مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران، امروز سهشنبه سوم شهریور ۱۴۰۵ با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، افتتاح شد. همزمان با افتتاح این مرکز، نمایشگاه دائمی کتابهای برگزیده جمهوری اسلامی ایران نیز در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری آغاز به کار کرد.
محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی منتظری، رئیس جهاد دانشگاهی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، محمدحسین ایمانیخوشخو، رئیس دانشگاه علم و فرهنگ و پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی و جمعی از فعالان صنعت نشر در این مراسم حضور داشتند.
این مرکز با همکاری خانه کتاب و ادبیات ایران و پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی راهاندازی شده است. حمایت از شرکتهای فناور، کمک به تجاریسازی ایدههای مرتبط با نشر و ایجاد ارتباط میان ناشران، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و سیاستگذاران از اهداف این مجموعه عنوان شده است.
استقرار ۱۱ شرکت فناور در فاز نخست
راهاندازی مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر با امضای تفاهمنامه میان خانه کتاب و ادبیات ایران و پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی آغاز شد. پس از آن، رویداد ایدههای برتر صنعت نشر برگزار و فراخوان پذیرش شرکتها و تیمهای فناور منتشر شد.
۱۶ تیم برای استقرار در این مرکز درخواست دادند و پس از بررسی درخواستها، ۱۱ مجموعه برای حضور در فاز نخست انتخاب شدند. فضای آمادهشده برای این مرحله حدود ۵۰۰ مترمربع است که ۱۱ اتاق با مجموع مساحت ۱۹۵ مترمربع را برای استقرار شرکتها در بر میگیرد.
شرکتهای حاضر در این مرکز در بخشهای مختلف زنجیره نشر فعالیت میکنند؛ از تولید و آمادهسازی محتوا گرفته تا چاپ، معرفی، توزیع و فروش کتاب. هوش مصنوعی، نشر دیجیتال، کتابهای صوتی و الکترونیکی، چاپ هوشمند، چاپ بر اساس تقاضا، توزیع دیجیتال و بازیوارسازی مطالعه از حوزههای فعالیت این شرکتهاست.
کتابینو، شبکه عصر تراکنش (انتشارات راه پرداخت)، ماه میترا، رسانیو، رویاسازان نوین کارآفرینی، خانه کتاب نوین کاشان، رهپویان دانش و آگاهی، فناوری و توسعه دانش حقوق پندار نیک، کتابکلاد و حالا از مجموعههایی هستند که نام آنها در فهرست شرکتهای این مرکز آمده است.
ابراهیم حیدری در این مراسم اعلام کرد هزینه راهاندازی و آمادهسازی مرکز از درآمدهای اختصاصی خانه کتاب و ادبیات ایران تأمین شده و برای ایجاد آن بودجه تازهای از دولت دریافت نشده است.
حیدری: دولت باید تسهیلگر نشر دیجیتال باشد
ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، در مراسم افتتاح درباره مأموریت این مرکز توضیح داد. به گفته او، سرعت تغییرات فناوری باعث شده است بخشهای دولتی و حاکمیتی در بسیاری از حوزهها احساس عقبماندگی کنند و صنعت چاپ و نشر نیز از این وضعیت جدا نیست.
او گفت خانه کتاب قصد ندارد از طریق این مرکز مستقیماً وارد تولید، تبلیغ، توزیع یا فروش کتاب شود. وظیفه مرکز، فراهمکردن فضایی برای ارتباط شرکتهای فناور و صاحبان ایده با ناشران، دانشگاهها، پژوهشگران و مدیران دولتی است.
حیدری نقش دولت در توسعه نشر دیجیتال را سیاستگذاری، تنظیمگری، تسهیلگری و حمایت عنوان کرد. او تدوین سند ملی توسعه نشر دیجیتال، اصلاح قوانین مالکیت فکری، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و استارتاپها، تقویت پلتفرمهای داخلی و توسعه بازارهای بینالمللی را از برنامههای مورد نیاز این حوزه دانست.
مدیرعامل خانه کتاب همچنین گفت شرکتهای حاضر در مرکز میتوانند روی مسائل بخشهای مختلف نشر کار کنند. تولید و آمادهسازی محتوا، تبلیغ و معرفی کتاب، تحلیل رفتار مخاطب، چاپ، توزیع، فروش و دسترسی خوانندگان به آثار از جمله این بخشها هستند.
