صادق تهرانی، مدیرعامل وارا، در گفتوگویی که در حاشیه بیستونهمین نمایشگاه الکامپ انجام شد، از مسیر توسعه برات الکترونیک، جایگاه آن در تأمین مالی زنجیرهای و نقش فناوری در بهجریانانداختن اعتبار میان حلقههای زنجیره تأمین گفت. او معتقد است مسئله اصلی، نبود پول نیست؛ بلکه اعتبار و نقدینگی در زمان و نقطه مناسب زنجیره قرار نمیگیرد. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
چه مسئلهای در حوزه تأمین مالی زنجیره تأمین باعث شد وارا به سمت توسعه راهکار برات الکترونیک حرکت کند؟
اگر بخواهم مسئله را خیلی ساده بیان کنم، مسئله ما «نبود پول» نیست؛ مسئله این است که اعتبار و نقدینگی همیشه در زمان و مکان درست در زنجیره قرار نمیگیرد.
در یک زنجیره تأمین، ممکن است یک خریدار بزرگ اعتبار مناسبی داشته باشد، اما تأمینکننده او برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق یا ادامه تولید، همین امروز به نقدینگی نیاز داشته باشد. در مدل سنتی، معمولاً راهحل این است که تأمینکننده به سراغ تسهیلات بانکی برود؛ در حالی که اعتبار واقعی در خود زنجیره وجود دارد.
تأمین مالی زنجیرهای تلاش میکند همین اعتبار را به شکلی ساختاریافته در زنجیره به جریان بیندازد. برات الکترونیکی یکی از ابزارهایی است که این امکان را فراهم میکند؛ یعنی به جای اینکه صرفاً پول را جابهجا کنیم، تعهد و اعتبار را در زنجیره منتقل میکنیم.
به همین دلیل از ابتدا نگاه ما به برات الکترونیک صرفاً یک پروژه دیجیتالسازی یک سند نبود؛ آن را بخشی از یک معماری بزرگتر برای مدیریت اعتبار، نقدینگی و تعامل مالی در زنجیره میدیدیم.
زمانی که توسعه این محصول آغاز شد، مهمترین چالشهای کسبوکاری، عملیاتی و فنی چه بودند؟
مهمترین چالش این بود که با یک محصول تکلایه مواجه نبودیم. برات الکترونیک در نقطه اتصال چند حوزه قرار میگیرد: بانک، مشتری، سامانههای حاکمیتی، زیرساختهای فناوری، اعتبارسنجی، امنیت، احراز هویت و در نهایت زنجیره کسبوکار.
بنابراین صرفاً ساخت یک نرمافزار کافی نیست. ما باید مطمئن میشدیم که فرایند صدور، انتقال، پذیرش، نگهداری و در نهایت تسویه یا تنزیل، هم از نظر کسبوکار و هم از نظر فنی، قابل اتکا و قابل رهگیری باشد.
از طرف دیگر، مسئله مهم مقیاسپذیری بود. ما از ابتدا باید به این فکر میکردیم که این محصول قرار نیست برای یک تراکنش یا یک مشتری ساخته شود؛ قرار است بتواند در زنجیرههای مختلف اقتصادی و در مقیاس بانکی کار کند.
بنابراین بخش مهمی از کار، ایجاد یک زیرساخت امن، قابل اتکا، یکپارچه و در عین حال انعطافپذیر بود.
برات الکترونیک حاصل چه تجربهها و ظرفیتهایی در مجموعه وارا و هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری است؟
این محصول حاصل ترکیب سه ظرفیت است: تجربه بانکی، تجربه فناوری و نگاه محصولمحور.
هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری، بهعنوان بازوی فناوری گروه مالی گردشگری، طی سالهای گذشته در حوزههایی مانند بانکداری دیجیتال، فینتک و زیرساختهای فناوری مالی فعالیت کرده است. در کنار آن، وارا با نگاه محصول و فناوری، تلاش کرده این ظرفیت را به راهکارهایی تبدیل کند که مسئله واقعی کسبوکار را حل کنند.
تجربه ما در تأمیننت و حوزه تأمین مالی زنجیرهای هم به ما کمک کرد که موضوع را صرفاً از منظر «بانک» نبینیم؛ بلکه کل زنجیره، یعنی خریدار، تأمینکننده، بانک و جریان اعتبار را در کنار هم ببینیم. در واقع، نقطه قوت این پروژه همین ترکیب است: فناوری در کنار شناخت فرایندهای مالی و بانکی.
توسعه و عملیاتیسازی این محصول چه مراحلی را طی کرد و چه بخشهایی از گروه در آن نقش داشتند؟
ما توسعه محصول را یک پروژه صرفاً فنی تعریف نکردیم. ابتدا مسئله و فرایند کسبوکار را تحلیل کردیم، بعد الزامات مقرراتی و بانکی را بررسی کردیم و سپس معماری فنی و فرایندهای عملیاتی طراحی شد. بعد از آن، توسعه و یکپارچهسازی با زیرساختهای مورد نیاز انجام شد و محصول وارد مرحله تست و عملیاتیسازی شد.
در این مسیر، طبیعتاً چند گروه در کنار هم قرار گرفتند: تیمهای محصول و فناوری وارا، متخصصان فناوری و کسبوکار هلدینگ، و بخشهای تخصصی بانک. این نوع محصولات دقیقاً در نقطهای موفق میشوند که کسبوکار، بانک و فناوری همزمان کنار هم کار کنند.
