در بیشتر جایگاههای سوخت کشور، هنوز همان کارتهای هوشمند آشنا در دستگاهها استفاده میشود؛ کارتهایی که سالها ابزار اصلی تخصیص سهمیه بنزین بودهاند. با این حال، دولت طرحی را در دست بررسی دارد که میتواند این سازوکار قدیمی را تغییر دهد و شیوه استفاده از سهمیه سوخت را وارد مرحله تازهای کند. بر اساس این برنامه، سهمیه بنزین خودروها به جای کارت سوخت، روی کارت بانکی مالک خودرو قرار میگیرد؛ موضوعی که از نظر فنی آماده اجرا اعلام شده اما همچنان در انتظار تصویب و ابلاغ آییننامه اجرایی است.
در واقع طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی به مرحلهای رسیده که زیرساختهای فنی آن فراهم شده، اما اجرای سراسری آن هنوز آغاز نشده است. وزارت نفت اعلام کرده هماهنگیهای لازم با بانک مرکزی انجام شده و بسترهای فنی و سامانهای برای اجرای این تغییر آماده است. با نهایی شدن مراحل قانونی، نحوه تخصیص و استفاده از سهمیه بنزین تغییر خواهد کرد و کارت بانکی جایگزین کارت هوشمند سوخت در فرآیند سوختگیری میشود؛ به این معنا که سهمیه سوخت دیگر روی یک کارت جداگانه ذخیره نخواهد شد، بلکه مستقیماً روی کارت بانکی مالکان خودرو قابل استفاده خواهد بود.
این طرح در قانون بودجه ۱۴۰۴ پیشبینی شده و وزارت نفت با همکاری بانک مرکزی موظف است زیرساختهای اجرای آن را فراهم کند. هدف اصلی این تغییر، یکپارچهسازی نظام بانکی با سامانه توزیع سوخت و سادهتر شدن فرآیند دسترسی مردم به سهمیه بنزین عنوان شده است.
شرایط لازم برای تبدیل کارت بانکی به کارت سوخت
برای اینکه یک فرد بتواند سهمیه سوخت خود را روی کارت بانکی دریافت کند، چند شرط اساسی در نظر گرفته شده است. مهمترین شرط، تطابق کامل اطلاعات هویتی است. یعنی مالک خودرو، صاحب سیمکارت و صاحب کارت بانکی باید یک نفر باشند و اطلاعات آنها دقیقاً با هم مطابقت داشته باشد.
در صورتی که این تطابق وجود نداشته باشد، امکان اتصال سهمیه به کارت بانکی فراهم نخواهد شد. همچنین با فعال شدن این طرح، کارت سوخت قبلی بهصورت خودکار غیرفعال میشود و دیگر قابل استفاده نخواهد بود.
از سوی دیگر، وضعیت سند خودرو نیز اهمیت دارد. افرادی که هنوز فرایند انتقال سند و تعویض پلاک را کامل نکردهاند یا خودرو بهصورت قولنامهای در اختیارشان است، در حال حاضر امکان استفاده از این طرح را ندارند.
نحوه ثبت درخواست و انتقال سهمیه
برای انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی، دو مسیر اصلی در نظر گرفته شده است: سامانه خدمات دولت الکترونیک و اپلیکیشن «دولت همراه». در هر دو روش، فرآیند ثبتنام تقریباً مشابه است و بر پایه احراز هویت و ثبت اطلاعات خودرو انجام میشود.
- انتقال سهمیه بنزین از طریق وبسایت (سامانه دولت همراه): کاربر ابتدا وارد سامانه خدمات دولت الکترونیک میشود و با شماره تلفن همراه خود وارد حساب کاربری میشود. سپس باید به بخش مربوط به خدمات سوخت یا درخواست کارت سوخت المثنی مراجعه کند. در این مرحله اطلاعات هویتی فرد و مشخصات وسیله نقلیه وارد میشود. پس از آن، سامانه کارتهای بانکی قابل اتصال را نمایش میدهد و فرد یکی از آنها را انتخاب میکند. در نهایت با تأیید نهایی، سهمیه بنزین به کارت بانکی انتخابشده منتقل خواهد شد.
- انتقال سهمیه بنزین از طریق اپلیکیشن دولت همراه: در روش اپلیکیشن «دولت همراه» نیز کاربر ابتدا برنامه را نصب کرده و وارد آن میشود. سپس با وارد کردن شماره تلفن همراه، کد تأیید دریافت میکند. بعد از ورود، گزینه دریافت کارت سوخت یا خدمات مرتبط انتخاب میشود. در ادامه اطلاعاتی مانند کد ملی، تاریخ تولد و مشخصات خودرو ثبت میگردد و در پایان، کارت بانکی مورد نظر برای اتصال سهمیه انتخاب میشود.
طرح انتقال سهمیه سوخت در انتظار چراغ سبز دولت
با وجود آنکه وزارت نفت و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی از آماده بودن زیرساختهای فنی برای اجرای طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی خبر دادهاند، این طرح هنوز وارد فاز اجرایی سراسری نشده است. به گفته مسئولان، سامانههای مورد نیاز طراحی و هماهنگیهای لازم نیز انجام شده، اما آغاز رسمی طرح به تصویب و ابلاغ آییننامه اجرایی از سوی هیئت وزیران بستگی دارد.
