صادق الحسینی، فرزین فردیس و احسان دشتیانه در همایش «جنگ و صلح اقتصاد ایران ۱۴۰۵» از سه منظر متفاوت به چالش‌های پیش‌روی اقتصاد کشور پرداختند. الحسینی بر ضرورت آمادگی برای تداوم نااطمینانی ناشی از جنگ تأکید کرد، فردیس افزایش بهره‌وری و بهره‌گیری از هوش مصنوعی را از الزامات رقابت‌پذیری بنگاه‌ها دانست و دشتیانه نسبت به سهم بالای دولت از ظرفیت تأمین مالی بازار سرمایه هشدار داد.
به گزارش راه پرداخت، در همایش «جنگ و صلح اقتصاد ایران ۱۴۰۵» که توسط اقتصاد آنلاین در کتابخانه ملی برگزار شد، سه سخنران با بررسی وضعیت اقتصاد ایران، درباره پیامدهای تداوم جنگ، تغییر شرایط رقابت برای کسبوکارها و محدودیت‌های تأمین مالی تولید سخن گفتند.
اگرچه سخنرانی‌های این سه نفر موضوعات متفاوتی داشت، اما هر سه به بخشی از چالش سازگاری اقتصاد ایران با شرایط جدید پرداختند؛ از نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی گرفته تا ضرورت تحول فناوری در بنگاه‌ها و محدودیت منابع مالی برای فعالیت‌های مولد.
صادق الحسینی: باید برای دو سال زندگی در سایه جنگ آماده باشیم
صادق الحسینی، اقتصاددان، در این همایش با اشاره به وضعیت جنگ و چشم‌انداز روابط ایران و آمریکا گفت: «کشور باید خود را برای دو سال زندگی در سایه جنگ آماده کند.»
او این وضعیت را نه جنگ روزمره، بلکه دوره‌ای از تعلیق و سردرگمی توصیف کرد که به پیش‌بینی او ممکن است تا بهمن ۱۴۰۷ ادامه یابد.
الحسینی دستیابی به توافق پایدار میان تهران و واشینگتن را بعید دانست و گفت: «هر توافقی هم شکل بگیرد، پایدار نخواهد بود.»
این اقتصاددان معتقد است زندگی طولانی‌مدت در وضعیت تعلیق می‌تواند پیامدهای خطرناکی برای جامعه و اقتصاد داشته باشد، اما ایران با تکیه بر مقاومت و تاب‌آوری می‌تواند این دوره را پشت سر بگذارد.
او با بیان اینکه جنگ ماهیتی فرسایشی پیدا کرده است، اظهار کرد برنده چنین وضعیتی طرفی خواهد بود که توان تاب‌آوری خود را برای مدت طولانی‌تری حفظ کند.
الحسینی با اشاره به گذشت ۲۴۵ روز از آغاز جنگ، مدعی شد اهداف اعلام‌شده دولت ترامپ، از جمله تغییر حکومت، توقف کامل غنی‌سازی، نابودی توان موشکی و تسلیم بی‌قیدوشرط ایران، محقق نشده است.
به گفته او، دولت آمریکا در ابتدا جنگ را پنج‌هفته‌ای پیش‌بینی کرده بود، اما طولانی‌شدن درگیری‌ها شرایط را تغییر داده است.
این اقتصاددان همچنین هزینه پنتاگون برای جنگ تا شهریور ۱۴۰۵ را ۴۳٫۶ میلیارد دلار عنوان کرد و با تشبیه شرایط آمریکا به جنگ ویتنام، پیش‌بینی کرد در کوتاه‌مدت احتمال وقوع شوک دیگری وجود دارد.
او در تحلیل محدودیت‌های دولت ترامپ از پنج عامل موشک، نفت، بودجه، سقف بدهی و مسئله جانشینی نام برد و تأکید کرد که این عوامل می‌توانند بر ادامه جنگ و تصمیم‌های طرف آمریکایی اثر بگذارند.
اظهارات الحسینی درباره روند جنگ، هزینه‌ها و آینده مذاکرات، ارزیابی‌ها و پیش‌بینی‌های شخص او در این همایش است.
فرزین فردیس: رقابت آینده بر سر بهره‌وری و دانش خواهد بود
در بخش دیگری از همایش، فرزین فردیس، عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تهران، از دو تغییر اساسی در محیط فعالیت بنگاه‌های اقتصادی سخن گفت: پایان دوره اتکا به مزیت‌های ناشی از ارز و انرژی ارزان و گسترش هوش مصنوعی.