نشر دیجیتال فقط تبدیل کتاب به PDF نیست
حیدری در بخشی از سخنانش به مفهوم نشر دیجیتال پرداخت و گفت این نوع نشر را نباید به تبدیل نسخه چاپی کتاب به فایل PDF محدود کرد.
به گفته او، نشر دیجیتال مجموعهای از فرایندهای تولید، آمادهسازی، انتشار، توزیع، فروش و مصرف محتوا را در بر میگیرد. تحلیل رفتار مخاطب و استفاده از اطلاعات بهدستآمده برای شناخت بازار نیز بخشی از این فرایند است.
او آینده نشر را حضور همزمان نسخههای چاپی، الکترونیکی و صوتی توصیف کرد. در این الگو، یک ناشر میتواند کتاب را به شکل چاپی منتشر کند و همزمان نسخه الکترونیکی و صوتی آن را نیز در اختیار مخاطبان قرار دهد.
حیدری سهم فعلی نشر دیجیتال از بازار رسمی کتاب ایران را حدود پنج تا هفت درصد اعلام کرد. به گفته او، حدود ۳۰ درصد از الگوی مطالعه به سمت قالبهای دیجیتال و صوتی حرکت کرده است.
او پیشبینی کرد در پنج سال آینده سهم مطالعه در قالبهای دیجیتال و صوتی به حدود ۵۰ درصد برسد و سهم نشر دیجیتال از بازار رسمی کتاب نیز به ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش پیدا کند. حیدری این افزایش را به توسعه زیرساختها، حمایت از فعالان این حوزه و سیاستگذاری مرتبط دانست.
هوش مصنوعی در کدام بخشهای نشر کاربرد دارد؟
هوش مصنوعی یکی از حوزههای کاری مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر است. شرکتهای فعال در این بخش میتوانند ابزارهایی برای تحلیل بازار کتاب، شناخت رفتار مخاطبان، پیشنهاد کتاب، جستوجوی محتوا، ترجمه و آمادهسازی آثار طراحی کنند.
برای مثال، تحلیل دادههای فروش و مطالعه میتواند نشان دهد مخاطبان هر گروه سنی یا هر منطقه بیشتر به چه موضوعاتی علاقه دارند. ناشران نیز میتوانند از این اطلاعات برای انتخاب موضوع، تعیین شمارگان، برنامهریزی تبلیغات و توزیع کتاب استفاده کنند.
چاپ بر اساس تقاضا نیز یکی دیگر از حوزههایی است که میتواند به فناوری و تحلیل داده متصل شود. در این روش، کتاب بهجای چاپ در شمارگان بالا و نگهداری در انبار، متناسب با سفارش مخاطب چاپ میشود. این فناوری برای انتشار کتابهای تخصصی، دانشگاهی، کمتیراژ یا آثاری که مدتها از چاپ آنها گذشته است کاربرد دارد.
توزیع هوشمند نیز به استفاده از اطلاعات فروش و تقاضا برای ارسال کتاب به مناطق مختلف مربوط میشود. در این مدل، ناشر یا موزع میتواند کتاب را بر اساس میزان تقاضای هر شهر، کتابفروشی یا گروه مخاطب توزیع کند.
کتابهای تعاملی و بازیوارسازی مطالعه نیز از دیگر زمینههای فعالیت شرکتهای مستقر در مرکز هستند. در این محصولات، مخاطب فقط خواننده متن نیست و میتواند با محتوا ارتباط بیشتری داشته باشد؛ موضوعی که بیشتر در تولید محتوای کودک و نوجوان کاربرد دارد.
صالحی: فناوری شیوه تولید و مصرف کتاب را تغییر داده است
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در مراسم افتتاح این مرکز سه تحول صنعت چاپ، رایانه و اینترنت را از عوامل تغییر حوزه کتاب و نشر معرفی کرد. او هوش مصنوعی را ادامه همین مسیر دانست و گفت کتاب و نشر وارد مرحله تازهای از ارتباط با فناوری شدهاند.
