پایگاه خبری راه پرداخت دارای مجوز به شماره ۷۴۵۷۲ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بخشی از «شبکه عصر تراکنش» است. راه پرداخت فعالیت خود را از دوم اردیبهشتماه ۱۳۹۰ شروع کرده و اکنون پرمخاطبترین رسانه ایران در زمینه فناوریهای مالی، بانکداری و پرداخت و استارتآپهای فینتک است.
سرمایهگذاری یا هزینه؛ زیرساخت دیجیتال ایران به کدام سو حرکت میکند؟
روایتی از گفتوگو با فعالان اقتصاد دیجیتال کشور در آستانه برگزاری دومین رویداد زیرساخت دیجیتال
با نزدیک شدن به برگزاری دومین رویداد زیرساخت دیجیتال که به همت «راهکار» در تاریخ ۱۶ دیماه ۱۴۰۴ برگزار خواهد شد، پرسشی اساسی در میان فعالان حوزه زیرساخت دیجیتال مطرح میشود: آیا زیرساخت دیجیتال کشور همچنان بهعنوان یک هزینه نگاه میشود یا بهعنوان یک سرمایهگذاری حیاتی و موتور محرک توسعه اقتصادی کشور شناخته میشود؟ در سلسله گفتوگوهایی که بهمناسبت این رویداد انجام شده، هفت روایت از هفت زاویه مختلف در کنار هم قرار گرفتهاند؛ از مشکلات ساختاری و بیبرنامگی در سیاستگذاریها تا چالشهای فنی و کمبود نیروی متخصص. این روایتها در نهایت یک پیام روشن دارند: اگر زیرساخت دیجیتال جدی گرفته نشود، هیچ پیشرفتی در سرویسها و پلتفرمها بر پایهای پایدار نخواهد ایستاد.
وقتی دیجیتالسازی روی معماریِ معیوب سوار شد
محمدرضا جمالی، مدیرعامل نبضافزار، در گفتوگو درباره مسیر توسعه دیجیتال کشور توضیح داد مسئله زیرساخت را نمیشود صرفاً به «تجهیزات» تقلیل داد و نقطه شروع را «معماری نهادهای مالی» دانست. او گفت قبل از هر چیز باید دید اجزای اصلی اقتصاد مالی بورس، بانک و بیمه چگونه کنار هم چیده شدهاند و آیا این معماری درست مهندسی شده است یا نه.
جمالی تأکید کرد اگر این معماری سیستمی درست نباشد، حتی وقوع تحول دیجیتال هم الزاماً به تحقق هدفهایی مثل افزایش بهرهوری، توسعه پایدار یا دسترسی عادلانه به خدمات مالی منجر نمیشود و دیجیتالسازی بدون برنامه مناسب میتواند اجزای نامرتبط را به هم وصل کند و حتی وضعیت را بدتر کند.
جمالی توضیح داد در اینترنت، تمرکز نقطه اتصال، آسیبپذیری، محدودیت پهنای باند و سیاستهای فیلترینگ مسئلهساز شده و در رایانش ابری نیز وضعیت عمدتاً به راهاندازی دیتاسنتر، چند رک و سرویسهای پایهای مثل ماشین مجازی محدود مانده، در حالی که در پلتفرمهای جهانی سرویسهای پیشرفتهتری (از جمله در حوزه هوش مصنوعی) در دسترس است.
به گفته او امروز سامانهها و وابستگی به سرویسهای پایه، تفکیک ساده «سختافزار/نرمافزار» مسئله را حل نمیکند و باید پایداری و کیفیت سرویسهای پایه و لایههای زیرین مثل برق و ارتباطات همزمان دیده شود.
عبور از بکآپ سنتی برای حفظ تداوم کسبوکار
مسعود مقیمی، مدیرعامل داروگ کلاود، در گفتوگو درباره امنیت و سلامت داده توضیح داد که با تغییر الگوی تهدیدهای سایبری، اتکا به بکآپهای سنتی دیگر پاسخگوی نیاز سازمانها نیست. به گفته او، امروز داده به ستون فقرات کسبوکارها تبدیل شده و از دست رفتن آن میتواند کل سازمان را در کوتاهترین زمان با بحران جدی مواجه کند.
