پایگاه خبری راه پرداخت دارای مجوز به شماره ۷۴۵۷۲ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بخشی از «شبکه عصر تراکنش» است. راه پرداخت فعالیت خود را از دوم اردیبهشتماه ۱۳۹۰ شروع کرده و اکنون پرمخاطبترین رسانه ایران در زمینه فناوریهای مالی، بانکداری و پرداخت و استارتآپهای فینتک است.
کارن خاقان، مدیر عامل شرکت مهندسی اندیشهپردازان مبتکر / شبکه پرداخت الکترونیک ایران سالهاست یکی از پایدارترین زیرساختهای اقتصادی کشور بوده، اما زیر این پوسته باثبات، یک ناپایداری عمیق در حال رشد است؛ ناپایداریای که نه از جنس اختلال نرمافزاری است، نه ناشی از افزایش تراکنشها، و نه حتی نتیجه یک موج رگولاتوری ناگهانی.
ریشه این بحران، شکست چرخه اقتصادی سختافزار در مدل سنتی مالکیت دستگاه کارتخوان توسط PSPهاست؛ مدلی که سالها پیش باید اصلاح میشد .برخی از شرکتهای پرداخت در سالهای گذشته، تصمیم به عبور از این مدل را گرفتند و نتایج آن بهوضوح نشان داد که مسیر درست همین است.
شرکتهایی که از چرخه مالکیت سنگین فاصله گرفتند و بخشی از تأمین تجهیزات را به مدلهای مشارکتی سپردند، در مدت کوتاهی از رتبههای پایین رنکینگ جدا شدند و به جمع پنج بازیگر برتر صنعت رسیدند.
این تجربه عملی، تردیدی باقی نمیگذارد که اصلاح مدل مالکیت، یک انتخاب نیست؛ تنها راه بقای شبکه است.
آغاز بحران؛ جایی که هزینهها از توان صنعت فراتر رفت
در سالهای اخیر، قیمت دستگاههای کارتخوان از حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان به ۴ تا ۶ میلیون تومان افزایش یافته است؛ یعنی بیش از ۱۰ برابر. وقتی این عدد را در مقیاس شبکه پرداخت ایران ضرب کنیم، عمق فاجعه روشن میشود: امروز بیش از ۹ تا ۱۰ میلیون دستگاه کارتخوان فعال در کشور وجود دارد. حتی اگر تنها ۱۰ درصد این ناوگان نیازمند نوسازی باشد، شرکتهای PSP باید برای جایگزینی حداقلها، ۴ تا ۵ هزار میلیارد تومان هزینه کنند؛ رقمی که بحرانی جدی برای شرکتهای پرداخت در مدل درآمدی فعلی بوجود خواهد آورد.
اما این تازه آغاز بحران است. هزینههای دیگری نیز به همان شدت افزایش یافتهاند:
- لجستیک و ارسال و جمعآوری دستگاهها
- قطعات یدکی که اغلب وارداتی بوده و قیمت آنها تا ۶ برابر رشد کرده است
- پشتیبانی میدانی و نیروی انسانی
- اجرای الزامات امنیتی جدید مانند PCI DSS v4.0
- پشتیبانی نرمافزاری و مراکز تماس.
همه این فشارها در حالی است که درآمد PSPها حاصل از کارمزد تراکنشها توان پوشش هزینههای شرکت پرداخت را نخواهد داد. نتیجه یک معادله غیرقابلحل است: هزینهها تصاعدی افزایش یافته، اما درآمد ناکافی.
در پنج سال اخیر، چرخه سختافزار به شکل بیسابقهای تحت فشار بوده است. نتیجه نهایی، یک شکست سرمایهای خاموش است که بهتدریج شبکه پرداخت را به سمت فرسودگی سیستماتیک سوق میدهد و اگر چارهای اندیشیده نشود، زنجیره حیاتی تجارت، دولت الکترونیک و گردش مالی کشور با بحران جدی مواجه خواهد شد.
رکوردهای تراکنشی، روی زیرساختی خسته و رو به پایان
آمارها هر ماه رکورد جدیدی از تراکنشها نشان میدهند؛ اما این رکوردها مانند تابلوی یک ماشین مسابقه است که سرعتش بالاست، ولی موتور آن از درون در حال سوختن است.
میانگین عمر مفید بسیاری از دستگاهها بیش از ۵ سال گذشته و عملاً عمر مفیدشان تمام شده است.
نرخ خرابی روزانه روبهافزایش است. هر بهروزرسانی فنی، استهلاک را شدیدتر میکند. ظرفیت تحمل شبکه کاهش یافته و ناوگان بهتدریج از کارایی اولیه فاصله گرفته است.
شبکه پرداخت امروز پایدار بهنظر میرسد، اما واقعیت این است که ستونهای سختافزاری آن بهمرور در حال خم شدن است.
