ابلاغ ضوابط جدید بانک مرکزی برای خزانهداری شمش طلا و نقره را میتوان یکی از مهمترین تصمیمهای تنظیمگری بازار طلای آنلاین در یک سال گذشته دانست. تصمیمی که اگرچه در ظاهر درباره استانداردهای نگهداری، اصالتسنجی و بیمه شمشهای طلاست، اما در عمل یک پیام مهم دارد: انحصار نگهداری طلای سکوهای آنلاین در حال پایان یافتن است.
بانک مرکزی در «ضوابط ناظر بر خزانهداری شمش طلا و نقره توسط اشخاص حقوقی مورد تأیید بانک مرکزی برای سکوهای خرید و فروش طلا و نقره به صورت برخط» اعلام کرده که مؤسسات اعتباری دارای تأییدیههای امنیتی و انتظامی لازم و مورد تأیید بانک مرکزی میتوانند بهعنوان خزانه فعالیت کنند و فهرست این خزانهها نیز بهصورت عمومی منتشر خواهد شد.
این تغییر در حالی رخ میدهد که تاکنون بخش قابل توجهی از طلای پشتوانه سکوهای آنلاین در تعداد محدودی خزانه نگهداری میشد و در عمل بانک کارگشایی نقش محوری در این بازار داشت. موضوعی که بارها از سوی فعالان صنعت بهعنوان یکی از موانع توسعه بازار مطرح شده بود.
از تمرکز تا تنوع
بازار طلای آنلاین در دو سال اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. میلیونها کاربر از طریق سکوهای مختلف اقدام به خرید طلا کردهاند، اما توسعه این بازار همواره با یک چالش زیرساختی روبهرو بوده است؛ اینکه طلای خریداریشده کاربران کجا و تحت چه سازوکاری نگهداری میشود.
در شرایطی که تعداد خزانههای مورد استفاده محدود بود، هرگونه اختلال، محدودیت ظرفیت یا تغییر سیاست در این مراکز میتوانست فعالیت کل بازار را تحت تأثیر قرار دهد. اکنون بانک مرکزی با تعریف سازوکاری برای تأیید خزانههای جدید، امکان همکاری سکوها با چندین خزانه مختلف را فراهم کرده است.
به بیان دیگر، نگهداری طلای سکوهای آنلاین دیگر الزاماً به یک بازیگر یا یک مرکز محدود نخواهد بود و بانکها و مؤسسات اعتباری واجد شرایط میتوانند وارد این حوزه شوند.
رقابت جدید میان بانکها
یکی از پیامدهای مهم این تصمیم، شکلگیری بازاری جدید برای خدمات خزانهداری طلاست. بانکها تاکنون بیشتر در نقش ارائهدهنده خدمات بانکی یا صندوق امانات شناخته میشدند، اما اکنون میتوانند به ارائهدهنده خدمات تخصصی نگهداری، اصالتسنجی و تحویل شمش طلا برای سکوهای آنلاین تبدیل شوند.
این موضوع میتواند رقابت میان بانکها برای جذب سکوهای بزرگ خریدوفروش طلا را افزایش دهد. رقابتی که احتمالاً در قیمت خدمات، کیفیت نگهداری، سرعت عملیات و امکانات تحویل فیزیکی خود را نشان خواهد داد.
نظارت بیشتر، نه محدودیت بیشتر
ضوابط جدید در عین حال نشان میدهد که بانک مرکزی بهجای محدود کردن بازار، تلاش کرده ابزارهای نظارتی خود را تقویت کند.
بر اساس این ضوابط، تمامی عملیات دریافت و تحویل شمش باید در سامانههای نظارتی ثبت شود. خزانهها موظف هستند اطلاعات موجودی را به بانک مرکزی گزارش کنند، پوشش بیمهای متناسب داشته باشند و فرآیند اصالتسنجی را از طریق آزمایشگاهها و عوامل مورد تأیید انجام دهند.
همچنین پس از ثبت فروش در سامانه ناظر، خزانه به نمایندگی از مشتری مسئول نگهداری طلا خواهد بود و سکوی فروش دیگر مالکیتی بر آن نخواهد داشت. موضوعی که میتواند به افزایش شفافیت و کاهش نگرانیها درباره پشتوانه واقعی طلای فروختهشده کمک کند.
پایان یک گلوگاه قدیمی؟
شاید مهمترین اثر این ضوابط، رفع یکی از گلوگاههای اصلی اکوسیستم طلای آنلاین باشد. بازاری که در ماههای گذشته همواره با انتقادهایی درباره تمرکز زیرساخت نگهداری طلا روبهرو بود.
اکنون بانک مرکزی با باز کردن درهای این بازار به روی خزانههای جدید، عملاً از یک مدل متمرکز به سمت مدلی متنوعتر حرکت کرده است. اگر فرآیند تأیید خزانههای جدید با سرعت و شفافیت انجام شود، میتوان انتظار داشت که ظرفیت بازار طلای آنلاین افزایش پیدا کند، ریسک عملیاتی کاهش یابد و رقابت میان ارائهدهندگان خدمات نگهداری طلا شکل تازهای به خود بگیرد.
به همین دلیل، اهمیت ضوابط جدید فقط در تعیین استانداردهای نگهداری شمش نیست؛ اهمیت اصلی آن در تغییر ساختار بازار نهفته است. بازاری که تا دیروز به چند خزانه محدود وابسته بود و از امروز میتواند بازیگران بیشتری را در خود جای دهد.