مقیمی با اشاره به تجربه نفوذهای اخیر گفت در بسیاری از حملات، مهاجم نهتنها دادههای اصلی، بلکه نسخههای پشتیبان را نیز تخریب میکند و همین موضوع، مدلهای قدیمی حفاظت از داده را ناکارآمد کرده است. او تأکید کرد سلامت داده دیگر صرفاً یک مسئله فنی نیست و باید در سطح مدیرعامل و هیئتمدیره دیده شود.
او در توضیح ضرورت گذار به راهکارهای جدید تصریح کرد: «در بسیاری از نفوذهای جدید، مهاجم ظرف کمتر از یک ساعت هم دادههای اصلی و هم نسخههای بکآپ را از بین میبرد. آمارها نشان میدهد حدود ۶۰ درصد نفوذهایی که منجر به خرابی داده شدهاند، بکآپ را هم تخریب کردهاند. بنابراین بکآپ امروز خود در معرض خطر است و نیاز به روشهای جدیدی دارد که آن را محافظت کنند.»
تولید زیرساخت؛ مسیری بدون برنامه بلندمدت و زیر فشار ارز
مرتضی صادقی، مدیر توسعه کسبوکار و عضو هیئتمدیره پرمان، درباره وضعیت زیرساخت دیجیتال کشور توضیح داد که توسعههای انجامشده در سالهای اخیر بیشتر واکنشی و متناسب با نیازهای مقطعی بوده و کمتر بر اساس یک برنامه منظم و بلندمدت پیش رفته است. به گفته او، هرچند این توسعهها ضروری و اثرگذار بودهاند، اما نبود یک مسیر مشخص و مدون باعث شده احساس حرکت بهسوی یک مقصد روشن در زیرساخت دیجیتال شکل نگیرد.
او نقش تولیدکنندگان داخلی را کاهش ریسک عملیاتی برای بهرهبرداران شبکه دانست و گفت تولید واقعی زمانی معنا پیدا میکند که یک شرکت صاحب فناوری باشد و محصولش در مقیاس واقعی شبکه بهکار گرفته شود. صادقی توضیح داد برای بهرهبردار، داخلی یا خارجی بودن تجهیز اهمیتی ندارد و معیار اصلی، پایداری شبکه و حداقل شدن ریسک است؛ جایی که تولید داخل میتواند با حذف وابستگی خارجی، پشتیبانی پایدار و شناخت کامل از محصول، اعتماد ایجاد کند.
صادقی در توضیح فشارهای فعلی بر تولید، بهویژه مسئله ارز، بیان کرد: «تولیدکنندگان داخلی هم برای تأمین قطعات و تجهیزات خود با چالش تخصیص ارز مواجهاند و تعیین اینکه کدام عامل، تحریم، نیروی انسانی یا ارزاثرگذارتر است، دشوار است، چون همه این فشارها همزمان تولید را تحت تأثیر قرار میدهند.»
به گفته او مسیر اعتماد به تولید داخل تدریجی است و با آزمون عملی، اجرای واقعی و سرمایهگذاری مستمر شکل میگیرد، نه با رویکردهای شعاری.
فرهنگ سازمانی و یکپارچگی در زیرساخت دیجیتال
هدیه رزازان، مدیر فنی رمیس، در گفتوگو درباره چالشهای بهرهبرداری از زیرساخت دیجیتال و اهمیت خدمات مهندسی، توضیح داد که داشتن ابزار و تجهیزات بهتنهایی کافی نیست و باید از این تجهیزات بهدرستی استفاده کرد. او به مثال «دواپس» در مدیریت نرمافزار اشاره کرد و گفت که در آن زمان تفکیک تیمها باعث کندی فرایند تولید میشد. این نگاه یکپارچه را به زیرساخت دیجیتال تعمیم داد و تأکید کرد که تیمهای مختلف باید بهعنوان یک واحد واحد عمل کنند تا از قطعیت و پایداری سرویس اطمینان حاصل شود.
