پستبانک ایران در دو سال گذشته بزرگتر شده است؛ هم در جذب منابع و پرداخت تسهیلات و هم در حجم عملیات الکترونیکی. تازهترین گزارشهای این بانک نشان میدهد منابع آن از مرز ۲۴۰ همت عبور کرده و همزمان تعداد تسهیلات، ضمانتنامهها و تراکنشهای بانکی افزایش یافته است. در کنار این رشد، پستبانک سامانه تازهای برای پرداخت تسهیلات غیرحضوری راه انداخته و برنامه افزایش سرمایه را نیز دنبال میکند.
مهمترین نشانه این تغییر مقیاس، رشد ۱۳۸ درصدی منابع پستبانک ایران از آغاز دولت چهاردهم تا پایان تیرماه ۱۴۰۵ است. منابع کل بانک در این دوره از حدود ۹۹.۵ همت به نزدیک ۲۳۷ همت رسید و اندکی بعد عبور منابع مؤثر از مرز ۲۴۰ همت اعلام شد. حمید بنائیان، مدیرعامل پستبانک ایران، میگوید هدف عادی بانک ۲۷۰ همت بوده، اما پستبانک دستیابی به منابع ۳۵۰ همتی را هدفگذاری کرده است؛ رقمی که قرار است ظرفیت بانک برای تأمین مالی اقتصاد روستا و بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات را افزایش دهد.
رشد منابع در عملکرد اعتباری بانک نیز دیده میشود. تعداد تسهیلات پرداختی از حدود ۹۹ هزار فقره به بیش از ۶۹۲ هزار فقره رسیده و مبلغ پرداختها نیز چند برابر شده است. صدور ضمانتنامه و اعتبارات اسنادی داخلی هم افزایش یافته؛ یعنی پستبانک فقط سپرده بیشتری جذب نکرده و در تأمین مالی مشتریان و بنگاهها نیز فعالتر شده است.
این تغییر مقیاس برای پستبانک معنای ویژهای دارد. بخش مهمی از هویت این بانک به شبکهای گره خورده که خارج از شهرهای بزرگ فعالیت میکند. بنابراین رشد ترازنامه زمانی در زندگی مشتری دیده میشود که به تسهیلات قابل دسترس، خدمات سریعتر و کاهش رفتوآمد مردم در مناطق روستایی منجر شود. تفاوت پستبانک با بسیاری از بانکهای تجاری نیز دقیقاً در همین نقطه شکل میگیرد.
پستبانک ایران در یک نگاه
مهمترین دادههای عملکرد بانک از آغاز دولت چهاردهم تا پایان تیرماه ۱۴۰۵
منبع: گزارشهای رسمی پستبانک ایران درباره عملکرد بانک در دولت چهاردهم و برنامههای سال ۱۴۰۵.
چهار هزار باجه؛ شبکهای فراتر از شعب بانک
پستبانک با حدود ۴۰۳ شعبه و نزدیک به پنجهزار و ۵۰۰ باجه بانکی روستایی، نزدیک به ششهزار نقطه خدمت در سراسر کشور دارد. این شبکه در مناطقی فعال است که ایجاد شعبه کلاسیک در آنها پرهزینه یا غیراقتصادی است؛ بنابراین باجههای روستایی فقط کانال توزیع خدمات بانک نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت دسترسی مالی کشور به شمار میروند.
کارکرد این شبکه از دریافت و پرداخت روزمره فراتر رفته است. پرداخت یارانه، عرضه ارز اربعین، ارائه تسهیلات و دسترسی به خدمات بانکی در نقاط دور از مراکز استانها، باجههای روستایی را به محل تماس مستقیم بانک با گروهی از مشتریان تبدیل کرده که معمولاً در برنامه توسعه بانکداری دیجیتال کمتر دیده میشوند.