صالحی چاپ بر اساس تقاضا را یکی از نمونههای استفاده از فناوری در صنعت نشر عنوان کرد. به گفته او، این روش هزینههای چاپ و نگهداری کتاب را کاهش میدهد و امکان انتشار دوباره آثار کمیاب و نایاب را فراهم میکند.
او همچنین به رشد کتابهای الکترونیکی، صوتی و تعاملی اشاره کرد و گفت مصرف کتاب دیگر فقط به خواندن متن چاپی محدود نیست. بخشی از مخاطبان کتاب را در قالب صوتی میشنوند و گروهی نیز از نسخههای الکترونیکی یا تعاملی استفاده میکنند.
وزیر فرهنگ استفاده از فناوری را با دسترسی به کتاب مرتبط دانست. او گفت نسخههای دیجیتال و صوتی میتوانند دسترسی افراد دارای معلولیت یا ساکنان مناطق دور از مراکز توزیع را به کتاب افزایش دهند.
هشدار درباره تأثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت انسانی
صالحی در کنار کاربردهای هوش مصنوعی، درباره مخاطرات این فناوری در حوزه نشر نیز صحبت کرد. او تأثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت انسانی را یکی از مسائل پیش روی نویسندگان و ناشران دانست.
به گفته وزیر فرهنگ، استفاده گسترده از مدلهای هوش مصنوعی میتواند بر زبان و سبک آثار تأثیر بگذارد و به یکسانشدن تولیدات ادبی منجر شود. حقوق پدیدآورندگان، مالکیت فکری آثار و نحوه استفاده از کتابها و محتوای منتشرشده برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی نیز از موضوعاتی بود که صالحی به آنها اشاره کرد.
او بر انجام مطالعات تخصصی و تدوین چارچوبهای حقوقی و اخلاقی برای استفاده از هوش مصنوعی در صنعت نشر تأکید کرد.
همکاری خانه کتاب و پارک فناوریهای نرم
محمدحسین ایمانیخوشخو، رئیس دانشگاه علم و فرهنگ و پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی، یکی دیگر از سخنرانان مراسم بود. او گفت ۲۰ شرکت در حوزه فناوریهای فرهنگی زیر نظر این مجموعه فعالیت میکنند.
به گفته ایمانیخوشخو، همکاری جهاد دانشگاهی و خانه کتاب در مرکز تازهتأسیس بر دو بخش استوار است. خانه کتاب فضای فیزیکی و امکانات مورد نیاز شرکتها را فراهم کرده و پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی نیز خدمات فناورانه، شتابدهی و حمایت از شرکتها را بر عهده دارد.
او با اشاره به سابقه فعالیت جهاد دانشگاهی در انتشار منابع آموزشی گفت این مجموعه از سالهای ابتدایی فعالیت خود در حوزه نشر حضور داشته است. همکاری در بخش نرمافزاری صنعت نشر نیز بخشی از فعالیت جدید جهاد دانشگاهی و پارک فناوریهای نرم خواهد بود.
ابراهیم نبیونی، معاون فناوری پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی، نیز پیش از افتتاح مرکز گفته بود شرکتهای مستقر میتوانند همزمان از ظرفیتهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خانه کتاب و خدمات پارک فناوری استفاده کنند.
فعالیت مرکز در زنجیره تولید تا فروش کتاب
فعالیت شرکتهای حاضر در مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر، بخشهای مختلف صنعت کتاب را در بر میگیرد. تولید و آمادهسازی محتوا، نشر الکترونیکی و صوتی، چاپ هوشمند، چاپ بر اساس تقاضا، تبلیغات، توزیع و فروش دیجیتال از جمله این بخشهاست.
این مرکز همچنین قرار است ارتباط شرکتهای فناور را با ناشران، پژوهشگران، دانشگاهها و مدیران دولتی برقرار کند. تجاریسازی ایدههای مرتبط با نشر و حمایت از شکلگیری کسبوکارهای دانشبنیان نیز در فهرست مأموریتهای آن قرار دارد.
خانه کتاب و پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی اعلام کردهاند همکاری خود را برای حمایت از شرکتهای مستقر و توسعه فناوریهای مورد استفاده در صنعت چاپ و نشر ادامه خواهند داد.