اثر دومینو؛ چگونه بحران PSPها به بحران ملی تبدیل میشود
این بحران، فقط مشکل یک صنعت نیست؛ پیامدهای آن در تمام لایههای اقتصاد دیده خواهد شد:
- فروشگاهها؛ خرابی دستگاه یعنی توقف فروش، کسبوکارها عملاً با «تعطیلی نامرئی» روبهرو میشوند.
- مردم؛ اختلال در پرداخت، صف در خودپردازها، افزایش گردش نقد، کاهش اعتماد به پرداخت دیجیتال.
- بانکها؛ افزایش فشار بر شعب، باجهها، ATMها و شبکه نقدی.
- اقتصاد کلان؛ کاهش شفافیت، فرار مالیاتی، کندی گردش پول، افزایش هزینه چاپ اسکناس، و عقبگرد در مسیر اقتصاد دیجیتال.
اگر این روند مدیریت نشود، شبکه پرداخت ایران با نخستین فروپاشی سختافزاریِ تاریخ خود روبهرو خواهد شد.
راهحل چیست؟ خروج از مدل شکستخورده مالکیت
مدل فعلی که در آن اکثر شرکت های PSPمالک دستگاه، مسئول نصب، نگهداری، جابهجایی و جایگزینی (پرستاری پذیرنده) است، دیگر هزینهپذیر، مقیاسپذیر و پایدار نیست لذا میبایست در خصوص سپردن تأمین تجهیزات به مدلهای مشارکتی، جایگزین واقعی، همان مدلی است که در جهان نیز پیاده شده اعتماد و اقدام کنند:
- تأمین تجهیزات توسط کارگزاران هدایت تراکنش
- مشارکت بازیگران تکمیلی و شبکههای عملیاتی
- تفکیک نقش پرداخت از تجهیزات
- کاهش بار سرمایهای PSPها
- افزایش سرعت نوسازی ناوگان
این مدل در ایران هم امتحان شده و نتایج آن در رنکینگها کاملاً قابل مشاهده است.
آینده شبکه پرداخت: تمرکز بر نوآوری و نرمافزار، نه سختافزار
موفقیت شبکه پرداخت در سالهای پیشرو در گرو تمرکز بر چند محور کلیدی است:
سوئیچهای قدرتمند که توان پردازشی و پایداری شبکه را تضمین میکنند.
امنیت سطح بالا که اعتماد مشتریان و کسبوکارها را حفظ میکند.
پلتفرمهای موبایلی که تجربه کاربری ساده و دسترسی همیشگی را فراهم میآورند.
خدمات ارزش افزوده که قابلیتهای جدید و مزیت رقابتی ایجاد میکنند.
پرداختهای بدون سختافزار که هزینهها و وابستگی به تجهیزات فیزیکی را کاهش میدهند.
در این مسیر، سرمایهگذاری PSPها باید به جای تمرکز بر سختافزار، به سمت نوآوری و توسعه نرمافزار هدایت شود تا شبکه پرداخت ایران نه تنها با بحرانهای سختافزاری مقابله کند، بلکه برای آیندهای پایدار و پیشرفته آماده باشد.
اگر امروز تصمیم نگیریم، فردا دیر خواهد بود شبکه پرداخت ایران وارد مرحله فرسودگی خزنده شده؛ مرحلهای که ابتدا با افزایش خرابی، سپس با افت کیفیت، و نهایتاً با اختلالات گسترده خودش را نشان میدهد.
مسیر نجات روشن است: بازنگری سیاست مالکیت دستگاه، واگذاری تأمین سختافزار به مدلهای مشارکتی و کارگزاران و تمرکز PSPها بر سوئیچ، نرمافزار و آینده دیجیتال.
این تغییر یک ضرورت است؛ نه برای سودآوری، بلکه برای جلوگیری از سقوط شبکه پرداخت ایران.
بسیار عالی جناب خاقان سالهاست که از تجربیات شما در صنعت پرداخت بهره برده ایم
عالی بود و مفید
تحلیل بسیار دقیق و شجاعانهای بود. پرداختن صریح به بحران سختافزاری شبکه پرداخت، آن هم از زاویه شکست مدل اقتصادی مالکیت تجهیزات، کاری است که مدتها در صنعت به تعویق افتاده بود. اعداد و شواهد ارائهشده بهروشنی نشان میدهد ادامه وضعیت فعلی نه پایدار است و نه قابل دفاع. اصلاح مدل تأمین و مالکیت تجهیزات دیگر یک توصیه نیست، بلکه شرط بقای شبکه پرداخت و جلوگیری از بروز یک بحران ملی در حوزه پرداخت الکترونیک است. امیدواریم این نگاه واقعبینانه، به تصمیمسازی جدی در سطح رگولاتور و بازیگران اصلی صنعت منجر شود.
