بانک مرکزی، گزارش عملکرد ابزارها و روشهای تأمین مالی توسط شبکه بانکی را در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد. مجموع عملکرد تأمین مالی از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در سال 1404 از 143 هزار میلیارد تومان فراتر رفت. در این میان عملکرد اوراق گام نسبت به سال 1403 رشد 157 درصدی داشت و به 529,7 هزار میلیارد ریال رسید. همچنین دستورالعمل «گواهی اعتبار مولد (گام)»، شیوهنامه «برات الکترونیکی تأمین مالی زنجیره تولید»، دستورالعمل ناظر بر «پذیرش مطالبات قراردادی(فاکتورینگ)»، شیوهنامه «کارت رفاهی متصل به اوراق گام» و شیوهنامه «کشاورزی قراردادی» به شبکه بانکی ابلاغ شده است.
به گزارش روابط عمومی بانک مرکزی، وفق ماده 4 قانون بانک مرکزی و ماده 10 قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت کشور، این بانک موظف به توسعه روشهای تأمین مالی زنجیره تولید شده است. در همین راستا و با هدف افزایش کارایی سیاستهای اعتباری، تعادلبخشی به ترازنامه بانکها و بهبود شاخصهای سلامت شبکه بانکی، رویکرد ارتقای شیوههای تأمین مالی سرمایه در گردش را با استفاده از پیادهسازی نظام تأمین مالی زنجیره تولید در دستور کار قرار گرفته است. در همین راستا مجموع عملکرد تأمین مالی از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در سال 1404 از 143 هزار میلیارد تومان فراتر رفت.
در این سال به ترتیب 529,7 و 857,8 هزار میلیارد ریال اوراق گام و برات الکترونیکی صادر شده است. در چارچوب کارت رفاهی متصل به اوراق گام نیز میزان کالای خریداری شده توسط خانوار در سال 1404 به 31,2 هزار میلیارد ریال رسیده است. تأمین مالی بنگاههای اقتصادی از طریق ابزار فاکتورینگ نیز در بانکهای ملت، رفاه کارگران و صنعت و معدن عملیاتی شده و تاکنون 11,7 هزار میلیارد ریال از طریق این ابزار تأمین مالی صورت گرفته است.
اوراق گام
در سال 1404، عملکرد اوراق گام به 529,7 هزار میلیارد ریال رسیده که نسبت به سال 1403 رشد 157 درصدی را نشان میدهد. در مجموع سهم اوراق گام به عنوان اولین ابزار تأمین مالی زنجیره تولید در تأمین مالی بنگاههای اقتصادی کشور از ابتدا تاکنون به حدود 147 هزار میلیارد تومان رسید. در حال حاضر 17 بانک در زمینه صدور اوراق گام فعال هستند که بانک رفاه کارگران با سهم 32 درصد رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. بانکهای تجارت، ملت و شهر رتبههای بعدی را به خود اختصاص دادهاند.
کارت رفاهی متصل به اوراق گام
کارت رفاهی متصل به اوراق گام با هدف متنوعسازی ابزارهای تأمین مالی، تسهیل تأمین مالی خانوارها و توسعه استفاده از کارت اعتباری در پرداخت تسهیلات خرد بانکی طراحی شده است و بانک رفاه کارگران بهعنوان بانک پایلوت نسبت به عملیاتی شدن آن اقدام کرده و در ادامه بانکهای ملت، تجارت و کشاورزی نیز نسبت به پیادهسازی و تجاریسازی این ابزار اقدام نمودهاند.
بر اساس گزارش بانک رفاه کارگران، عملکرد کارت رفاهی متصل به اوراق گام در سال 1404 به 30,7 هزار میلیارد ریال رسید. تنوع و پراکندگی پذیرندگان در نقاط مختلف کشور، گسترش و توسعه بازار این ابزار در کل کشور را فراهم خواهد کرد. در مجموع میزان کالای خریداری شده توسط خانوار در چارچوب کارت رفاهی متصل به اوراق گام در سال 1404 حدود 31,2 هزار میلیارد ریال بوده است. انتظار میرود با توسعه بانکهای متصل به این ابزار و گسترش پذیرندههای طرف قرارداد به تدریج ظرفیت تأمین مالی خانوارها از محل این ابزار افزایش یابد.
برات الکترونیکی زنجیره تولید
برات الکترونیکی زنجیره تولید به عنوان یک ابزار تعهدی از ابتدای سال 1404 با قابلیت انتقال در زنجیره تولید و تنزیل در شبکه بانکی و به منظور تأمین مالی سرمایه در گردش اشخاص حقیقی و حقوقی عملیاتی شده است. در حال حاضر 10 بانک شامل بانکهای صادرات ایران، سپه، صنعت و معدن، تجارت، ملی ایران، ملت، رفاه کارگران، سینا، شهر و پارسیان با دسترسی به زیرساخت مربوطه قادر به صدور برات الکترونیکی زنجیره تولید هستند.
مجموع عملکرد این ابزار در سال 1404 مبلغ 857,7 هزار میلیارد ریال است که به ترتیب بیشترین عملکرد مربوط به بانکهای تجارت، ملت و صادرات بوده است. روند ماهانه صدور برات الکترونیکی نشان دهنده عملکرد صعودی آن است که متأثر از توسعه تأمین زیرساخت فنی آن توسط بانکها است. لازم به ذکر است، افت عملکرد در اسفندماه عمدتاً ناشی از شرایط جنگ تحمیلی بوده است.
