صنعت پرداخت ایران طی دو دهه گذشته بر توسعه زیرساخت، افزایش ابزارهای پرداخت و رشد تعداد تراکنشها متمرکز بوده است. محمدکاظم کاظمیراد، متخصص حوزه بانکداری و پرداخت الکترونیک، معتقد است این صنعت اکنون در آستانه ورود به مرحله بلوغ و تحول قرار دارد؛ مرحلهای که دیگر نمیتوان موفقیت را فقط با تعداد تراکنش سنجید.
در دوره توسعه، مسئله اصلی الکترونیکیکردن پرداخت و گسترش دسترسی مردم و کسبوکارها بود. افزایش تعداد کارتخوانها، توسعه شبکه و رشد تراکنشها در همین چارچوب معنا داشت. این دستاوردها همچنان مزیتاند، اما به گفته کاظمیراد، برای پاسخگویی به مسائل امروز صنعت کافی نیستند.
امنیت، تقلب، تجربه مشتری و تابآوری اکنون به چالشهای اصلی تبدیل شدهاند. صنعت پرداخت باید از مرحله افزایش کمّی عبور کند و کیفیت خدمات را نیز بسنجد. پرسش دیگر فقط این نیست که چه تعداد تراکنش انجام شده؛ باید دید این تراکنشها با چه هزینهای پردازش شدهاند، زیرساخت تا چه اندازه پایدار بوده و چه ارزشی برای مشتری ایجاد شده است.
کاظمیراد تأکید میکند تعداد تراکنش هنوز شاخص مهمی است؛ زیرا مدل اقتصادی صنعت پرداخت به آن وابسته است. بااینحال، تعداد تراکنش باید یک شاخص عملکردی باشد، نه هدف نهایی. هزینه هر تراکنش، کیفیت خدمت، امنیت، تابآوری و ارزشآفرینی باید در کنار آن قرار گیرند.
در این چارچوب، صنعت باید از «پرداخت بیشتر» به «پرداخت بهتر و ارزش بیشتر در هر تراکنش» حرکت کند. این تغییر فقط اضافهکردن چند شاخص به گزارشهای عملکرد نیست؛ بلکه جهت سرمایهگذاری، طراحی محصول و انتخاب فناوری را نیز تغییر میدهد.
هوش مصنوعی یکی از ابزارهای این تحول است. صنعت پرداخت حجم زیادی از دادههای تراکنشی و رفتاری در اختیار دارد، اما وجود داده بهتنهایی ارزش ایجاد نمیکند. الگوریتمهای هوش مصنوعی میتوانند این اطلاعات را برای کشف تقلب، تحلیل رفتار مشتری و شخصیسازی خدمات پردازش کنند و صنعت را از واکنش پس از وقوع مسئله به سمت پیشبینی و پیشگیری ببرند.
بااینحال، جدیدبودن یک فناوری دلیل کافی برای استفاده از آن نیست. کاظمیراد معتقد است سازمان باید پیش از انتخاب هوش مصنوعی، بلاکچین یا هر فناوری دیگری، مسئله خود را بهدرستی تعریف کند. فناوری زمانی مفید است که هزینه را کاهش دهد، سرعت یا امنیت را بهبود دهد، ارزش تازهای ایجاد کند یا بهرهوری سیستم را افزایش دهد.
این نگاه با مفاهیم انقلاب صنعتی پنجم نیز پیوند دارد. کاظمیراد سه محور این مرحله را انسانمحوری، پایداری و تابآوری میداند. از این منظر، فناوری باید تجربه انسان را بهبود دهد، مصرف منابع و انرژی را مدیریت کند و در شرایط بحران امکان ادامه خدمت و بازیابی سیستم را فراهم سازد.
او تأکید میکند زیرساختهای موجود صنعت پرداخت نباید کنار گذاشته شوند؛ این زیرساختها حاصل دو دهه سرمایهگذاریاند. مسئله اصلی تکامل زیرساختها برای سناریوهای جدید است؛ زیرساختی که علاوه بر دیجیتالبودن، امن، تابآور، بهرهور و برای مشتری ارزشآفرین باشد.