بسیاری از افراد برات الکترونیک را صرفاً نسخه دیجیتال یک ابزار سنتی میدانند. از نگاه شما تحول و ارزش اصلی این محصول فراتر از دیجیتالیشدن یک سند در کجاست؟
به نظرم اگر برات الکترونیکی را فقط «نسخه دیجیتال برات کاغذی» بدانیم، بخش مهمی از ارزش آن را ندیدهایم. دیجیتالشدن برات، البته مزایای مشخصی دارد: حذف کاغذ، کاهش خطا، افزایش سرعت، قابلیت رهگیری و شفافیت بیشتر.
اما تحول اصلی یک لایه بالاتر اتفاق میافتد: ما از دیجیتالکردن یک سند به سمت دیجیتالکردن جریان اعتبار حرکت میکنیم.
وقتی برات الکترونیکی بتواند در طول زنجیره منتقل شود، اعتبار یک بنگاه میتواند به جای اینکه فقط در یک نقطه متوقف شود، در زنجیره حرکت کند. یعنی تأمینکننده میتواند از اعتباری که از خریدار دریافت کرده برای تعهدات خودش در قبال تأمینکننده بعدی استفاده کند. در اینجا برات دیگر فقط یک سند نیست؛ یک حامل اعتبار در زنجیره است.
این راهکار چه تأثیری بر تأمین مالی زنجیره تأمین و مدیریت نقدینگی کسبوکارها خواهد داشت؟
مهمترین اثر آن این است که میتواند وابستگی کسبوکارها به تأمین مالی سنتی را کاهش دهد و استفاده از ظرفیت اعتباری خود زنجیره را افزایش دهد.
فرض کنید یک شرکت بزرگ خریدار، اعتبار مناسبی دارد و از یک تأمینکننده خرید میکند. به جای اینکه تأمینکننده برای تأمین سرمایه در گردش خود حتماً یک تسهیلات مستقل دریافت کند، میتوان بخشی از این اعتبار را در قالب ابزار زنجیرهای به او منتقل کرد؛ این یعنی بانک به جای اینکه صرفاً به یک بنگاه وام بدهد، به یک رابطه اقتصادی واقعی در زنجیره اعتبار میدهد.
از طرف دیگر، برای کسبوکارها مدیریت نقدینگی قابل پیشبینیتر میشود؛ چون میتوانند بدانند چه میزان از تعهداتشان در چه زمانی سررسید میشود و چه میزان اعتبار در زنجیره در اختیارشان قرار دارد. در سطح کلان هم این رویکرد میتواند به استفاده کارآمدتر از منابع بانکی و هدایت منابع به سمت فعالیت واقعی اقتصادی کمک کند.
دریافت مجوز صدور برات الکترونیک را در مسیر توسعه خدمات مالی دیجیتال و محصولات فناورانه بانک گردشگری چگونه ارزیابی میکنید؟
این اتفاق را صرفاً دریافت یک مجوز نمیدانیم. مجوز زمانی ارزشمند است که پشت آن یک محصول، زیرساخت و فرایند عملیاتی قابل اتکا وجود داشته باشد.
برای بانک گردشگری، این اتفاق یک گام مهم در توسعه سبد خدمات مالی دیجیتال و ورود جدیتر به ابزارهای نوین تأمین مالی است. خود بانک نیز دریافت این مجوز را در همین چارچوب، یعنی توسعه خدمات بانکداری دیجیتال و ابزارهای نوین تأمین مالی، ارزیابی کرده است.
از منظر ما، اهمیت این اتفاق در این است که فناوری از یک «زیرساخت پشتیبان» به بخشی از محصول مالی قابل ارائه به بازار تبدیل میشود.
این دستاورد چه جایگاهی در نقشه راه وارا و هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری دارد؟
برای ما این پروژه یک محصول منفرد نیست؛ بخشی از یک مسیر بزرگتر است. هدف این است که هلدینگ و شرکتهای فناور آن بتوانند در کنار بانک، در توسعه نسل جدید خدمات مالی نقش فعالتری داشته باشند.
برات الکترونیک، تأمین مالی زنجیرهای و محصولاتی مانند تأمیننت در کنار یکدیگر، یک جهتگیری مشخص را نشان میدهند: حرکت از فناوری اطلاعات بانکی به سمت فناوری مالی و خلق محصول؛ یعنی صرفاً سیستم بانکی را دیجیتال نکنیم؛ بلکه با استفاده از فناوری، مدلهای جدیدی برای ارائه خدمات مالی به کسبوکارها ایجاد کنیم.
برات الکترونیک را باید یک خدمت بانکی دانست یا حاصل توسعه یک راهکار فناورانه در اکوسیستم هلدینگ توسعه فناوری اطلاعات گردشگری؟
به نظرم این دو را نباید مقابل هم قرار داد. برات الکترونیک در نهایت یک ابزار مالی و بانکی است، اما بدون فناوری امروز نمیتوانست با این مقیاس، سرعت و قابلیت رهگیری عملیاتی شود.
اگر بانک را از این معادله حذف کنیم، اعتبار و تعهد بانکی وجود ندارد؛ اگر فناوری را حذف کنیم، بخش مهمی از ظرفیت مقیاسپذیری، یکپارچگی و شفافیت از بین میرود.
بنابراین محصول واقعی حاصل همکاری این دو است: بانک، اعتبار و چارچوب مالی را میآورد؛ فناوری، امکان عملیاتیکردن و مقیاسدادن آن را فراهم میکند.
و شاید مهمتر از همه، این محصول نشان میدهد که نقش یک هلدینگ فناوری دیگر نباید صرفاً توسعه و نگهداری سیستمهای فناوری اطلاعات باشد. نقش جدید این است که از دل فناوری، محصول مالی خلق کند و مسئله واقعی اقتصاد را حل کند.
اگر بخواهم همه این مسیر را در یک جمله خلاصه کنم: «برات الکترونیک برای ما پایان دیجیتالسازی یک سند نیست؛ آغاز دیجیتالسازی جریان اعتبار در زنجیره تأمین است.»