او توضیح داد که مفهوم «درست کار کردن» در زیرساخت دیجیتال به معنای همراستایی تمام اجزای سیستم است و این نگاه باید در تمامی سطوح سازمانی وجود داشته باشد. رزازان افزود که برای ایجاد این هماهنگی، تمام بخشها از سختافزار تا فرایندهای مهندسی باید با هم کار کنند تا هدف نهایی یعنی سرویس پایدار و قابل دسترس بهطور کامل تحقق یابد.
رزازان تأکید کرد که فرهنگ یکپارچگی و توجه به خدمات مهندسی باید از مدیران ارشد آغاز شود و گفت: «نقطه شروع قطعاً مدیران ارشد سازمانها هستند. بررسیها نشان داده که هر جا که شکست خوردهایم، معمولاً در سازمانهایی بوده که مدیران ارشد به آن اعتقاد نداشتهاند.»
زیرساخت دیجیتال ایران؛ از چالشها تا تحولهای ضروری
وحید صیامی، کارشناس بانکی و صنعت پرداخت، درباره وضعیت زیرساخت دیجیتال کشور توضیح داد که در حال حاضر کشور فاقد چارچوب مشخص برای استانداردگذاری زیرساخت دیجیتال است. او به مفهومی به نام «دیجیتال پابلیک اینفراستراکچر» اشاره کرد و گفت: «سه عنصر اصلی دیجیتال پابلیک اینفراستراکچر عبارتند از: احراز هویت و شناسایی دیجیتال، زیرساختهای پرداخت دیجیتال و چارچوب تبادل دادهها.» این سه مؤلفه بهطور مشترک در حال استانداردسازی جهانی هستند و از سال ۲۰۲۴ به صورت رسمی مطرح شدهاند.
صیامی در خصوص وضعیت زیرساختهای ایران بیان کرد که دولت به طور جدی وارد فعالیتهای زیرساختی نشده و این وضعیت میتواند خطرات زیادی به همراه داشته باشد. در ادامه، صیامی بر لزوم فعالیت بنگاهها برای پر کردن خلأهای موجود تأکید کرد و افزود که بنگاهها باید فعالانه وارد این حوزه شوند و برای شناسایی دیجیتال، احراز هویت و دیگر مسائل زیربنایی استانداردگذاری کنند.
او همچنین در خصوص وضعیت زیرساخت بانکی کشور اشاره کرد که از منظر سختافزاری، نیاز مداوم به بهروزرسانی و توسعه ظرفیت وجود دارد و افزود: «امروز نسبت ظرفیت اسمی به عملیاتی دیگر برقرار نیست. بسیاری از سیستمها قدیمی هستند و ارتقاء نیافتهاند، موضوعی که تحریمها نیز بر آن اثرگذار بوده است.»
نگاهی به چالشهای آموزش در زیرساخت دیجیتال
مارال میرزایی، مدیرعامل ارژنگ، با بررسی وضعیت منابع انسانی در حوزه زیرساخت دیجیتال، گفت: «سالهاست که وضعیت منابع انسانی در این حوزه نامناسب است و این مشکل در یک سال گذشته حتی بدتر شده است.»
بهطور خاص، میرزایی به شکاف میان آموزشهای دانشگاهی و نیازهای واقعی صنعت اشاره کرد و افزود که نسل جوان تمایل کمتری به آموزشهای بلندمدت دارد و بیشتر به دنبال دورههای کوتاهمدت است.
میرزایی تأکید کرد که آموزشها باید بهعنوان یک سرمایهگذاری استراتژیک دیده شوند و بیان داشت: «آموزش باید بهطور جدی در کشور پیگیری شود، زیرا در غیر این صورت با بحرانهای جدیتر مواجه خواهیم شد.» او همچنین به نبود یک نهاد نظارتی برای استاندارد کردن آموزشها اشاره کرد و افزود که مسئولیت آموزش باید میان دولت، بنگاهها و واردکنندگان تقسیم شود تا به یک تحول در این زمینه دست یابیم.
