راه پرداخت
راه پرداخت؛ رسانه فناوری‌های مالی ایران

لزوم توسعه اکوسیستم خدمات مالی نهفته

فرهنگ فرزان، معاون فروش و امور مشتریان داتین / بانک‌ها اگرچه همیشه در خط مقدم تغییرات فناورانه و به‌کارگیری به‌روزترین فناوری‌های دنیا قرار داشته‌اند؛ اما به‌‌دلیل ماهیت پرریسک و تحت تسلط قوانین و مقررات صنعت بانکی و برای محافظت از منافع مشتریان، سهام‌داران، ذی‌نفعان و خودشان، در حوزه تحول کسب‌وکار و پذیرش روندها و مدل‌های جدید کسب‌وکاری، همواره به صورتی کاملاً محافظه‌کارانه عمل می‌کنند.

با این حال، امروزه فناوری از مدل‌های کسب‌وکاری جدا نیست و در واقع، بسیاری از مدل‌های کسب‌وکاری در پیوند با فناوری معنا پیدا می‌کنند و قابل پیاده‌سازی هستند. در چنین محیط کسب‌وکاری کاملاً متحول‌شده‌ای، بانک‌ها اگر قصد دارند برای بازطراحی مدل‌های کسب‌وکار خود و تطبیق‌دادن خود با دنیای متحول‌شده توسط «اقتصاد دیجیتالی» به اقدامی دست بزنند، لازم است با در نظر داشتن نیازهای اقتصاد دیجیتالی در زمینه انعطاف‌پذیری، چابکی، مقیاس‌پذیری و توان تطبیق خود با تحولات بازار و فناوری و با توجه به روندهای «بانکداری، کسب‌وکار و فناوری» دیجیتالی‌شده، «نقشه‌‌راهی» را برای «خلق مزیت رقابتی پایدار دیجیتالی» به‌منظور «طراحی و پیاده‌سازی مدل‌های جدید کسب‌وکاری»، «توسعه بازار» و «خلق منابع درآمدی مبتنی بر کارمزد» طراحی و اجرا کنند.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اقتصاد دیجیتالی‌شده، امکان‌پذیری فعالیت کسب‌وکارها بدون محدودشدن توسط قیدهای زمانی و مکانی است. یک کسب‌وکار دیجیتالی می‌تواند در هر زمان و هر مکانی خدمات خود را ارائه دهد. شاید گفته شود که بانک‌ها همین حالا هم از طریق کانال‌های غیرحضوری خود از جمله اینترنت‌بانک و همراه‌بانک در حال تجربه‌کردن کسب‌وکار دیجیتالی هستند، اما واقعیت این است که رویکرد فعلی بانک‌ها تنها به دیجیتالی‌شدن خدمات موجود بانک‌ها پرداخته و خدمات را از کانال حضوری و فیزیکی به کانال غیرحضوری و دیجیتالی منتقل کرده است. در عین حال در یک دهه اخیر «تأمین زیرساخت‌های کسب‌وکاری برای دیگر کسب‌وکارهای دیجیتالی» در قالب مدل کسب‌وکاری «نرم‌افزار به‌‌عنوان سرویس» توسعه بسیاری یافته و بانک‌ها خدمات خود را در قالب «بانکداری به‌‌عنوان سرویس» (Banking as a Service  یا Baas) ارائه می‌دهند.

اگرچه «بانکداری به‌‌عنوان سرویس» در ابتدا صرفاً شامل ارائه پایه‌ای‌ترین خدمات بانکی در حوزه «پرداخت الکترونیکی» و «انتقال وجه» می‌شد، اما در سال‌های اخیر این مدل کسب‌وکاری بانکداری معنای گسترده‌تری پیدا کرده که آن را «خدمات مالی نهفته» (Embedded Finance) می‌نامند.

در این مدل خدمات‌دهی، یک بانک رسمی و دارای مجوز، نه‌‌تنها خدمات پایه پرداخت و انتقال وجه، بلکه خدمات دیگری را که تا به امروز در انحصار بانک‌ها بوده‌اند، مانند خدمات حساب بانکی، وام‌دهی، ارزش‌افزوده مالی مانند بیمه، سرمایه‌گذاری و مدیریت ثروت و غیرمالی نظیر ابزارهای صدور صورت‌حساب، خدمات مدیریت صورت‌حساب‌های پرداختنی و حسابداری دیجیتال، مدیریت حقوق و دستمزد کارکنان، از طریق پلتفرم API خود به دیگر کسب‌وکارها و سازمان‌ها ارائه می‌دهد تا آنها بتوانند خدمات ارائه‌شده توسط بانک را با محصولات غیربانکی خود یکپارچه کنند. در این حالت، امکان راه‌اندازی ده‌ها نوع کسب‌وکار نوآورانه بر بستر پلتفرم API بانکی ایجاد می‌شود.