در برنامه تازه بانک، گسترش خدمات غیرحضوری به معنای حذف باجههای روستایی نیست. بنائیان گفته است نقش این باجهها از انجام عملیات روزمره بانکی به آموزش، راهنمایی و ارائه خدمات تخصصیتر تغییر میکند. پستبانک همچنین برای نخستینبار پایش باجهها را آغاز کرده و برای آنها، مانند شعب، برنامه کسبوکار در نظر گرفته است.
«همتا» جای «سیپا» را میگیرد
راهاندازی سامانه پرداخت تسهیلات غیرحضوری «همتا» یکی از تغییرات مشخص پستبانک در بخش فناوری است. این سامانه قرار است جایگزین «سیپا»، سامانه قدیمی تسهیلات غیرحضوری بانک، شود. برنامه اعلامشده زمان مشخصی دارد: از ابتدای مهرماه، همه تسهیلات خرد بانک به «همتا» هدایت میشوند و مشتری برای ثبت درخواست دیگر نیازی به مراجعه به شعبه یا باجه نخواهد داشت.
حمید بنائیان، مدیرعامل پستبانک ایران
حمید بنائیان، مدیرعامل پستبانک ایران، درباره مسیر بانکداری دیجیتال گفته است: «توسعه بانکداری دیجیتال نیازمند بازمهندسی فرایندها، استفاده هوشمندانه از داده، طراحی محصولات جدید و ایجاد تجربهای متفاوت برای مشتریان است.» این گفته، دامنه پروژه را روشن میکند: تغییر از «سیپا» به «همتا» قرار نیست فقط تعویض یک سامانه باشد؛ فرایند دریافت تسهیلات هم باید تغییر کند.
تفاوت این دو وضعیت برای مشتری ملموس است. در یک سامانه کاملا غیرحضوری، ثبت درخواست، دریافت استعلام، بررسی اعتبار، اعلام نتیجه، امضای قرارداد و پرداخت باید در یک مسیر پیوسته انجام شود. حذف مراجعههای میانی و مشخصبودن وضعیت پرونده، همان چیزی است که یک محصول دیجیتال را از فرم اینترنتی جدا میکند. «همتا» اکنون باید این تفاوت را در عمل نشان دهد.
اهمیت این پروژه در شبکه روستایی بیشتر است. نقص یا پیچیدگی یک فرایند غیرحضوری در شهر ممکن است مشتری را به شعبه بفرستد؛ در روستا، همان نقص میتواند به سفر بینشهری و تحمیل هزینه منجر شود. برای پستبانک، کیفیت سامانه تسهیلات بخشی از کیفیت دسترسی مالی است، نه فقط یک موضوع فنی.
رشد تسهیلات، جهت تازه تأمین مالی
پستبانک در کنار افزایش پرداخت تسهیلات، همکاری با صندوق نوآوری و شکوفایی، ساتبا و نهادهای مسئول توسعه روستایی را گسترش داده است. موضوع این همکاریها از تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان تا احداث نیروگاههای خورشیدی و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی امتداد دارد.
این همکاریها جهت فعالیت اعتباری بانک را نشان میدهند. پستبانک میخواهد بخشی از منابع تازه را به حوزههایی ببرد که با مأموریت توسعهای آن و جایگاهش در مجموعه وزارت ارتباطات همخوان هستند. محصول بانکداری شرکتی «پرو بانک»، پلتفرم «خانه سبز» و تسهیلات غیرحضوری نیز اجزای همین سبد تازهاند.
برنامه بانک برای اقتصاد روستا نیز از پرداخت تسهیلات مصرفی فراتر رفته است. پستبانک از اجرای پایلوت تأمین مالی زنجیرهای با پلتفرمهای فروش آنلاین، گردشگری و بومگردی خبر داده تا اعتبار بانکی به فروش محصول، ایجاد درآمد و ادامه فعالیت کسبوکارهای روستایی متصل شود. پروژههای داده و هوش مصنوعی نیز با هدف شناخت نیاز مشتری و شخصیسازی خدمات در دستور کار بانک قرار گرفتهاند.
