راه پرداخت در پرونده Smart POS مسیر عبور کارتخوان از سخت‌افزار به پلتفرم را بررسی کرد

راه پرداخت در پرونده تازه «از کارتخوان تا پلتفرم»، بازار جهانی Smart POS و زنجیره سخت‌افزار پرداخت در ایران را بررسی کرده است. داده‌های این پرونده نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۵، در حالی که عرضه جهانی پایانه‌های POS تنها حدود یک درصد افزایش یافته، نزدیک به ۴۸ درصد دستگاه‌های عرضه‌شده مبتنی بر اندروید بوده‌اند. این پرونده با بررسی ۱۰ بازیگر شاخص جهانی، دایرکتوری ۴۵ شرکت و برند و ترسیم نقش ۱۱ شرکت ایرانی، به این پرسش می‌پردازد که با حرکت بازار از کارتخوان سنتی به پایانه هوشمند، ارزش اقتصادی و رقابت چگونه از خود دستگاه به نرم‌افزار، پرداخت و خدمات پذیرنده منتقل می‌شود.

راه پرداخت پرونده‌ای تعاملی درباره بازار Smart POS منتشر کرده است که از تغییر ترکیب بازار جهانی پایانه‌های فروش آغاز می‌شود و در ادامه، بازیگران، مدل‌های کسب‌وکار و زنجیره سخت‌افزار بانکی و پرداخت ایران را بررسی می‌کند.

محور اصلی این پرونده، تغییر نقش کارتخوان است؛ دستگاهی که در مدل سنتی عمدتاً برای انجام تراکنش طراحی می‌شد، اما در نسل Smart POS می‌تواند میزبان اپلیکیشن‌های تجاری، مدیریت موجودی، وفاداری مشتری، سفارش‌گیری، گزارش‌گیری و دیگر خدمات مرتبط با کسب‌وکار پذیرنده باشد.

داده‌های Counterpoint Research که در این پرونده استفاده شده، نشان می‌دهد ارسال جهانی دستگاه‌های POS در سال ۲۰۲۵ تنها یک درصد رشد کرده است، اما سهم پایانه‌های مبتنی بر اندروید از کل دستگاه‌های ارسال‌شده به حدود ۴۸ درصد رسیده است. این مؤسسه همچنین بازیگرانی مانندPAX ، Centerm ،SUNMI ،Newland ،LANDI ،Castles ،Ingenico و Verifone را از شرکت‌های فعال در این گذار معرفی کرده است.

سه مسیر رقابت در بازار POS

پرونده راه پرداخت برای توضیح تغییر بازار، رقابت را در سه لایه بررسی می‌کند: سازندگان تخصصی سخت‌افزار امن، تولیدکنندگان Smart POS و شرکت‌هایی که پایانه را بخشی از یک اکوسیستم بزرگ‌تر خدمات پذیرنده می‌بینند.

در لایه نخست، شرکت‌هایی مانند Ingenico ،PAX و Verifone همچنان ریشه در صنعت پایانه‌های پرداخت دارند؛ با این حال، محصولات جدید آنها بیش از گذشته از اندروید، اپلیکیشن و مدیریت ابری بهره می‌گیرند. در گروه دیگری، برندهایی مانند SUNMI ،Centerm و LANDI بر دستگاه‌های هوشمند تجاری و پایانه‌های اندرویدی متمرکز شده‌اند.

مدل سوم را می‌توان در شرکت‌هایی مانند Clover و Square مشاهده کرد؛ جایی که دستگاه به نقطه ورود به مجموعه‌ای از خدمات پرداخت، نرم‌افزار فروش، مدیریت سفارش، موجودی و سایر ابزارهای کسب‌وکار تبدیل می‌شود.

برای نشان‌دادن تفاوت این مدل‌ها، پرونده ۱۰ بازیگر شامل Ingenico ،PAX ،Verifone ،Newland ، SUNMI ،Centerm ،LANDI ،Castles ،Clover و Square را به‌صورت جداگانه بررسی کرده و نمونه‌ای از محصولات و جهت‌گیری هرکدام را معرفی کرده است. انتخاب این شرکت‌ها در گزارش به‌معنای رتبه‌بندی آنها نیست.