پیادهسازی اقدامات فنی فاز دوم این ابزار شامل امکان انتقال و تنزیل بخشی از مبلغ اسمی برات، توسط این بانک، وزارت امور اقتصادی و دارایی و متعاقباً سازمان فناوری اطلاعات نهایی شده و مستندات مربوطه از 12 بهمنماه 1404 در اختیار شبکه بانکی کشور است. در این ارتباط تاکنون بانکهای تجارت، شهر و سپه با پیادهسازی کامل فاز دو، اقدام به ارائه خدمات مربوطه به مشتریان خود کردهاند. بر این اساس با نهاییسازی این قابلیت در سایر بانکهای عامل و افزایش کارکردهای فنی و کسب و کاری، زمینه مناسبی جهت افزایش عملکرد و کارایی تأمین مالی این ابزار فراهم خواهد شد.
فاکتورینگ
ضوابط پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) با هدف واگذاری مطالبات تأمینکنندگان و پیمانکاران از کارفرمایان به نهادهای مالی (شبکه بانکی) طراحی شده است و در چارچوب ماده (8) قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی مصوب 15 اردیبهشتماه سال 1398 مجلس شورای اسلامی تهیه و به شبکه بانکی ابلاغ شده است.
لازم به ذکر است که تاکنون سامانه واگذاری مطالبات قراردادی در سازمان برنامه و بودجه کشور عملیاتی نشده است. ضمن آن که مطالبات قراردادی معرفی شده از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی به صورت غیربرخط در بانکهای ملت، رفاه کارگران و صنعت و معدن بالغ بر 11,7 هزار میلیارد ریال پذیرش شده است.
شایان ذکر است با پیادهسازی کامل سامانههای فوقالذکر، انتظار میرود روند پذیرش مطالبات قراردادی در شبکه بانکی با سرعت بیشتری صورت گیرد. در همین راستا سهمیه ابلاغی به شبکه بانکی بابت استفاده از این ابزار برای سال 1405 معادل 70 هزار میلیارد تومان است که نسبت به سال 1404، 40 درصد افزایش یافته است.
کشاورزی قراردادی
در چارچوب کشاورزی قراردادی، تولیدکننده از طریق عقد قرارداد با یک مجری طرح، نسبت به تولید محصولات کشاورزی اقدام میکند. شبکه بانکی نیز از طریق تأمین مالی مجری طرح در قالب ابزارهای تسهیلاتی و تعهدی نسبت به تأمین مالی کل زنجیره تولید اقدام میکند. توسعه این روش ضمن افزایش کارایی تأمین مالی و جلوگیری از انحراف منابع از محل مصرف به واسطه تأمین نهاده مورد نیاز کشاورزان توسط مجری میتواند به بهبود کیفیت محصولات کشاورزی و کاهش قیمت تمام شده آنها منجر شود.
«شیوهنامه اجرایی تامین مالی کشاورزی قراردادی» طی نامه شماره 87240/01 مورخ 1401/04/08 به شبکه بانکی ابلاغ شده است. بر اساس گزارش ارائه شده توسط بانک کشاورزی مجموع عملکرد آن بانک در دو زیربخش تسهیلات پرداختی و ایجاد تعهدات در 10 ماهه نخست سال 1404 به ترتیب 35,4 و 3,0 هزار میلیارد ریال بوده است.
در پایان لازم به ذکر است که بانک مرکزی در راستای توسعه کارکرد ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید اقدامات ذیر را در دستور کار خود قرار داده است که امید میرود این اقدامات سبب تعمیق و مقیاسپذیری بیشتر ابزارهای مذکور شود:
- یک: افزایش سهمیه صدور ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در سال 1405 به 670 هزار میلیارد تومان شامل اوراق گام 220 هزار میلیارد تومان، برات الکترونیکی 250 هزار میلیارد تومان، کارت رفاهی متصل به اوراق گام 130 هزار میلیارد تومان و فاکتورینگ 70 هزار میلیارد تومان و ابلاغ آن به شبکه بانکی.
- دو: وب سرویس کردن سامانه گام به منظور ارائه خدمات بهتر به بانکها و مشتریان همچنین امکان ارائه سرویس به سایر سامانهها.
- سه: اصلاح دستورالعمل ناظر بر اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) و ضوابط کنترل و مدیریت اوراق گام با هدف توسعه کارکردهای آن.
- چهار: ابلاغ دستورالعمل اجرایی پذیرش اوراق گام به شبکه بانکی به منظور تأمین و فروش ارز برای شرکتهای واردکننده نهادههای دامی (به عنوان متقاضی/دارنده اوراق گام) در قبال پذیرش اوراق گام تا سقف 250 میلیون دلار.
- پنج: ابلاغ شیوه نامه اجرایی صدور اوراق گام یارانه دارو به شبکه بانکی با هدف پرداخت بدهی سهم یارانه دارو، شیرخشک، تجهیزات و ملزومات درمانی و پزشکی از سوی دستگاه اجرایی به مراکز و موسسات درمانی سرپایی و بستری ارائه دهنده خدمات مرتبط، داروخانهها، شرکتهای پخش دارو و شرکتهای تأمینکننده مواد اولیه دارو.
- شش: پیگیریهای لازم در خصوص پذیرش هزینه تنزیل اوراق گام بهعنوان هزینه قابل قبول مالیاتی.
- هفت: اصلاح شیوهنامه ابزار کارت رفاهی متصل به اوراق گام با رویکرد فراهمسازی امکان خرید کالا و خدمات در بستر فضای مجازی(IPG) و همچنین امکان استفاده بیشتر از منابع داخلی بانکها.
- هشت: استفاده از ابزار کارت رفاهی متصل به اوراق گام برای متقاضیان تسهیلات نقدی قرضالحسنه از جمله ازدواج، فرزندآوری و ودیعه، خرید یا ساخت مسکن در چارچوب ماده (48) ضوابط اجرایی قانون بودجه سال 1405 کل کشور.
- نه: تداوم آموزش ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید برای شبکه بانکی و فعالان اقتصادی.
