پایگاه خبری راه پرداخت دارای مجوز به شماره ۷۴۵۷۲ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بخشی از «شبکه عصر تراکنش» است. راه پرداخت فعالیت خود را از دوم اردیبهشتماه ۱۳۹۰ شروع کرده و اکنون پرمخاطبترین رسانه ایران در زمینه فناوریهای مالی، بانکداری و پرداخت و استارتآپهای فینتک است.
از توقف تا بازگشایی صندوقهای بورسی نقره؛ این تصمیمات چه اثری بر بازار سرمایه داشت؟
بورس کالای تهران اوایل بهمنماه ۱۴۰۴ اعلام کرد که نماد تمامی صندوقهای نقره شامل نقرابی، سیلور، سیمین و نقران تا اطلاع ثانوی متوقف میشوند. توقف این صندوقها در پی رشد شدید قیمت نقره، صفهای خرید مداوم و ایجاد حباب قیمتی ۷۰ تا ۸۰ درصدی رخ داد و هدف آن کنترل ریسک و اصلاح ساختار صندوقها اعلام شد. پس از حدود یک هفته، از ۱۳ بهمنماه ۱۴۰۴ معاملات این صندوقها با محدودیت سقف خرید ۵۰۰ واحد برای هر سرمایهگذار حقیقی و حقوقی بازگشایی شد. ارزش صندوقهای نقره که پیشتر به دلیل جهش قیمتها بسیار بالا رفته بود، اکنون کاهش یافته است.
صندوقهای سرمایهگذاری کالایی مبتنی بر نقره، سرمایهگذاران را قادر میسازند بدون خرید مستقیم شمش، از تغییرات قیمت نقره بهره ببرند. این صندوقها با نقدشوندگی بالاتر نسبت به خرید مستقیم فلزات و سهولت سرمایهگذاری، به ابزار جذابی برای کسانی تبدیل شدهاند که میخواهند وارد بازار فلزات گرانبها شوند. در ایران چهار صندوق فعال هستند: نقرابی، سیلور، سیمین و نقران.
با این حال، افزایش هیجانی قیمتها و تقاضای بالا باعث شد سرمایهگذاران واحدهایی را بخرند که ۷۰ تا ۸۰ درصد بالاتر از ارزش واقعی داراییهای صندوق قیمتگذاری شده بود.
صندوقهای نقره زیر سقف جدید
بورس کالای تهران ابتدای بهمنماه ۱۴۰۴ اعلام کرد معاملات تمامی صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر نقره تا اطلاع ثانوی متوقف میشود. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که قیمت نقره رشد شدیدی را تجربه کرده بود و همزمان، صفهای خرید سنگین و قفل شدن نقدشوندگی، عملاً امکان کشف قیمت واقعی را از بازار گرفته بود. در همین راستا، ناظر بازار در پیام رسمی خود علت توقف معاملات صندوقهای نقره را «اصلاح امیدنامه و اساسنامه صندوقهای سرمایهگذاری کالایی نقره» اعلام کرد. بر اساس این اطلاعیه، نماد تمامی صندوقهای نقره شامل صندوق سرمایهگذاری کالایی کهکشان فیروزه ۱ (نقرابی)، صندوق سرمایهگذاری بازده نقره نوا (سیلور)، صندوق سرمایهگذاری نقره سیمین هوبر (سیمین) و صندوق سرمایهگذاری کالایی کهربا ۱ (نقران) تا اطلاع ثانوی متوقف شدند.
اگرچه در اطلاعیه ناظر بازار بهطور مستقیم اشارهای به «حباب قیمتی» نشده است، اما همزمانی این تصمیم با اوجگیری قیمتها، شکلگیری صفهای خرید مداوم و افزایش انتقادات نسبت به فاصله قابل توجه قیمت بازار با ارزش واقعی داراییهای صندوقها، نشان میدهد این توقف بیش از هر چیز با هدف کنترل ریسک، مهار رفتارهای هیجانی و بازنگری در سازوکار این صندوقها انجام شده است.
پیگیریها نشان میدهد سازمان بورس و اوراق بهادار، بهعنوان نهاد ناظر بازار سرمایه، تاکنون پاسخ روشنی درباره میزان حباب قیمتی صندوقهای نقره و جزئیات دقیق توقف معاملات ارائه نکرده است. این عدم شفافسازی بسیاری از سهامداران را در بلاتکلیفی و نگرانی نسبت به آینده سرمایهگذاری خود قرار داده است.
