پایگاه خبری راه پرداخت دارای مجوز به شماره ۷۴۵۷۲ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بخشی از «شبکه عصر تراکنش» است. راه پرداخت فعالیت خود را از دوم اردیبهشتماه ۱۳۹۰ شروع کرده و اکنون پرمخاطبترین رسانه ایران در زمینه فناوریهای مالی، بانکداری و پرداخت و استارتآپهای فینتک است.
جهش قیمت لپتاپ در سایه هوش مصنوعی؛ رشد تقاضا و کمبود تراشه بازار جهانی را تحت فشار قرار داد
گزارشهای میدانی و اقتصادی نشان میدهد که قیمت لپتاپ در ماههای اخیر در ایران و جهان روندی صعودی به خود گرفته است؛ بهطوری که قیمت یک لپتاپ میان رده به ۱۰۰ میلیون تومان رسیده است. همزمان، با افزایش قیمتها در بازار جهانی لپتاپ، شاهد عقبگرد در سطح سختافزار هستیم؛ چرا که بسیاری از تولیدکنندگان برای کنترل قیمت و مقابله با افزایش هزینههای تولید، به استفاده از پردازندهها، حافظه و ذخیرهسازهای ضعیفتر روی آوردهاند. این روند باعث شده دستگاههای اقتصادی و میانرده نسبت به چند سال قبل کارایی پایینتری داشته باشند و استانداردهای سختافزاری حداقل در برخی مدلها کاهش یابد، در حالی که قیمتها همچنان بالا باقی مانده است. کاربران اکنون با محصولاتی مواجهاند که توان پردازشی و ظرفیت حافظهشان کمتر از نسلهای گذشته است، اما قیمتها نه تنها کاهش نیافته، بلکه در بسیاری موارد افزایش داشته است.
روند پنجساله بازار جهانی؛ از جهش تقاضای پساکرونا تا فشار هزینههای تولید
در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ بازار جهانی لپتاپ همچنان تحت تأثیر افزایش تقاضای ناشی از همهگیری کرونا قرار داشت. گسترش دورکاری و آموزش آنلاین باعث رشد فروش شد، اما همزمان اختلال در زنجیره تأمین و کمبود تراشه، قیمتها را در بسیاری از بازارها بالا برد.
در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ با فروکش کردن تقاضای انباشته، بازار وارد فاز تعدیل شد؛ با این حال کاهش فروش به معنای افت قیمت پایدار نبود. گزارشهای بینالمللی نشان دادند که هزینه تولید بهویژه در بخش نیمههادیها همچنان بالا باقی مانده است. در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، تمرکز تولیدکنندگان حافظه بر تأمین نیاز مراکز داده و پروژههای هوش مصنوعی، عرضه DRAM و NAND برای بازار مصرفی را محدودتر کرد. در نتیجه قیمت این قطعات افزایش یافت و مستقیماً بر بهای نهایی لپتاپ اثر گذاشت.
برخی گزارشها در ابتدای ۲۰۲۶ از افزایش ۵ تا ۲۰ درصدی قیمت لپتاپها بسته به مدل و رده قیمتی خبر دادهاند. همچنین شرکتهایی مانند دل و لنوو در برخی بازارها افزایش قیمت رسمی محصولات خود را اعلام کردهاند. دادهها نشان میدهد لپتاپهای ردهبالا و مجهز به سختافزارهای جدید مبتنی بر قابلیتهای هوش مصنوعی بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردهاند.
جهان در تسخیر تراشههای گرانقیمت
افزایش قیمت لپتاپ در بازار جهانی حاصل همزمانی چند متغیر اقتصادی و صنعتی بوده است. در وهله نخست، رشد شدید قیمت حافظه و ذخیرهسازها که سهم مهمی در هزینه ساخت لپتاپ دارند، فشار مستقیمی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. همزمان تورم جهانی و افزایش هزینه انرژی، دستمزد و مواد اولیه، هزینه کلی تولید تجهیزات الکترونیکی را بالا برده است.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای حملونقل بینالمللی و نوسانات مسیرهای تجاری باعث رشد بهای لجستیک شده و شرکتها بخشی از این هزینه را به مصرفکننده منتقل کردهاند. تنشهای ژئوپلیتیک و سیاستهای تجاری جدید، از جمله اعمال تعرفههای وارداتی در برخی کشورها، نیز بر بیثباتی زنجیره تأمین افزوده است.
