ایلان ماسک پس از بیش از دو دهه به نقطهای بازگشته که بخشی از مسیر کارآفرینی خود را از آن آغاز کرده بود. پلتفرم ایکس، توییتر سابق، سرویس مالی «ایکس مانی» را در آمریکا راهاندازی کرده است؛ سرویسی که حساب سپرده، انتقال پول، پرداخت فردبهفرد، کارت نقدی و برخی خدمات بانکی را مستقیماً در دل یک شبکه اجتماعی قرار میدهد.
براساس گزارش یورونیوز، عرضه عمومی ایکس مانی از دوشنبه ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ برای مشترکان آمریکایی طرحهای پریمیوم و پریمیومپلاس ایکس آغاز شده است. این سرویس از اواخر ژوئن بهصورت آزمایشی در اختیار گروه محدودی از کاربران قرار داشت و اکنون دامنه دسترسی به آن گسترش یافته است.
این اتفاق بخشی از برنامه ایلان ماسک برای تبدیل ایکس به یک «اپلیکیشن همهکاره» و ساخت نمونهای آمریکایی از سوپراپلیکیشنهایی مانند ویچت چین است.
راهاندازی ایکس مانی را نمیتوان فقط اضافهشدن یک قابلیت تازه به یک شبکه اجتماعی دانست. ایکس در حال آزمایش الگویی است که در آن رسانه، شبکه اجتماعی، هویت دیجیتال، ارتباطات، پرداخت و خدمات بانکی در یک محیط واحد به یکدیگر متصل میشوند؛ الگویی که در صورت موفقیت میتواند بار دیگر مرز میان شرکتهای فناوری، فینتکها و بانکها را جابهجا کند.
حساب بانکی و کارت ویزا درون شبکه اجتماعی
کاربران ایکس مانی میتوانند بدون خروج از اپلیکیشن ایکس پول نگهداری کنند، برای دیگران وجه بفرستند، قبوض خود را بپردازند، حواله بانکی انجام دهند و حتی درخواست ارسال چک بدهند.
این سرویس همچنین یک کارت نقدی فلزی ویزا ارائه میکند که کاربران میتوانند شناسه حساب ایکس خود را روی آن درج کنند. کارت ایکس مانی از اپل ولت نیز پشتیبانی میکند و انتقال پول میان کاربران ایکس بدون کارمزد انجام میشود. جزئیات این امکانات در گزارشهای مشبل و ورج نیز منتشر شده است.
زیرساخت بانکی این سرویس را کراس ریور بانک فراهم کرده است؛ بانکی مستقر در نیوجرسی که پیشتر نیز زیرساختهای مالی و بانکی موردنیاز شماری از شرکتهای فینتکی را تأمین کرده بود. سپردههای کاربران نزد این بانک نگهداری میشود و تا سقف ۲۵۰ هزار دلار تحت پوشش بیمه شرکت فدرال بیمه سپردههای آمریکا یا FDIC قرار دارد.
کراس ریور، ایکس مانی را نخستین تجربه پرداخت فردبهفرد ساختهشده درون یک شبکه اجتماعی آمریکایی توصیف کرده است. این همکاری، حسابهای سودده تحت پوشش FDIC، کارت نقدی ویزا و قابلیتهای انتقال پول را مستقیماً در ایکس تعبیه میکند.
کراس ریور زیرساخت بانکی، دسترسی به ریلهای پرداخت و بخشهای مربوط به انطباق با مقررات را بر عهده دارد و ایکس رابط کاربری، شبکه کاربران و کانال توزیع محصول را فراهم میکند.
از این منظر، ایکس خود به بانک تبدیل نشده است. مدل ایکس مانی نمونهای پیشرفته از بانکداری تعبیهشده است: ترازنامه، مجوز و زیرساخت تنظیمگری در اختیار یک بانک قرار دارد، اما تجربه مشتری و ارتباط روزمره با او در پلتفرم یک شرکت فناوری شکل میگیرد.
سود سالانه ۶درصدی برای جذب کاربران
یکی از مهمترین ابزارهای ایکس برای جذب مشتری، نرخ سود سالانه تا سقف ۶ درصد است. مشترکان پریمیومپلاس میتوانند مستقیماً از بالاترین نرخ بهره استفاده کنند، اما کاربران پریمیوم برای رسیدن به این نرخ باید شرایط مربوط به واریز مستقیم درآمد را رعایت کنند.