سلام / نکته مهم این یادداشت، همراستایی کامل آن با روندهای جهانی صنعت پرداخت است. در اغلب کشورهای دنیا سالهاست مدل مالکیت سنگین ابزارهای پرداخت توسط شرکتهای پرداخت کنار گذاشته شده و تأمین و مدیریت تجهیزات، برای همه ابزارهای پرداخت، به مدلهای مشارکتی و کارگزارمحور سپرده شده است. تحلیل ارائهشده بهدرستی نشان میدهد که ادامه مسیر فعلی در ایران، نهتنها مزیت رقابتی ایجاد نمیکند، بلکه شبکه پرداخت را در معرض فرسودگی و ریسک سیستماتیک قرار میدهد. بازنگری در این مدل، یک انتخاب اختیاری نیست بلکه همگام شدن با استانداردهای جهانی برای حفظ پایداری شبکه پرداخت است.
درود
واقعیت این است که آنچه در این یادداشت مطرح شده، نه یک ایده تازه و نه یک پیشنهاد تئوریک است بلکه مسیری است که صنعت پرداخت در سراسر دنیا سالهاست در آن حرکت میکند. در مدلهای نوین پرداخت، برای همه ابزارهای پرداخت، مالکیت و پرستاری سختافزار عملاً از دوش شرکتهای پرداخت برداشته شده و تمرکز آنها بر سوئیچ، امنیت، نوآوری و تجربه کاربری قرار گرفته است.
نادیده گرفتن این واقعیت جهانی، بهمعنای ادامه فرسودگی تدریجی شبکه پرداخت است.
این تحلیل با صراحت و شجاعت به نقطهای دست گذاشته که اگر امروز درباره آن تصمیمگیری نشود، فردا هزینه آن بهمراتب سنگینتر خواهد بود.
این مقاله واقعاً شجاعانه و صریح مسائل حیاتی شبکه پرداخت ایران را مطرح کرده است و خواندن آن برای هر فعال صنعت، تصمیمگیرنده و سیاستگذار ضروری است. همانطور که نویسنده بهروشنی توضیح داده، زیرساخت سختافزاری شبکه پرداخت سالهاست که فشار بیسابقهای را تحمل میکند و مدل سنتی مالکیت PSPها عملاً به بنبست رسیده است. بیان این واقعیتها بدون هیچ پوششی، نشاندهنده جسارت و مسئولیتپذیری نویسنده است و چنین صراحتی دقیقاً همان چیزی است که صنعت برای رشد و اصلاح نیاز دارد.
اگر این نگاه شفاف و تحلیل دقیق ادامه یابد، میتواند نقطه عطفی برای تغییرات بنیادی در شبکه پرداخت باشد: خروج از مدل شکستخورده مالکیت سختافزار، تمرکز بر نوآوری نرمافزاری، امنیت و خدمات ارزش افزوده، و در نهایت ایجاد یک اکوسیستم پایدار، مقاوم و آیندهنگر. مقاله نشان میدهد که موفقیت آینده شبکه نه در افزایش تعداد دستگاهها، بلکه در هوشمندی مدیریتی، بهرهوری سرمایه و تمرکز بر تجربه کاربری است.
این نوع تحلیلها و صداقت در بیان مشکلات، مسیر اصلاحات را شفاف میکند و میتواند به شکلگیری تصمیمات استراتژیک، رشد رقابت سالم بین PSPها و پیشرفت شبکه پرداخت ایران منجر شود. واقعاً امیدوارم چنین مقالاتی ادامه پیدا کند تا صنعت ما بتواند از بحرانهای خاموش عبور کرده و به سطح جهانی رقابت و نوآوری برسد.
این مقاله نمونهای کمنظیر از صراحت و شفافیت در بیان واقعیتهای شبکه پرداخت ایران است. نکاتی که مطرح شده، نه تنها وضعیت بحرانی سختافزاری صنعت را روشن میکند، بلکه ضرورت اقدام فوری و اصلاح ساختاری را بهروشنی نشان میدهد. پرداختن به این موضوعات با چنین وضوحی، نشانهای از مسئولیتپذیری و نگاه بلندمدت نویسنده است و میتواند جرقهای برای تغییرات اساسی در صنعت باشد.
آنچه بیش از همه اهمیت دارد، تبیین واضح مسیر نجات شبکه پرداخت از بحران فرسودگی سختافزاری است: خروج از مدل سنتی مالکیت، تمرکز بر نرمافزار و نوآوری، امنیت و خدمات ارزش افزوده. این تحلیل نشان میدهد که آینده موفق صنعت نه با افزایش تعداد کارتخوانها، بلکه با مدیریت هوشمندانه سرمایه، بهرهوری و تمرکز بر تجربه کاربری شکل میگیرد.
اگر چنین نگاه شفاف و دقیق ادامه یابد، میتواند منشأ تصمیمات راهبردی، بهبود رقابت سالم میان PSPها و پیشرفت شبکه پرداخت ایران شود. در حقیقت، این نوع مقالهها همان چیزی هستند که صنعت برای عبور از بحرانهای خاموش و حرکت به سمت پایدار و مدرن به آن نیاز دارد.