای هوش مصنوعی پیشتاز است. چین در تولید برخی مواد معدنی حیاتی و تعداد خوشه‌های نوآوری جایگاه برجسته‌ای دارد و کشورهایی مانند کنگو، رواندا و نیجریه نیز در بخش‌هایی از زنجیره مواد اولیه نقش مهمی ایفا می‌کنند.
بااین‌حال، بازدید از ابزارها، تولید مواد معدنی و فعالیت نوآورانه، سه سنجه مستقل با دامنه‌های متفاوت هستند. هیچ‌کدام به‌تنهایی سهم کشورها از کل اقتصاد هوش مصنوعی یا توان واقعی آنها در طراحی، توسعه و بهره‌برداری از این فناوری را اندازه‌گیری نمی‌کنند.
برای صنعت فناوری و خدمات مالی نیز این تمایز اهمیت دارد. استفاده گسترده از ابزارهای هوش مصنوعی لزوماً به معنای برخورداری از زیرساخت محاسباتی مستقل، توان تولید فناوری یا دسترسی مطمئن به زنجیره تأمین سخت‌افزار نیست.
این سه نقشه، بیش از آنکه یک برنده واحد برای رقابت جهانی هوش مصنوعی معرفی کنند، نشان می‌دهند بخش‌های مختلف اقتصاد این فناوری در جغرافیاهای متفاوتی متمرکز شده‌اند.