این نرخ از سود بسیاری از حسابهای پسانداز پربازده آمریکا بیشتر است و فاصله قابلتوجهی با سود نزدیک به صفر برخی بانکهای بزرگ سنتی دارد.
نرخ ۶درصدی، در عین جذابیت، پرسشهایی را درباره مدل اقتصادی ایکس مانی ایجاد کرده است. آیا این نرخ یک یارانه موقت برای جذب کاربر است؟ آیا ایکس میخواهد هزینه آن را از محل اشتراک پریمیوم، کارمزد خدمات مالی، درآمد کارت، تبلیغات یا استفاده از دادههای تراکنشی جبران کند؟
پاسخ این پرسشها مشخص خواهد کرد که ایکس مانی یک کمپین پرهزینه برای جذب مشتری است یا میتواند به کسبوکاری پایدار تبدیل شود.
الیزابت وارن، سناتور آمریکایی و عضو ارشد دموکرات کمیته بانکداری سنا، پیش از راهاندازی سرویس از ایلان ماسک خواسته بود توضیح دهد ایکس مانی چگونه درآمد لازم برای پرداخت سود ۶درصدی را فراهم خواهد کرد.
او همچنین درباره حمایت از مصرفکنندگان، مقابله با تقلب، حفظ حریم خصوصی، استفاده احتمالی از دادههای مالی کاربران و سابقه اقدامات نظارتی علیه کراس ریور بانک ابراز نگرانی کرده بود. متن این نگرانیها در وبسایت کمیته بانکداری سنای آمریکا منتشر شده است.
لحظهای شبیه ورود اسکوئر و اپل به پرداخت
در تاریخ فینتک چند لحظه وجود دارد که ورود یک شرکت یا چهره فناوری به خدمات مالی، احساس شکلگیری یک دوره جدید را ایجاد کرده است.
یکی از این لحظهها زمانی بود که جک دورسی با کارتخوان کوچک اسکوئر نشان داد پذیرش کارت دیگر الزاماً به یک پایانه فروش سنتی و قراردادهای پیچیده بانکی وابسته نیست. اسکوئر در سال ۲۰۰۹ امکان پذیرش پرداخت کارتی با تلفن هوشمند یا تبلت را برای طیف وسیعی از کسبوکارهای کوچک فراهم کرد.
لحظه دیگر به سال ۲۰۱۴ و معرفی اپلپی بازمیگردد. اپل با اتصال شبکههای کارت، بانکها، فناوری NFC، آیفون و سامانه احراز هویت خود، پرداخت موبایلی را از یک قابلیت تخصصی به بخشی از تجربه روزمره کاربران محصولاتش تبدیل کرد.
اکنون مشهورترین چهره فناوری جهان به ریشههای مالی خود بازگشته و X.com را دوباره به پول مجهز کرده است.
ایکس مانی هنوز در آغاز مسیر قرار دارد، اما اهمیت نمادین آن از محدوده قابلیتهای فعلی سرویس فراتر میرود: ایلان ماسک سرانجام در حال ساخت نسخه تازهای از همان رؤیایی است که بیش از ۲۵ سال قبل با X.com دنبال میکرد.
بازگشت به رؤیای قدیمی X.com
در سالهای ابتدایی اینترنت، X.com و کانفینیتی، شرکتی که سرویس انتقال پول پیپال را اداره میکرد، دو بازیگر رقیب در بازار نوظهور پرداخت آنلاین بودند.
براساس اسناد کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، این دو شرکت در مارس ۲۰۰۰ با یکدیگر ادغام شدند. شرکت مشترک ابتدا نام X.com را حفظ کرد، اما با تمرکز فعالیتها بر محصول پیپال، نام شرکت نیز در ادامه به پیپال تغییر کرد.
پیپال در سال ۲۰۰۲ وارد بورس شد و چند ماه بعد اییبی آن را خرید. براساس اطلاعیه ثبتشده در کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، ارزش این معامله حدود ۱.۵ میلیارد دلار بود.
اییبی در آن دوره سرویس پرداخت دیگری نیز در اختیار داشت، اما گسترش پیپال در میان خریداران و فروشندگان این بازارگاه، در نهایت خرید رقیب را به گزینه جذابتری تبدیل کرد.