فردیس با اشاره به تجربه شرکت نوکیا، مسئله اصلی سازمان‌های بزرگ را ناتوانی در سازگاری به‌موقع با تغییرات محیطی دانست.
او توضیح داد که سازمان‌های بزرگ به دلایلی مانند تمایل به حفظ وضعیت موجود، نگرانی از دست دادن مزیت‌های فعلی و وابستگی به هویت سازمانی خود، ممکن است در برابر نوآوری مقاومت کنند.
به گفته فردیس، پذیرش فناوری جدید تنها به تمایل مدیران وابسته نیست؛ بلکه سازمان باید بتواند ارزش اطلاعات و فناوری تازه را شناسایی، درونی و در فعالیت اقتصادی خود به کار گیرد.
پایان «مهمانی ارز و انرژی» و آغاز رقابت بر سر بهره‌وری
فردیس یکی از تغییرات پیش‌روی اقتصاد ایران را پایان دوره‌ای توصیف کرد که بخشی از رقابت بنگاه‌ها بر استفاده از منابع ارزان یا امتیازهای ترجیحی استوار بود.
او از این وضعیت با تعبیر «پایان مهمانی ارز و انرژی» یاد کرد و گفت در شرایط جدید، مزیت رقابتی بنگاه‌ها باید بیش از گذشته بر بهره‌وری، دانش و توان پاسخ‌گویی به نیاز مشتری استوار شود.
به اعتقاد او، تغییر این شرایط، بنگاه‌ها را با ضرورت بازنگری در مدل‌های عملیاتی و شیوه رقابت مواجه می‌کند.
هوش مصنوعی؛ موج جدید تحول کسبوکارها
دومین تغییر مورد تأکید فردیس، گسترش هوش مصنوعی و تأثیر آن بر ساختار تولید و ارائه خدمات بود.
او توضیح داد که هوش مصنوعی می‌تواند از مسیر کاهش هزینه تولید، تطبیق دقیق‌تر محصولات با نیاز کاربران، کاهش فعالیت‌های تکراری و بهبود کیفیت تصمیم‌گیری، بهره‌وری سازمان‌ها را افزایش دهد.
فردیس با اشاره به پیش‌بینی‌هایی درباره اثر هوش مصنوعی بر اقتصاد جهانی گفت این فناوری می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به افزایش ۱۴ درصدی اندازه اقتصاد جهان کمک کند.
او همچنین هوش مصنوعی را یکی از مهم‌ترین موج‌های پیش‌روی تشکیل سرمایه در اقتصاد جهانی دانست.
این عضو هیئت رئیسه اتاق تهران برای نشان دادن سرعت گسترش فناوری، به تفاوت زمان جذب کاربران در نسل‌های مختلف فناوری اشاره کرد و گفت چت‌جی‌پی‌تی در مقایسه با فناوری‌های پیشین با سرعت بسیار بیشتری به یک میلیون کاربر رسیده است.
فردیس هشدار داد که غفلت از تحول هوش مصنوعی می‌تواند برای بنگاه‌هایی که خود را با شرایط جدید سازگار نمی‌کنند، پیامدهای جدی داشته باشد.
احسان دشتیانه: ۶۰۱ همت از تأمین مالی بازار سرمایه به دولت و شهرداری‌ها رسید
احسان دشتیانه، عضو شورای عالی بورس، در بخش دیگری از همایش به محدودیت‌های بازار سرمایه در تأمین مالی تولید پرداخت.
او با اشاره به وضعیت اقتصاد کلان و شرایط بازارهای مالی گفت بازار سرمایه در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نتوانسته سهم خود را از تأمین مالی اقتصاد به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.
به گفته دشتیانه، سهم بازار سرمایه از تأمین مالی در این دوره از ۹٫۴ درصد به ۹٫۷ درصد رسیده است؛ افزایشی معادل سه‌دهم واحد درصد.
او همچنین اعلام کرد که از مجموع ۸۵۸ همت تأمین مالی انجام‌شده از طریق بازار سرمایه در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، حدود ۶۰۱ همت به دولت و شهرداری‌ها و ۲۵۷ همت به بخش غیردولتی اختصاص یافته است.
بر اساس این ارقام، نزدیک به ۷۰ درصد تأمین مالی بازار سرمایه در این دوره به دولت و شهرداری‌ها اختصاص داشته است.