بر اساس گزارش TrendForce و پیشبینیهای موسسه IDC برای سال ۲۰۲۶، قیمت کامپیوترهای شخصی در جهان با رشدی ۸ تا ۱۵ درصدی مواجه خواهد شد. دلیل اصلی این اتفاق، تمرکز غولهای نیمههادی (مانند سامسونگ و میکرون) بر تولید حافظههای HBM برای سرورهای هوش مصنوعی است. این تغییر اولویت باعث شده تولید رم و SSD برای لپتاپهای معمولی کاهش یابد و قیمت این قطعات به تنهایی رشدی خیرهکننده داشته باشد. همچنین، ورود لپتاپهای موسوم به AI PCs (مجهز به واحد پردازش عصبی) اگرچه بهرهوری را بالا برده اما به دلیل هزینه بالای تولید این تراشههای جدید، کفِ قیمت لپتاپهای میانرده را در بازارهای جهانی جابهجا کرده است.
براساس تحلیل TrendForce، قیمت قراردادهای حافظه DRAM که در لپتاپها استفاده میشود در ابتدای سال ۲۰۲۶ تا ۵۵–۶۰ درصد و حتی بیش از ۹۰ درصد نسبت به فصل قبل افزایش یافته و قیمت NAND Flash هم بیش از ۳۳–۳۸ درصد رشد داشته است. این فشار بر زنجیره تأمین باعث میشود که شرکتها ناچار شوند برای حفظ قیمتهای قابلقبول در مدلهای پایینتر، از قطعات با مشخصات کمتر استفاده کنند.
در عمل، این یعنی لپتاپهایی که چند سال پیش با ۱۲–۱۶ GB RAM و SSD 512GB یا بیشتر وارد بازار میشدند، اکنون نسخههای اقتصادیشان ممکن است با ۸ GB RAM و SSD 256GB عرضه شوند تا قیمت نهایی پایینتر بماند. این رویکرد به تولیدکنندگان اجازه میدهد تا در شرایط کمبود قطعات و افزایش هزینهها، از افزایش شدید قیمت نهایی برای مصرفکننده جلوگیری کنند، اما سطح کارایی دستگاهها نسبت به قبل کاهش مییابد.
پایان دوران ارز ترجیحی در بازار ایران
در بازار داخلی، اوضاع به مراتب پیچیدهتر است و روند افزایش قیمت لپتاپ طی پنج سال گذشته شدت بیشتری را به خود دیده است. گزارشهای میدانی از رشد ۳۰ تا ۴۰ درصدی قیمت در بازههای کوتاهمدت سال ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ افزایشی که عمدتاً همزمان با جهش نرخ دلار، افزایش هزینه واردات و از سویی دیگر تغییر سیاستهای ارزی دولت و حذف ارز نیمایی برای واردات تجهیزات IT رخ داد. علاوه بر نرخ ارز، محدودیتهای ثبت سفارش و کاهش عرضه رسمی نیز بر قیمتها اثر گذاشته است.
افزایش تعرفههای گمرکی و مالیاتهای مرتبط با واردات، هزینه تمامشده را برای واردکنندگان بالا برده و در نهایت این هزینه به مصرفکننده انتقال یافته به گونهای که بودجه خرید یک لپتاپ معمولی دانشجویی اکنون به بالای ۳۵ تا ۴۰ میلیون تومان رسیده است. واردکنندگان اکنون ناچار به تأمین ارز از بازار توافقی یا حاصل از صادرات هستند که مستقیماً قیمت مصرفکننده را با نرخ آزاد دلار هماهنگ میکند. علاوه بر این، محدودیت در سقف ثبت سفارش که توسط وزارت صمت اعمال شده، عرضه کالا را تا ۱۵ درصد کاهش داده و ناترازی میان عرضه و تقاضا را تشدید کرده است.