افرادی که در سالهای ابتدایی در کنار چهرههایی مانند پیتر تیل، ایلان ماسک و مکس لوچین در پیپال فعالیت میکردند، پس از فروش شرکت مسیرهای متفاوتی در پیش گرفتند و مجموعهای از تأثیرگذارترین شرکتهای فناوری آمریکا را بنیان گذاشتند یا تأمین مالی کردند.
مجله فورچون در سال ۲۰۰۷ این شبکه را «مافیای پیپال» نامید؛ عنوانی که به نفوذ گسترده مدیران و بنیانگذاران سابق پیپال در سیلیکونولی اشاره داشت.
میگفتند در سیلیکونولی نمیتوان کاری را پیش برد، مگر آنکه بهنوعی با شبکه مافیای پیپال ارتباط داشت. اعضای این جمع به حوزههایی مانند شبکههای اجتماعی، سرمایهگذاری خطرپذیر، هوش مصنوعی، فضا، نرمافزار، تجارت الکترونیکی و سیاست رفتند.
در میان چهرههای اصلی این گروه، شاید مکس لوچین را بتوان یکی از وفادارترین افراد به صنعت فینتک دانست؛ کسی که پس از پیپال نیز با تأسیس اَفِرم فعالیت خود را در اعتباردهی دیجیتال ادامه داد.
ایلان ماسک نیز در سال ۲۰۱۷ دامنه X.com را از پیپال پس گرفت؛ دامنهای که به گفته خودش برای او ارزش عاطفی زیادی داشت. خبر بازخرید این دامنه در آن زمان در تککرانچ منتشر شد.
خرید توییتر و تغییر نام آن به ایکس نشان داد که این دامنه فقط یادگاری از یک کسبوکار قدیمی نیست و ماسک همچنان رؤیای ساخت یک پلتفرم جامع را دنبال میکند. خود شرکت ایکس نیز در توضیح مسیرش اعلام کرده بود که میخواهد مصرف محتوا، تعامل، تماشای ویدئو و انجام تراکنش را در یک رابط یکپارچه گرد هم آورد؛ مسیری که در وبلاگ رسمی ایکس از آن با عنوان حرکت از توییتر به «اپلیکیشن همهکاره» یاد شده است.
ایکس مانی چه تغییری در فینتک ایجاد میکند؟
مهمترین مزیت ایکس مانی، فناوری بانکی یا کارت نقدی آن نیست؛ مزیت اصلی ایکس، توزیع است.
بسیاری از نئوبانکها و فینتکهای آمریکایی پیشتر امکانات مشابهی عرضه کردهاند. فینتکها معمولاً بخش زیادی از منابع خود را صرف جذب کاربر، ایجاد اعتماد و تبدیلشدن به یکی از اپلیکیشنهای روزمره تلفن همراه میکنند.
ایکس از ابتدا شبکهای با میلیونها کاربر، هویتهای شناختهشده، تولیدکنندگان محتوا، کسبوکارها و جریان دائمی تعامل در اختیار دارد. این پلتفرم میتواند خدمات مالی را در همان جایی عرضه کند که کاربران پیشتر برای ارتباط، دریافت خبر، تولید محتوا و دنبالکردن افراد حضور داشتهاند.
به همین دلیل، رقابت ایکس مانی فقط با بانکها نیست. این سرویس میتواند مستقیماً با ونمو متعلق به پیپال، کشاپ متعلق به بلاک، سوفای و دیگر اپلیکیشنهای مالی مصرفکننده رقابت کند.
ایکس مانی میتواند هزینه جذب مشتری را که یکی از مهمترین چالشهای فینتکهاست، با استفاده از شبکه کاربران موجود ایکس کاهش دهد. این همان مزیتی است که شرکتهای پلتفرمی هنگام ورود به خدمات مالی در اختیار دارند: آنها لازم نیست رابطه با مشتری را از صفر بسازند.
ادغام شبکه اجتماعی و خدمات مالی همچنین میتواند مدلهای تازهای برای اقتصاد تولیدکنندگان محتوا ایجاد کند. پرداخت مستقیم به تولیدکنندگان، انعام، فروش اشتراک، خرید کالا، انتقال پول، دریافت درآمد و استفاده از موجودی حساب میتواند بدون خروج از یک محیط واحد انجام شود.