در زمینه نیازهای آموزشی در حوزه زیرساخت دیجیتال، میرزایی تصریح کرد که تمامی حوزهها، از کارشناسان تا مدیران ارشد، نیازمند آموزش و بازآموزی هستند و گفت: «تحولات فناوری بهسرعت در حال تغییر است و بازآموزی باید به بخشی از کار مستمر ما تبدیل شود.»
زیرساخت دیجیتال؛ موتور محرک هر صنعت
مهدی خدابنده، مدیر ارشد کسبوکار زیرساخت دیجیتال در فناپ زیرساخت، در بررسی چالشهای زیرساخت دیجیتال ایران تأکید کرد: «زیرساخت دیجیتال باید بهعنوان یک سرمایهگذاری ضروری دیده شود، نه یک هزینه.»
خدابنده افزود که ورود گوشیهای هوشمند به کشور یک نقطه عطف مهم بود که خدمات دیجیتال و اقتصادی را در دسترس مردم قرار داد، اما هنوز در این زمینه با ناترازی مواجه هستیم.
خدابنده همچنین از چالشهای اصلی زیرساخت دیجیتال کشور صحبت کرد و گفت: «در حوزه کانکتویتی و مراکز داده با مشکلات جدی مواجه هستیم و خدمات ابری هنوز به معنای واقعی در کشور شکل نگرفته است.» او اشاره کرد که برای رفع این مشکلات نیاز به همکاری دولت و بخش خصوصی است و تأکید کرد که آینده زیرساخت دیجیتال نیازمند تمرکز بیشتر بر تولید داخلی و بومیسازی فناوری است.
در خصوص وضعیت تولید زیرساخت دیجیتال، خدابنده بیان کرد: «اگر نگاه زیرساخت بهعنوان یک هزینه نباشد، بلکه بهعنوان یک سرمایه دیده شود، میتوان ظرفیت تولید داخلی را افزایش داد و حتی در بازارهای منطقه رقابت کرد.»
دومین رویداد زیرساخت دیجیتال؛ گامی به سوی توسعه پایدار زیرساختهای دیجیتال کشور
این هفت روایت، پیام مشترک دارند: زیرساخت دیجیتال را نمیشود با نگاههای مقطعی، پروژهای، یا صرفاً «خرید تجهیزات» به نتیجه مطلوب رساند. همانطور که جمالی اشاره کرد، «معماری نهادهای مالی» باید بهدرستی مهندسی شود تا تحول دیجیتال واقعی محقق شود. مقیمی هم بر لزوم گذار از «بکآپهای سنتی» تأکید کرد و هشدار داد که این مدلها دیگر پاسخگوی نیازها نیستند. صادقی به نقش حیاتی «تولید داخلی» در کاهش ریسکهای عملیاتی اشاره داشت، در حالی که رزازان بر ضرورت «فرهنگ یکپارچگی» در بهرهبرداری از زیرساخت دیجیتال تأکید کرد و گفت که تغییرات باید از سطح «مدیران ارشد» آغاز شود. صیامی نیز به اهمیت «دیجیتال پابلیک اینفراستراکچر» اشاره کرد و خواستار اصلاحات جدی در سیاستگذاری شد. میرزایی نیز درباره وضعیت منابع انسانی گفت که آموزشها باید بهعنوان یک سرمایهگذاری استراتژیک دیده شوند تا از بحرانهای آینده جلوگیری شود. خدابنده، با اشاره به اهمیت «تولید داخلی» و بومیسازی فناوری، تأکید کرد که زیرساخت دیجیتال باید بهعنوان یک «سرمایهگذاری ضروری» تلقی شود، نه یک هزینه.
دومین رویداد زیرساخت دیجیتال با محوریت «امنیت و تابآوری در اکوسیستم سختافزار و زیرساخت فناوری کشور» روز ۱۶ دیماه ۱۴۰۴ در سالن ضرغام برگزار میشود. این رویداد، با نگاهی به آینده و بر اساس رویکردهای پایدار، به چالشها و فرصتهای پیشروی فناوری و امنیت زیرساختهای دیجیتال کشور میپردازد.
