سازمان تأمین اجتماعی در طرح «همگام» سازوکاری برای استفاده از ابزارهای اعتباری در تسویه بدهی‌های بیمه‌ای کارفرمایان ایجاد کرده است. در این مدل، بنگاه‌هایی که امکان پرداخت نقدی بدهی خود را ندارند، می‌توانند با استفاده از اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) تعهدات خود را تسویه کنند. بانک‌ها پس از اعتبارسنجی بنگاه و پذیرش تعهد بازپرداخت، اوراقی با سررسید مشخص صادر می‌کنند و تأمین اجتماعی آن را به‌جای وجه نقد می‌پذیرد؛ رویکردی که هدف آن کاهش فشار نقدینگی بر کارفرمایان و انتقال تأمین مالی به شبکه بانکی عنوان شده است.
سازمان تأمین اجتماعی در نشست بررسی و رونمایی از طرح «همگام»، از سازوکاری برای استفاده از ابزارهای مالی و اعتباری به‌منظور تسهیل وصول مطالبات بیمه‌ای رونمایی کرد. بر اساس این طرح، کارفرمایانی که توان پرداخت نقدی بدهی خود به سازمان را ندارند، می‌توانند از ظرفیت اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) برای تسویه تعهدات بیمه‌ای استفاده کنند.
بخوانید: سازمان تأمین اجتماعی پذیرش هوشمند اوراق گام را ابلاغ کرد
در این فرآیند، بانک پس از بررسی وضعیت اعتباری بنگاه و پذیرش تعهد بازپرداخت، اوراقی با سررسید مشخص صادر می‌کند. سازمان تأمین اجتماعی نیز این اوراق را به‌عنوان جایگزین وجه نقد برای دریافت مطالبات خود می‌پذیرد. به این ترتیب، کارفرما به جای پرداخت فوری بدهی، فرصت پیدا می‌کند منابع مورد نیاز را تا زمان سررسید اوراق تأمین کند.
با این حال، استفاده از این مسیر به تایید اعتبار بنگاه توسط بانک وابسته است. بنابراین کارفرمایانی که در فرآیند اعتبارسنجی بانکی پذیرفته نشوند، ممکن است نتوانند از این ابزار برای تسویه بدهی بیمه‌ای خود استفاده کنند.
انتقال تأمین مالی کارفرمایان به شبکه بانکی
غلامحسین محمدی، سرپرست سازمان تأمین اجتماعی، تأکید کرد که این سازمان نباید به یک نهاد مالی تبدیل شود و مسائل مربوط به تأمین اعتبار کارفرمایان باید از مسیر بانک‌ها و موسسات اعتباری دنبال شود.
او درباره هدف طرح «همگام» توضیح داد که این سازوکار برای ایجاد ابزارهای متنوع جهت ایفای تعهدات بیمه‌ای کارفرمایان طراحی شده است. به گفته محمدی، در این مدل، کارفرما به جای تأمین مستقیم منابع برای پرداخت بدهی، می‌تواند از ابزارهایی مانند اوراق گام، تسهیلات بانکی یا ضمانت‌نامه استفاده کند و بانک منابع لازم برای ایفای تعهد را فراهم کند.
این تغییر مدل، نقش بانک‌ها را در فرآیند وصول مطالبات بیمه‌ای پررنگ‌تر می‌کند؛ زیرا بانک‌ها علاوه بر تأمین اعتبار، مسئول ارزیابی توان بازپرداخت بنگاه‌ها نیز خواهند بود.
بخوانید: بازگشایی حساب‌های مسدودشده کارفرمایان
تأمین اجتماعی به سمت زیرساخت اعتبارسنجی کارفرمایان
ایجاد «درگاه وصول»، این زیرساخت قرار است ابزارهای مختلف پرداخت و تأمین مالی را در اختیار کارفرمایان قرار دهد.
این سامانه علاوه بر اطلاعات بدهکاران، امکان ارزیابی اعتبار و سابقه مالی آنها را نیز فراهم می‌کند. سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده است که می‌تواند رتبه اعتباری کارفرمایان را بر اساس شاخص‌هایی مانند نحوه تعامل مالی، ارزش‌آفرینی و میزان اشتغال‌زایی در اختیار بانک‌ها و موسسات مالی قرار دهد.
ورود داده‌های بیمه‌ای به فرآیند اعتبارسنجی می‌تواند یکی از بخش‌های مهم این طرح باشد؛ زیرا سوابق تعامل کارفرمایان با تأمین اجتماعی می‌تواند به یکی از منابع اطلاعاتی برای ارزیابی وضعیت مالی آنها تبدیل شود. با این حال، جزئیات نحوه محاسبه این رتبه اعتباری و چارچوب دسترسی بانک‌ها به این اطلاعات هنوز اعلام نشده است.
بخوانید: تأمین تا سقف ۵۰ میلیون تومان برای بازنشستگان
افزایش دوره استفاده از اوراق گام
محمدی همچنین درباره شرایط استفاده از اوراق در این طرح به موضوع دوره سررسید اشاره کرد و گفت: «پیشنهادهایی برای اصلاح مقررات و افزایش فرصت استفاده از این ابزار مطرح شده است.»
به گفته او، در شرایط فعلی دوره‌های سه و شش‌ماهه برای استفاده از اوراق مطرح است و پیشنهاد شده این دوره‌ها به بازه‌های طولانی‌تر افزایش پیدا کند تا امکان استفاده کارفرمایان از این ابزار با شرایط مناسب‌تری فراهم شود.
طرح «همگام» در شرایطی معرفی شده که بخشی از چالش وصول مطالبات سازمان‌ها، به محدودیت نقدینگی بنگاه‌ها مربوط است. با این حال، برای ارزیابی اثرگذاری این مدل، جزئیاتی مانند معیارهای اعتبارسنجی کارفرمایان، سقف استفاده از اوراق گام نسبت به حجم بدهی‌های بیمه‌ای، هزینه تبدیل اوراق پیش از سررسید و راهکار حمایت از بنگاه‌های فاقد دسترسی به اعتبار بانکی نیازمند شفاف‌سازی بیشتر است.