در این مدل، پرداخت دیگر مرحلهای جداگانه در انتهای فرایند نیست؛ بلکه بخشی از معماری خود شبکه اجتماعی است.
داده، تقلب و تمرکز قدرت
در مقابل، قرارگرفتن پول در دل یک پلتفرم اجتماعی ریسکهای تازهای نیز ایجاد میکند. شبکههای اجتماعی از مهمترین کانالهای انتشار کلاهبرداری، جعل هویت و مهندسی اجتماعی هستند.
اتصال مستقیم حساب مالی به محیطی که ارتباطات، محتوا، تبلیغات و هویت کاربران در آن متمرکز شده، میتواند دامنه خسارت ناشی از تصاحب حساب یا فریب کاربران را افزایش دهد.
موضوع دیگر، داده است. یک پلتفرم اجتماعی از علایق، روابط، رفتار محتوایی و دیدگاههای کاربران اطلاع دارد. اضافهشدن اطلاعات درآمد، موجودی، پرداخت و خرید میتواند یکی از جامعترین مجموعههای داده درباره زندگی دیجیتال و اقتصادی افراد را در اختیار یک شرکت قرار دهد.
ایکس با ترکیب دادههای اجتماعی و مالی کاربران میتواند به شناختی دست پیدا کند که بانکها و شبکههای اجتماعی، هریک بهتنهایی، در اختیار ندارند.
نحوه جداسازی این دادهها، حدود استفاده تبلیغاتی از آنها و میزان دسترسی بخشهای مختلف ایکس به اطلاعات مالی، از مهمترین آزمونهای تنظیمگری ایکس مانی خواهد بود.
آیا آمریکا آماده یک سوپراپلیکیشن است؟
ایلان ماسک بارها ویچت را الگویی برای آینده ایکس معرفی کرده است. ویچت در چین فقط یک پیامرسان نیست و ارتباطات، پرداخت، خرید، حملونقل و انواع خدمات روزمره را در یک محیط گرد هم آورده است.
بااینحال، ساخت نمونه آمریکایی ویچت ساده نخواهد بود. بازار مالی آمریکا میان بانکها، شبکههای کارت، فینتکها، شرکتهای فناوری و نهادهای تنظیمگر متعددی تقسیم شده است. عادت کاربران نیز با چین تفاوت دارد و مصرفکنندگان آمریکایی معمولاً خدمات مالی، شبکههای اجتماعی، خرید و ارتباطات خود را میان چندین اپلیکیشن توزیع میکنند.
ایکس برای تبدیلشدن به یک سوپراپلیکیشن باید علاوه بر فناوری، مسئله اعتماد را حل کند.
کاربران باید حاضر باشند حقوق و درآمد خود را به حسابی واریز کنند که از درون یک شبکه اجتماعی مدیریت میشود. کیفیت پشتیبانی مشتریان، نحوه رسیدگی به تراکنشهای مشکوک، بازگرداندن وجوه، مقابله با کلاهبرداری و حفظ دسترسی کاربران به پولشان میتواند بیش از نرخ سود ۶درصدی در موفقیت بلندمدت سرویس اثرگذار باشد.
ایکس مانی در شرایط فعلی هنوز محصولی محدود به کاربران پولی آمریکاست و برای قضاوت درباره میزان پذیرش آن زود است. بااینحال، همین نسخه اولیه یک پیام روشن برای صنعت فینتک دارد:
مرحله بعدی رقابت خدمات مالی ممکن است نه در اپلیکیشن بانکها و فینتکها، بلکه در پلتفرمهایی شکل بگیرد که پیشاپیش زمان، توجه، هویت و روابط کاربران را در اختیار دارند.
اسکوئر پذیرش پرداخت را از پایانه فروش جدا کرد، اپل پرداخت را به سیستمعامل و تلفن همراه پیوند زد و اکنون ایکس تلاش میکند پول را به شبکه اجتماعی متصل کند.
هنوز مشخص نیست ایکس مانی به رؤیای سوپراپلیکیشن ایلان ماسک تبدیل خواهد شد یا به یکی دیگر از تجربههای پرهزینه شرکتهای فناوری در بازار خدمات مالی؛ اما بازگشت X.com به نقطه آغاز خود، لحظهای است که صنعت فینتک نمیتواند آن را نادیده بگیرد.