دشتیانه با انتقاد از سهم بالای دولت در استفاده از ظرفیت بازار بدهی، گفت: «بازار سرمایه نمی‌تواند هم خزانه دولت باشد و هم موتور محرک تولید.»
رشد انتشار اوراق و محدودیت تأمین مالی بنگاه‌ها
عضو شورای عالی بورس در ادامه اعلام کرد سقف انتشار اوراق در لایحه بودجه ۱۴۰۵ به ۱۰۳۰ همت رسیده، در حالی که این رقم در سال گذشته ۷۵۰ همت بوده است.
او همچنین از رشد ۹۴ درصدی انتشار صکوک در نیمه نخست سال خبر داد و گفت: «حجم انتشار این اوراق از ۳۴۸ همت به ۶۷۶ همت افزایش یافته است.»
به گفته دشتیانه، انتشار صکوک در این دوره ۷۹ درصد کل تأمین مالی بازار سرمایه را تشکیل داده است.
او معتقد است افزایش استفاده دولت از ظرفیت بازار بدهی می‌تواند فضای تأمین مالی بنگاه‌های غیردولتی را محدود کند؛ در حالی که یکی از کارکردهای اصلی بازار سرمایه، تأمین منابع موردنیاز تولید و سرمایه‌گذاری بلندمدت است.
بازار سرمایه و شبکه بانکی؛ دو مسیر مکمل تأمین مالی
دشتیانه در ادامه سخنان خود تأکید کرد که بازار سرمایه نباید به‌عنوان جایگزین شبکه بانکی در نظر گرفته شود.
او با اشاره به تجربه سایر اقتصادها توضیح داد که بانک‌ها همچنان نقش مهمی در تجهیز سپرده‌ها، ارائه خدمات پرداخت و اعتباری، تأمین سرمایه در گردش و اعتبارسنجی مشتریان دارند.
در مقابل، بازار سرمایه می‌تواند در تأمین مالی بلندمدت، جذب پس‌اندازهای سرمایه‌گذاران، تقویت ساختار مالی شرکت‌ها و توزیع ریسک ایفای نقش کند.
به اعتقاد او، این دو بخش باید به‌جای رقابت برای جایگزینی یکدیگر، بر مزیت‌های مکمل خود متمرکز شوند.
دشتیانه برای تقویت نقش بازار سرمایه در تأمین مالی تولید، پنج پیش‌شرط را مطرح کرد: جلوگیری از منفی‌شدن نرخ حقیقی، ثبات مقررات، کاهش ازدحام دولت در بازار بدهی، فراهم‌کردن منابع بلندمدت همراه با نقدشوندگی و تقویت حاکمیت شرکتی و ساده‌سازی فرایندها.
او مهم‌ترین پیش‌شرط را مهار سلطه مالی دولت دانست و توضیح داد که تأمین کسری بودجه نباید به رشد پایه پولی، نرخ‌های دستوری یا تحمیل خرید اوراق به فعالان بازار منجر شود.
به گفته دشتیانه، تا زمانی که بخش بزرگی از ظرفیت بازار سرمایه صرف تأمین مالی دولت و شهرداری‌ها شود، امکان ایفای نقش گسترده‌تر این بازار در تأمین مالی تولید محدود خواهد ماند.
سه چالش برای اقتصاد ایران؛ نااطمینانی، بهره‌وری و تأمین مالی
سخنان سه فعال اقتصادی در همایش «جنگ و صلح اقتصاد ایران ۱۴۰۵» سه مسئله متفاوت اما مرتبط را پیش روی بنگاه‌ها و سیاست‌گذاران قرار می‌دهد.
از یک سو، تداوم نااطمینانی ناشی از جنگ می‌تواند بر افق تصمیم‌گیری اقتصادی اثر بگذارد. از سوی دیگر، تغییر شرایط رقابت و گسترش فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، ضرورت افزایش بهره‌وری و سازگاری سازمان‌ها را برجسته می‌کند.
در کنار این دو موضوع، محدودیت ظرفیت تأمین مالی بخش غیردولتی نیز یکی از چالش‌های توسعه فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری است.
در مجموع، دیدگاه‌های مطرح‌شده در این همایش نشان می‌دهد که بحث درباره آینده اقتصاد ایران تنها به پیش‌بینی تحولات سیاسی محدود نیست و موضوعاتی مانند توان سازگاری بنگاه‌ها، دسترسی به منابع مالی و استفاده از فناوری‌های جدید نیز در آن جایگاه مهمی دارند.