در این میان، گزارش عملکرد بانک هنوز بیشتر بر حجم عملیات متمرکز است: چه میزان منابع جذب شده، چند فقره تسهیلات پرداخت شده و تراکنشها چقدر رشد کردهاند. حلقه بعدی این گزارشدهی، نشاندادن مقصد پول است؛ سهم تولید، کسبوکارهای محلی، شرکتهای دانشبنیان و پروژههای روستایی از تسهیلات پرداختشده. انتشار این جزئیات روشن میکند رشد اعتباری بانک در کدام بخش اقتصاد اثر گذاشته است.
فاصله سرمایه فعلی با برنامه ۹۰ همتی
بزرگشدن عملیات پستبانک، مسئله سرمایه را نیز به صدر برنامههای آن آورده است. سرمایه بانک در فروردین ۱۴۰۵ به ۴.۹ همت رسید، اما مدیریت بانک از پیگیری برنامه ایجاد ظرفیت برای افزایش سرمایه تا ۹۰ همت خبر داده است. این رقم، سرمایه محققشده بانک نیست؛ هدفی است که تحقق آن به طیشدن مراحل قانونی و اصلاح ساختار وابسته است.
فاصله میان این دو رقم نشان میدهد پستبانک برای ادامه رشد ترازنامه، توسعه تسهیلات و سرمایهگذاری در فناوری به پشتوانه بزرگتری نیاز دارد. افزایش سرمایه میتواند ظرفیت بانک را برای پذیرش ریسک و تأمین مالی بالا ببرد و نسبتهای نظارتی آن را تقویت کند. به همین دلیل، موضوع سرمایه در گزارش مدیرعامل کنار اصلاح حکمرانی بانک قرار گرفته است.
حمید بنائیان، مدیرعامل پستبانک ایران، شرط موفقیت در مسیر پیشرو را «ایجاد انسجام راهبردی و تعامل سازنده میان سهامداران بر مبنای اساسنامه و عملیات اجرایی» دانسته است. این بخش از سخنان او به مسئلهای فراتر از تأمین پول اشاره دارد: ساختار تصمیمگیری بانک باید با اندازه تازه عملیات آن هماهنگ شود.
موضوع خروج پستبانک از چارچوبهای دولتی نیز در نشست نظارتی بانک مطرح شده است. این موضوع هنوز یک برنامه اجراشده نیست، اما نشان میدهد بحث درباره آینده پستبانک فقط حول منابع و محصول نمیچرخد؛ جایگاه حقوقی، نحوه اداره و رابطه بانک با سهامداران نیز در حال بازنگری است.
پستبانک بزرگتر شده؛ حالا باید اثرش دیده شود
گزارشهای تازه پستبانک تصویر بانکی را ارائه میکنند که در جذب منابع، پرداخت تسهیلات و عملیات الکترونیکی رشد کرده و اکنون به سراغ بازسازی سامانهها و تقویت سرمایه رفته است. این تحولات پراکنده نیستند؛ هرکدام بخشی از تغییر مقیاس بانک را نشان میدهند.
اما مهمترین دارایی پستبانک نه عدد منابع است و نه فهرست محصولات تازه. مزیت اصلی بانک، اتصال یک ترازنامه بزرگتر و زیرساخت دیجیتال به شبکه روستایی است. «همتا»، باجههای بانکی و منابع تازه زمانی یک تصویر کامل میسازند که مشتری خارج از شهرهای بزرگ بتواند اعتبار را سریعتر، سادهتر و با هزینه کمتر دریافت کند.
پستبانک در دو سال گذشته ابزارهای بیشتری برای ایفای این نقش به دست آورده است. گزارش بعدی بانک باید نشان دهد این ابزارها در کدام روستاها، برای چه کسبوکارهایی و با چه نتیجهای به کار گرفته شدهاند. آنجا مشخص میشود عبور منابع از ۲۴۰ همت فقط رشد ترازنامه بوده یا مسیر بانکداری در مناطق کمبرخوردار را هم تغییر داده است.