بستن موقت معاملات صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر نقره و بازگشایی دوباره آنها با اعمال سقف خرید، عملاً نقش یک ترمز اضطراری را برای بازاری ایفا کرد که درگیر رشدهای هیجانی و فاصله معنادار قیمت از ارزش واقعی داراییها شده بود. توقف معاملات، امکان ادامه صفهای خرید و تشدید شکاف میان قیمت بازار و NAV را متوقف کرد و به نهاد ناظر فرصت داد تا با بازنگری در امیدنامه و سازوکار صندوقها، ریسکهای انباشتهشده را کنترل کند. در واقع، این تصمیم بیش از آنکه واکنشی به نوسان قیمت نقره باشد، پاسخی به اختلال در فرآیند کشف قیمت و قفلشدن نقدشوندگی صندوقها تلقی میشود.
بازگشایی صندوقهای نقره با محدودیت سقف خرید ۵۰۰ واحد برای هر سرمایهگذار حقیقی و حقوقی، مسیر بازگشت هیجان به بازار را بهطور محسوسی محدود کرد. این سیاست، ورود سرمایههای بزرگ و رفتارهای سفتهبازانه را دشوار ساخت و ترکیب فعالان بازار را به نفع سرمایهگذاران محتاطتر و بلندمدتتر تغییر داد. در نتیجه، قیمتها بهجای اصلاح ناگهانی، وارد فاز تعدیل تدریجی شدند و بخش قابل توجهی از حباب قیمتی ایجادشده، بهمرور تخلیه شد.
با این حال، این رویکرد هزینههایی نیز به همراه داشت. محدود شدن سقف خرید، عمق معاملات و نقدشوندگی صندوقها را کاهش داد و فاصله قیمتهای خرید و فروش را افزایش داد؛ موضوعی که میتواند جذابیت این ابزارها را برای بخشی از سرمایهگذاران کاهش دهد. از سوی دیگر، نبود شفافیت کافی درباره میزان حباب قیمتی، معیارهای دقیق توقف معاملات و زمانبندی اصلاحات، باعث شد بخشی از سرمایهگذاران در وضعیت بلاتکلیفی قرار بگیرند. در مجموع، اگرچه مداخله ناظر به مهار ریسک و کنترل هیجان بازار کمک کرد، اما نحوه اطلاعرسانی و ارتباط با سهامداران، همچنان یکی از نقاط قابل نقد این تصمیم باقی مانده است.
از تب داغ تا فاز تعدیل
تحولات صندوقهای نقره در بازار سرمایه ایران را نمیتوان جدا از روندهای جهانی این فلز تحلیل کرد. همزمان با مداخلات نظارتی در بورس کالا و تخلیه حباب قیمتی در بازار داخلی، نقره در سطح جهانی نیز پس از ثبت رکوردهای تاریخی، وارد فاز اصلاح شد؛ اصلاحی که جایگاه این فلز را در میان بزرگترین داراییهای جهان یک پله پایین آورد و نقره جایگاه دوم داراییهای باارزش جهان را از دست داد و پس از انویدیا در رتبه سوم قرار گرفت.
پیش از این، نقره بهدلیل افزایش سریع قیمت و تقاضای سرمایهگذاری توانسته بود رتبه دوم بزرگترین دارایی جهان را بهدست آورد، و ارزش بازار آن به بیش از ۵ تریلیون دلار رسید، بالاتر از بسیاری از شرکتهای بزرگ فناوری و داراییهای سنتی اما ادامه روند صعودی ممکن نبود و اصلاح قیمتی رخ داد.
با وجود این اصلاح و نزول یک پلهای در رتبهبندی داراییهای جهان، ارزیابیهای بینالمللی نشان میدهد بنیانهای بازار نقره همچنان پابرجاست. تقاضای صنعتی این فلز، بهویژه در حوزههایی مانند انرژی خورشیدی، خودروهای برقی و صنایع الکترونیک، یک پایه تقاضای پایدار ایجاد کرده که میتواند در بلندمدت از قیمتها حمایت کند. تحلیلهای بینالمللی و گزارش رویترز نشان میدهد حتی با اصلاح اخیر، نقره میتواند در سطح بالایی نسبت به گذشته باقی بماند و میانگین قیمت سال ۲۰۲۶ در محدوده ۷۵–۸۰ دلار در هر اونس حفظ شود، زیرا ساختار تقاضا عرضه همچنان متوازن نیست. در کنار تقاضا، محدودیت عرضه و کسری ساختاری نقره نیز عامل مهمی در چشمانداز قیمتی آن بهشمار میرود. برخی از تحلیلگران معتقدند این کسری عرضه در سالهای آینده ادامهدار خواهد بود و میتواند نقش یک پشتوانه قیمتی در میانمدت و بلندمدت را ایفا کند. با این حال، اصلاح قیمت اخیر نشان میدهد بازار وارد دورهای از تعدیل و تثبیت شده است؛ دورهای که ممکن است در کوتاهمدت با نوسان همراه باشد، اما در ادامه میتواند زمینه بازگشت تدریجی سرمایهگذاران محتاطتر و شکلگیری روندهای منطقیتر را فراهم کند.
