راه پرداخت
راه پرداخت؛ رسانه فناوری‌های مالی ایران

فعالان حوزه فاوا مطرح کردند: تورم مقررات و بخشنامه‌ها، سد راه کسب‌وکارهای مجازی

حسن روحانی رئیس جمهوری اواخر هفته گذشته در جلسه «دولت الکترونیک و نقش مؤثر آن در تحقق جهش تولید» به لعیا جنیدی معاون حقوقی خود دستور ویژه داد تا «لوایح بنیادین و نیز مقررات جدید برای بهبود محیط کسب‌وکار» با تأکید بر کسب‌وکارهای مجازی را تهیه کند. در پی این دستور، روزنامه ایران به سراغ فعالان حوزه فاوا رفت و این سؤال‌ها را مطرح کرد که دستور رئیس جمهوری برای تغییر قوانین و ارائه لوایح کسب‌وکارهای مجازی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ کدام قوانین در حوزه کسب‌وکارهای مجازی نیاز به تغییر و مقررات‌زدایی دارد؟ و در چه حوزه‌هایی باید قوانین و مقررات جدیدی تدوین شود؟


یک اقدام مثبت


رضا الفت‌نسب عضو هیات‌مدیره اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، دستور رئیس جمهوری را اقدامی مثبت و خوب ارزیابی کرد و گفت: «رئیس جمهوری دغدغه کمک به کسب‌وکارهای فضای مجازی را دارند و بارها به این موضوع ورود کرده‌اند و به‌دنبال این هستند اتفاقات خوبی را در این حوزه رقم بزنند. حتی شیوع کرونا را نیز فرصت تلقی کردند تا مردم بیش‌تر از قبل به تجارت الکترونیکی روی بیاورند و بتوانند از خدمات غیرحضوری استفاده کنند.»

الفت‌نسب افزود: «بسیاری از قوانین نیاز به بازنگری دارد و حتی باید قوانین جدیدی برای این حوزه نوشته شود. مثلاً قانون تجارت الکترونیکی در سال ۸۲ در مجلس ششم در حالی تصویب شد که حتی تلفن همراه هوشمندی نبود بنابراین با تغییر شرایط این قوانین نیاز به بازنگری دارد، یا اینکه پلتفرم‌ها قانون مشخصی ندارند و باید قوانین مربوط به آنها تنظیم شود. از سوی دیگر کسب‌وکارها با چالش بزرگی مانند بیمه، مالیات، عوارض و… روبه‌رو هستند و باید این قوانین مطابق با کسب‌وکارهای مجازی تدوین شود.»

او در ادامه گفت: «از سوی دیگر حدود ۱۶ نهاد حاکمیتی هم‌اکنون به قول خودشان روی کسب‌وکارهای مجازی نظارت می‌کنند و دستورالعمل و آیین‌نامه و بخشنامه می‌نویسند و این موضوع در بسیاری از موارد موازی کاری بوده، در حالی که تنها یک نهاد کافی است؛ نهادی که در آن سازمان‌ها و ادارات دیگر ذیل آن فعالیت کنند و کسب‌وکارهای مجازی فقط باید با یک نهاد رگولاتور مواجه شوند و این مورد نیز به قانون نیاز دارد. مهم‌تر اینکه باید قوانین محکمی وجود داشته باشد تا با تغییر مدیریت‌ها نیز روند قبلی ادامه پیدا کند.»

این فعال استارت‌آپی افزود: «طبق قانون و آیین نامه اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی تشکیل شده ولی متأسفانه با تغییر مدیریت در وزارت صمت زمزمه‌هایی مبنی‌بر اینکه باید کسب‌وکارهای مجازی زیر نظر اتحادیه‌های آفلاین (فیزیکی) باشند، شنیده می‌شود. این راه پیش از این طی و با شکست مواجه شده است. این اقدام خطرناکی است که مرکز اصناف و بازرگانی در حال کلیدزدن آن هستند. با این اقدام اکوسیستم کوچک مجازی از بین خواهد رفت، چرا که اتحادیه سنتی نمی‌تواند متصدی کسب‌وکارهای آنلاین باشد.»

الفت‌نسب گفت: «از سوی دیگر مرکز اصناف و امور بازرگانان اکنون در حال راه‌اندازی مارکت پلیس هستند تا اصناف آفلاین محصولات خود را آنلاین بفروشند و حتی دستوری و با تهدید از ما خواسته‌اند تا فهرست فروش را در اختیار آن‌ها قرار دهیم همه می‌دانند که ورود دولت به این کار غلط است دولت فقط باید زیرساخت‌ها را فراهم کند. این اقدام اخلال در کار بخش خصوصی است. موضوع اصلی این است که رئیس‌جمهوری می‌خواهد به این بخش کمک کند اما تصمیمات غلط دیگر مسئولان مانع توسعه است.»