سهم درآمد با تعداد کارتخوان‌ها یکی نیست

بخش دیگری از این پرونده به مسئله خواندن داده‌های بازار اختصاص دارد. برآورد DataIntelo برای سال ۲۰۲۵ سهم Ingenico از درآمد بازار جهانی Smart POS را ۱۸٫۴ درصد، سهم PAX را ۱۱٫۹ درصد و سهم Verifone را ۱۱٫۲ درصد اعلام می‌کند.

این اعداد، سهم درآمد در بازاری با دامنه سخت‌افزار، نرم‌افزار و خدمات هستند و نباید با سهم تعداد پایانه‌های نصب‌شده یا عرضه‌شده مقایسه شوند. پرونده راه پرداخت به همین دلیل «سهم عرضه دستگاه»، «سهم درآمد» و «سهم از اکوسیستم POS» را سه شاخص متفاوت در نظر گرفته است.

در کنار بررسی تفصیلی ۱۰ بازیگر، یک دایرکتوری تعاملی ۴۵ شرکت و برند نیز در این پروژه قرار گرفته است. این فهرست از تولیدکنندگان تخصصی پایانه مانند Newland و Castles تا اکوسیستم‌هایی مانند Clover و Square، ارائه‌دهندگان Cloud POS و شرکت‌های فعال در فناوری خرده‌فروشی را پوشش می‌دهد.

نقشه ایران؛ برند دستگاه با بازیگر بازار یکی نیست

فصل ایران این پرونده با منطق متفاوتی طراحی شده است. به‌جای رتبه‌بندی برندهای کارتخوان، زنجیره‌ای بررسی شده که یک دستگاه را از تولیدکننده یا برند جهانی تا تأمین، تولید یا مونتاژ داخلی، نرم‌افزار، مدیریت پایانه، PSP، خدمات فنی و در نهایت پذیرنده دنبال می‌کند.

در این نقشه ۱۱ شرکت ایرانی بررسی شده‌اند. توسن‌تکنو، فناپ‌تک، انیاک، تندر نور و تُرنا در حلقه نزدیک‌تر به POS و پذیرندگی قرار گرفته‌اند و پویا، آدونیس، جی‌اس‌اس، بازرگانی مبنا کارت آریا، دیبارایان و تسکا به‌عنوان بازیگران لایه‌های مکمل ماشین بانکی، شعبه، احراز هویت و زیرساخت معرفی شده‌اند.

این تقسیم‌بندی نیز رتبه‌بندی شرکت‌ها نیست. پرونده تأکید می‌کند که در بازار ایران، برند درج‌شده روی دستگاه لزوماً همان شرکتی نیست که تأمین، مونتاژ، نرم‌افزار، مدیریت پایانه یا خدمات فنی آن را بر عهده دارد.

نبود داده عمومی درباره تعداد پایانه‌های نصب‌شده به تفکیک برند نیز باعث شده این پرونده از ارائه رتبه‌بندی سهم بازار برندهای کارتخوان در ایران خودداری کند. بر همین اساس، وجود یک دستگاه در شبکه پرداخت، سبد یک شرکت یا شبکه تعمیر و پشتیبانی فقط به‌عنوان نشانه حضور عملیاتی در نظر گرفته شده و معادل سهم رسمی بازار تلقی نشده است.

ارزش بازار به کدام سمت می‌رود؟

جمع‌بندی پرونده این است که رقابت در بازار POS دیگر صرفاً رقابت میان دستگاه‌هایی با مشخصات سخت‌افزاری متفاوت نیست. حرکت سازندگان سنتی به سمت اندروید و خدمات ابری، رشد سازندگان Smart POS و توسعه اکوسیستم‌هایی مانند Clover و Square سه مسیر متفاوت این تحول را نشان می‌دهد.

در این چارچوب، نرم‌افزار، خدمات پرداخت و سرویس‌های مستمر پذیرنده می‌توانند بخش بیشتری از ارزش اقتصادی رابطه با پذیرنده را در اختیار بگیرند و پایانه فروش بیش از گذشته به درگاه ورود به این خدمات تبدیل شود.

پرونده «از کارتخوان تا پلتفرم» شامل روایت بازار جهانی، معرفی محصولات شاخص، داده‌های بازار، دایرکتوری ۴۵ بازیگر، نقشه شرکت‌های ایرانی و بخش روش‌شناسی و محدودیت داده‌هاست و به‌صورت تعاملی در راه پرداخت منتشر شده است.