مثالی از کاربردهای «خدمات مالی نهفته» را بررسی می‌‌کنیم. یک فروشگاه اینترنتی قصد دارد خدمات «الان بخر، بعداً پرداخت کن» را ارائه دهد و نیازمند طراحی مدل‌های اعتبارسنجی، جمع‌آوری داده‌های مربوط به اعتبارسنجی و بررسی آنها‌، دریافت وثایق لازم از مشتریان و مانند اینهاست. یک بانک، تمامی این خدمات را در قالب یک سرویس یکپارچه در اختیار دارد و فقط کافی است، فرایند ساده‌ای در قالب API طی شود؛ بانک برای فروشگاه، اعتبار داشتن مشتری را تأیید می‌کند و بعد از انجام خرید، به فروشگاه اجازه می‌دهد تا اقساط فروش را از مشتری دریافت کند.

مهم‌ترین منافع ناشی از توسعه «خدمات مالی نهفته» عبارت‌اند از:

  • امکان‌پذیر کردن ارائه خدمات مالی در هر جایی که مشتری به آن نیاز دارد، فارغ از اینکه محل ارائه خدمات، پلتفرم خود مؤسسه مالی باشد یا نباشد.
  • توانمندسازی برندها و کسب‌وکارها برای ارائه هرگونه خدمتی که مشتریان‌شان به آن نیاز دارند، فارغ از اینکه خدمت مورد نظر از نوع غیرمالی باشد یا مالی.
  • کمک به مؤسسات مالی برای جذب مشتریان جدید، فارغ از اینکه این مشتریان، به‌صورت مستقیم، مشتریان خود مؤسسه مالی باشند یا نباشند.
  • شناسایی نیازهای جدید برای طراحی محصولات و خدمات نوآورانه مالی، فارغ از اینکه این محصول به‌‌صورت مستقیم، توسط خود مؤسسه مالی ارائه شود یا نشود.
  • ایجاد منابع درآمدی جدید در عین افزایش رضایت‌مندی مشتریان برای تمامی اعضای اکوسیستم «خدمات مالی نهفته»، آن هم در شرایطی که خارج از این اکوسیستم، تحقق این دو هدف، ممکن نیست.

بر اساس برآوردها توسعه «خدمات مالی نهفته» می‌تواند ظرف یک دهه آینده، ارزش بازار خدمات مالی را در دنیا حدوداً دوبرابر کند. اما ارتباط «خدمات مالی نهفته» با «فراگیری مالی» چیست؟ «فراگیری مالی» روی دو موضوع اصلی تأکید دارد: «دسترسی‌پذیر بودن خدمات مالی برای تمامی اعضای جامعه» و «تنوع‌بخشی به خدمات مالی برای پوشش نیازهای اختصاصی تمامی گروه‌های اعضای جامعه».

به‌‌صورت سنتی، وظیفه مؤسسات مالی پوشش این دو نیاز است، اما واقعیت این است که نمی‌توان انتظار داشت مؤسسات مالی به‌‌صورت جامع‌ومانع بتوانند به این دو نیاز پاسخ بدهند. موفقیت فین‌تک‌ها در سال‌های اخیر، ثابت کرده که می‌توان از جادوی چابکی، خلاقیت و شایستگی افراد بیشتری در جامعه برای توسعه دسترسی‌پذیری و تنوع‌بخشی به خدمات مالی بهره برد. توسعه مفاهیم مربوط به «اکوسیستم خدمات مالی نهفته» به ما می‌گوید زمان آن رسیده که طراحی و عرضه خدمات مالی را از دایره مؤسسات مالی و حتی فین‌تک‌ها فراتر ببریم و به تمامی کسب‌وکارها و سازمان‌ها اجازه بدهیم تا با بهره‌گیری از زیرساخت‌های بانکی در قالب API، بانک اختصاصی خود را متناسب با نیازها و اولویت‌های مشتریان و ذی‌نفعان خود بسازند. آیا چنین دنیایی همان دنیای ایده‌آل از نظر «فراگیری مالی» نیست؟

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.