مهدی عبادی مسئول انجمن فین‌تک نیز با ابراز خوشحالی از این دستور رئیس جمهوری گفت: «به نظرم چالش کسب‌وکارهای مجازی تنها با اقدام قوه مجریه حل نمی‌شود و باید هر سه قوه با هم درزمینه اصلاح قوانین و بازنگری‌ها اقدام کنند.»

 عبادی افزود: «دولت و مجلس تا حدودی اقدام‌های خوبی را برای کسب و کارهای مجازی انجام داده‌اند ولی تلاش قوه قضائیه طی سال‌های گذشته کافی نبوده است و تنها در زمان معاونت جواد جاویدنیا شاهد اقدام‌های خوبی برای کسب وکارهای مجازی بودیم.»

این فعال حوزه استارت‌آپی اعتقاد دارد بسیاری از قوانین قدیمی است و نیاز به تغییر و بازنگری دارد و در این میان می‌توان به قوانین حوزه پول و اعتبارکه مربوط به سال ۵۳ است یا قوانین جرائم رایانه‌ای اشاره کرد.

او با بیان اینکه بسیاری از قوانین اضافی است و باید مقررات‌زدایی شود، گفت: «به‌عنوان مثال برای جلوگیری از پولشویی گرفتن اینماد را برای دریافت پرداخت الکترونیکی الزامی کرده‌اند این در حالی است داشتن اینماد نمی‌تواند مانع از پولشویی شود و تنها باعث می‌شود برخی کسب‌وکارهای مجازی خانگی و خرد نتوانند اینماد و به‌دنبال آن پرداخت الکترونیکی دریافت کنند.»

رئیس انجمن فین‌تک‌ها نیز به وجود مجوزهای زیادی اشاره کرد و افزود: «این روش منطقی نیست و باید مانند بسیاری از کشورها از روش سندباکس استفاده کنند تا کسب‌وکارها ابتدای کار بدون دریافت مجوز و تنها با اعلام کار خود با سرعت بالا وارد کسب‌وکار شوند و دولت نظارت داشته باشد و بعد از رسیدن به سقف مالی تعیین شده برای دریافت مجوزهای لازم اقدام کنند.»

این فعال کسب‌وکارهای مجازی اعتقاد دارد مطابق با کسب‌وکار جدید قوانین جدیدی وجود ندارد و همه به قوانین گذشته استناد می‌کنند که منطبق با کسب‌وکار نوپا نیست باید این قوانین بسرعت تغییر کرده و اجرایی شود.


استفاده از بخش خصوصی


«دستور رئیس جمهوری در خصوص تغییر قوانین و لوایح مربوط به کسب‌وکارهای مجازی بسیار مهم و دارای اهمیت است.» محمدجعفر نعناکار کارشناس حقوقی فناوری اطلاعات با بیان مطلب فوق گفت: «این اقدام از آن جهت مهم است که عموماً دستگاه‌های دولتی با کسب‌وکارهای مجازی سروکار دارند و برای آنها مجوز صادر و از سوی دیگر مالیات، بیمه، عوارض و… را دریافت می‌کنند بنابراین دولت به دید و نگاه جدیدی در خصوص کسب‌وکارهای مجازی نیاز دارد.»

این کارشناس حقوقی فناوری اطلاعات اعتقاد دارد دولت باید از بخش خصوصی مانند اصناف، اتحادیه‌ها و انجمن‌ها در تدوین این لوایح استفاده کند و از زاویه دید آنها به این اقدام دست بزند، چرا که کسب‌کارهای مجازی آسیب‌ها و کمبودهای این بخش را بخوبی می‌شناسند و به‌درستی می‌دانند که کدام قوانین و قاعده‌ها به اصلاح و نوسازی نیاز دارد.

نعناکار با بیان اینکه با یک پارادایم جدید به‌نام اقتصاد دیجیتال روبه‌رو هستیم، افزود: «بسیاری از قوانین ما مانند قوانین اقتصادی، تجارت بازرگانی مربوط به سال‌های دور است و با این قوانین اقتصاد جدید یعنی همان دیجیتالی با چالش جدی روبه‌رو شده است. قوانین باید مطابق با کسب‌وکارهای مجازی اصلاح شده و قواعد و قوانین جدیدی تدوین شود تا توان ایجاد ارزش افزوده در منطقه جغرافیایی را به‌دست آورد.»

او به تغییر نگاه حاکمیت در حوزه نظارت، رصد و پایش مجوزدهی اشاره کرد و گفت: «نظام مجوزدهی بسیار قدیمی بوده و دریافت آن زمان‌بر است این در حالی است که بسیاری از این کسب وکارها به مجوز نیاز ندارند و تنها باید خوداظهاری کنند. از سوی دیگر باید از طریق فرآیندهای الکترونیکی، اتوماسیون بر فعالیت آن‌ها مانند لجستیک یا زنجیره تأمین نظارت کرد.»