تغییر الگوی مصرف و رونق بازار استوک
شیب تند گرانیهای بازار ایران در سال ۱۴۰۴ باعث شده تا ویترین فروشگاههای خیابان ولیعصر و پاساژهای پایتخت شاهد تغییری بزرگ باشند. فعالان بازار از رکود کمسابقه معاملات خبر میدهند و میگویند بسیاری از خریداران تنها برای استعلام قیمت مراجعه میکنند. در مقابل بسیاری از فروشندگان نیز بهدلیل نوسان نرخ ارز و محدودیت ثبت سفارش، از عرضه گسترده اجتناب میکنند و ترجیح میدهند موجودی فعلی خود را حفظ کنند تا از زیان احتمالی جلوگیری شود.
از سال ۱۴۰۰ به بعد، بازار ایران همواره تحت تأثیر نوسانات نرخ ارز قرار داشته و هر جهش ارزی مستقیماً به افزایش قیمت این کالای وارداتی منجر شده است. کاهش قدرت خرید خانوار نیز سبب شده تقاضا به سمت مدلهای اقتصادیتر یا بازار دستدوم متمایل شود. با توجه به اینکه خرید یک مکبوک جدید یا لپتاپ گیمینگ قدرتمند اکنون نیازمند بودجهای فراتر از ۱۰۰ میلیون تومان است، بسیاری از کاربران به ارتقای سیستمهای قدیمی یا خرید کالاهای بدون گارانتی روی آوردهاند که خود ریسکهای فنی و امنیتی فراوانی به همراه دارد.
چشمانداز آینده بازار جهانی لپتاپ
بر اساس پیشبینیهای منتشرشده در گزارشهای سال ۲۰۲۶، انتظار میرود در صورت تداوم کمبود نسبی حافظه و هزینههای بالای تولید، قیمت لپتاپها در سطح جهانی در کوتاهمدت در سطوح فعلی باقی بماند یا با رشد ملایم همراه باشد. برخی تحلیلها از ادامه افزایش متوسط ۵ تا ۱۵ درصدی در برخی ردهها خبر دادهاند، بهویژه در دستگاههای مجهز به سختافزارهای پیشرفتهتر. تحلیلگران بینالمللی در Tom’s Hardware هشدار میدهند که «آپوکالیپس قیمتی» در حوزه سختافزار ممکن است تا اواخر ۲۰۲۶ ادامه یابد. در عین حال، در صورت بهبود عرضه نیمههادیها و کاهش فشارهای زنجیره تأمین، امکان ثبات نسبی قیمتها در برخی بازارها وجود دارد.
در ایران نیز با توجه به تورم داخلی و نرخ ارز، کارشناسان صنف فناوران رایانه معتقدند هیچ نشانهای از کاهش قیمت در افق ۱۴۰۴ دیده نمیشود. در بازار ایران، چشمانداز قیمت لپتاپ بیش از هر چیز به وضعیت نرخ ارز، سیاستهای وارداتی و شرایط کلی اقتصاد وابسته است. گزارشها نیز حاکی از آن است که تا زمانی که نوسانات ارزی و محدودیتهای ثبت سفارش ادامه داشته باشد، کاهش معنادار قیمتها محتمل نیست. فعالان بازار از تداوم رکود تقاضا در صورت باقی ماندن شرایط فعلی خبر میدهند.
بر این اساس، تا پایان سال ۱۴۰۴ بازار لپتاپ ایران همچنان تحت فشار افزایش هزینهها قرار دارد و بازگشت قیمتها به سطوح سالهای قبل در کوتاهمدت دور از ذهن بهنظر میرسد، در حالی که در بازار جهانی نیز روند افزایش ملایم قیمتها ادامه دارد. پیشبینی میشود که همگام با رشد تکنولوژی و ورود نسل جدید پردازندههای ۲۰۲۵ اینتل (Lunar Lake) و اپل (M4)، شکاف قیمتی بین مدلهای موجود و مدلهای جدید عمیقتر خواهد شد.