بر همین اساس، مهمترین مانع اجرای طرح در حال حاضر کمبود زیرساخت یا مشکلات فنی نیست، بلکه تکمیل نشدن فرآیندهای قانونی و هماهنگی میان دستگاههای مرتبط است. وزارت نفت اعلام کرده برای اجرای کامل این طرح، همکاری نهادهای مختلف از جمله وزارت امور اقتصادی و دارایی نیز ضروری است.
سهمیه بنزین چگونه به کارت بانکی متصل میشود؟
بر اساس سازوکاری که برای این طرح تعریف شده، سهمیه سوخت هر خودرو به کارت بانکی مالک آن متصل خواهد شد تا افراد بتوانند بدون نیاز به کارت سوخت فیزیکی از سهمیه خود استفاده کنند. اجرای این طرح با همکاری وزارت نفت و بانک مرکزی دنبال میشود و جزئیات نهایی آن پس از ابلاغ آییننامه اجرایی اعلام خواهد شد.
افرادی که بیش از یک خودرو دارند نیز باید اطلاعات هر وسیله نقلیه را بهصورت جداگانه در سامانه ثبت کنند. در این حالت، سهمیه هر خودرو بهطور مستقل محاسبه میشود و امکان استفاده از آن از طریق کارت بانکی مالک فراهم خواهد بود.
دولت اجرای این طرح را با اهدافی مانند کاهش هزینههای اجرایی، تسهیل دسترسی مردم به سهمیه سوخت، یکپارچهسازی سامانههای هوشمند، مدیریت بهتر مصرف بنزین و کاهش زمینههای سوءاستفاده و قاچاق سوخت دنبال میکند.
آیا کارت سوخت حذف خواهد شد؟
آمارهای رسمی نشان میدهد در حال حاضر حدود ۳۰ میلیون کارت هوشمند سوخت فعال در کشور وجود دارد؛ موضوعی که نشاندهنده ابعاد گسترده هرگونه تغییر در نظام توزیع بنزین است. به همین دلیل اجرای طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی نیازمند هماهنگی گسترده و برنامهریزی دقیق خواهد بود.
با این حال، تاکنون هیچ تصمیم رسمی درباره حذف کامل کارت سوخت اعلام نشده است. اگرچه هدف طرح جدید انتقال سهمیه به کارت بانکی و کاهش وابستگی به کارت سوخت است، اما تا زمان اعلام جزئیات نهایی و آغاز اجرای رسمی آن، نمیتوان با قطعیت درباره کنار گذاشته شدن کامل کارت سوخت اظهار نظر کرد.
سؤالات پرتکرار
اگر سهمیه بنزین به کارت بانکی فرد منتقل شود، آیا سهمیه استفادهنشده بنزین به پول نقد تبدیل میشود؟
خیر. حتی در صورت اجرای طرح انتقال سهمیه به کارت بانکی، ماهیت سهمیه بنزین تغییری نمیکند و همچنان بهعنوان اعتبار سوخت باقی میماند. در واقع کارت بانکی تنها ابزار دسترسی به این سهمیه خواهد بود و اعتبار باقیمانده قابلیت برداشت نقدی یا تبدیل مستقیم به پول را نخواهد داشت.
تکلیف سهمیه سوخت خودروهای متعلق به افراد فوتشده چیست؟
در صورتی که مالک رسمی خودرو فوت کرده باشد، ابتدا باید وضعیت حقوقی و مالکیت خودرو مشخص شود. از آنجا که در این طرح اطلاعات مالک خودرو، شماره تلفن همراه و کارت بانکی باید با یکدیگر مطابقت داشته باشد، تا پیش از انجام مراحل قانونی مانند انحصار وراثت، انتقال سند و تعویض پلاک، امکان ثبت درخواست برای انتقال سهمیه وجود نخواهد داشت.
آیا با اجرای این طرح، هزینه بنزین به حساب مالک خودرو واریز میشود؟
خیر، در مدلهای مطرحشده برای این طرح، هدف معمولاً واریز پول نقد به حساب مالک نیست؛ بلکه سهمیه سوخت به یک کارت بانکی متصل میشود تا همان کارت نقش ابزار سوختگیری را داشته باشد. یعنی اعتبار سهمیه برای خرید بنزین استفاده میشود، نه اینکه لزوماً بهعنوان وجه نقد قابل برداشت باشد.
افرادی که هم خودرو دارند و هم موتورسیکلت، چگونه سهمیه دریافت میکنند؟
اگر خودرو و موتورسیکلت هر دو به نام یک شخص ثبت شده باشند، سهمیه هر وسیله نقلیه مطابق مقررات مربوط به همان وسیله تعلق میگیرد. البته اطلاعات هر خودرو یا موتورسیکلت باید بهصورت جداگانه در سامانه ثبت شود و نحوه تخصیص سهمیه نیز براساس ضوابطی خواهد بود که در زمان اجرای طرح اعلام میشود.
آیا امکان انتقال سهمیه خودروی ثبتشده به نام فرزند به کارت بانکی والدین وجود دارد؟
در شرایط عادی چنین امکانی پیشبینی نشده است. یکی از شروط اصلی، یکسان بودن مالک خودرو، صاحب سیمکارت و صاحب کارت بانکی است. وقتی خودرو به نام فرزند خردسال باشد، این تطابق کامل معمولاً وجود ندارد. در چنین شرایطی تا زمانی که سازوکار قانونی یا دستورالعمل خاصی برای ولیّ قانونی اعلام نشده باشد، انتقال مستقیم به کارت پدر معمولاً ممکن نیست.