نعناکار در ادامه گفت: «ما به قواعد و قوانین جدید نیاز داریم. دولت باید در حوزه حریم خصوصی، خریدوفروش اطلاعات، داده کاوی اطلاعات، نحوه شناسایی مالکیت افراد، نحوه فروش محصولات و خدمات، کسب‌وکارهای مبتنی‌بر داده و خلق ارزش، نحوه سرمایه‌گذاری خارجی در کسب‌وکارهای مجازی، ارائه محصولات در داخل کشور و استفاده از پلتفرم‌ها و نحوه سرمایه‌گذاری روی پلتفرم‌های خارجی و بین‌المللی قواعد جدید تبیین کند تا در صورت نیاز این قواعد به قانون تبدیل شوند.»

این کارشناس حقوقی فناوری اطلاعات در ادامه با بیان اینکه قانونگذاری در این حوزه‌ها به سه بخش قوانین بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی تقسیم می‌شود و در هر سه حوزه نیاز به قانونگذاری است، افزود: «در قوانین بالادستی شورای عالی فضای مجازی باید قوانین کلان را مصوب کند. در قوانین میان دستی، مجلس باید دست به بازنگری و اصلاح قانون‌های تجارت الکترونیکی و… بزند. در حوزه قانون پایین دستی هم که خود دولت باید آیین نامه‌های مربوط به صدور مجوزها و… را تسهیل کرده و ابلاغ کند.»

او به نبود برخی قوانین مانند صیانت از داده، استفاده از پلتفرم‌ها، تعیین مسئولیت کسب‌وکارها در قبال مشتریان اشاره کرد و گفت: «در حوزه کسب‌وکارهای مجازی برخی از آن‌ها مانند مراکز داده، فضای ابری، برنامه‌نویسی مابه ازای فیزیکی ندارند ولی باید برای آنها قانون تعریف شود. از سوی دیگر باید امنیت فضای مجازی و امنیت اقتصادی این فضا به‌صورت قوانین صیانت شود تا سرمایه‌گذاران با اطمینان قلبی به فعالیت بپردازند.»

نعناکار افزود: «باید در صدور فیلترینگ، بدون ابلاغ آن هم از سوی هر نهادی تجدیدنظر شود و نظام درستی را برای پالایش در نظر بگیرند تا کسب‌وکارها آسیب نبینند. در این میان ممکن است از کسب‌وکار یک خطای کوچکی سر بزند ولی به موجب نبود قوانین درست در زمینه احصای تخلف و جرم، آسیب‌های جدی به این حوزه زده شود و سرمایه‌گذاران تمایل به سرمایه‌گذاری نداشته باشند.»


ورود کسب‌وکار برای قانونگذاری


علی فیروزی دبیر هیات مقررات‌زدایی سازمان نصر نیز معتقد است کسب‌وکارهای مجازی، کسب‌وکارهای نوینی هستند و به‌دلیل جدید بودن پیش از این برای آن‌ها هیچ قانون و مقرراتی تدوین نشده بنابراین بهتر است بازیگران آن به‌عنوان قاعده‌گذار قانون، بازی خود را بنویسند چون قانونگذاران هیچ اطلاع دقیقی آر قواعد بازی کسب‌وکارهای نوین ندارند.

فیروزی گفت: «وقتی قاعده بازی از سوی قاعده‌گذار نوشته نمی‌شود حاکمیت ورود می‌کند و قواعدی را می‌نویسد که بر مبنای دولت نگهبان است نه مراقبت کننده. معمولاً حاکمیت و دولت، مبنا را بر بی‌اعتمادی می‌گذارد از این‌رو گلوگاه‌های زیادی را برای کسب‌وکارهای مجازی تعریف می‌کنند ولی اگر قرار باشد کسب‌وکارهای مجازی مانند سنتی عمل کنند مزیت رقابتی خود را از دست می‌دهند. بنابراین کسب‌وکار جدید قواعد و روش‌های جدید می‌طلبد تا بتواند به کار خود در این بستر ادامه دهد.»

دبیر ستاد مقررات‌زدایی سازمان نصر افزود: «دولت بهتر است اجازه دهد تا صاحبان کسب‌وکارها و فعالان بخش خصوصی خود قاعده و قانون مربوط به کسب‌وکارهای مجازی را شکل دهند و دولت فقط مراقبت کند که کارها طبق قاعده کارهای کسب و کارهای مجازی پیش رود و به اقتصاد کلان و زیرساخت‌ها لطمه نزند.»

فیروزی با بیان اینکه اولین اقدامی که معاونت حقوقی باید انجام دهد این است که نگاه خود را به قاعده مقررات‌گذاری و مقررات زدایی در حوزه کسب‌وکارهای مجازی تغییر دهد، گفت: «این حوزه با تورم مقررات و بخشنامه‌ها مواجه است که به این حوزه آسیب جدی زده، بنابراین معاونت حقوقی ریاست جمهوری به ازای هر یک واحدی که می‌خواهد مقرراتی را وضع کند، باید یک یا دو واحد از مقررات و بخشنامه‌های قبلی را کم کند.»

منبع ایران
نویسنده / مترجم سوسن صادقی
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.