شهروندان ایرانی برای خرید تلفن همراه، ابزارهای هوشمند و خدمات دیجیتال هزینه میکنند، اما زیرساختی که باید امکان استفاده کامل از این ابزارها را فراهم کند، متناسب با تقاضای جامعه توسعه پیدا نکرده است. حسین ریاضی، بنیانگذار و مدیرعامل پایا، ریشه این شکاف را در تمرکز مالکیت و مدیریت زیرساخت دیجیتال در دست حاکمیت میداند.
به گفته ریاضی، انتخاب ابزارهای نهایی فناوری در اختیار مردم است و آنها تغییر کیفیت دوربین، سرعت، آنتندهی یا امکانات یک محصول را بهسرعت تشخیص میدهند. زیرساخت اما مستقیماً در معرض انتخاب مصرفکننده قرار ندارد و به همین دلیل، فشار بازار برای بهروزرسانی آن به تصمیمگیران منتقل نمیشود.
او معتقد است سرمایهگذاری در فناوری هنوز گاهی هزینهای لوکس و در رقابت با نیازهای اولیه جامعه دیده میشود؛ درحالیکه فناوری ابزاری برای رفاه، ارتباط و پاسخ به نیازهای کسبوکار است. نتیجه این نگاه، افزایش فاصله میان ابزارهایی است که مردم میخرند و زیرساختی که باید از آنها پشتیبانی کند. به تعبیر ریاضی، زیرساخت دیجیتال کشور به تاکسی فرسودهای شبیه شده که پول تعمیر خودش را هم ندارد.
ریاضی خصوصیسازی ناقص را یکی از عوامل شکلگیری این وضعیت میداند. به گفته او، بخشی از داراییها از دولت جدا شدند، اما در اختیار بخش خصوصی واقعی قرار نگرفتند و ساختارهای خصولتی جایگزین مالکیت دولتی شدند. در چنین مدلی، مسئولیتها میان ساختارهای اداری تقسیم شدهاند، اما پاسخگویی و انگیزه اقتصادی لازم برای توسعه زیرساخت شکل نگرفته است.
او تأکید میکند که حاکمیت نباید همزمان سرمایهگذار، مجری، تنظیمگر و داور یک بازار باشد. از نگاه ریاضی، توسعه و سرمایهگذاری باید به بخش خصوصی سپرده شود و دولت در جایگاه تنظیمگر و ناظر باقی بماند. حضور مستقیم حاکمیت در بازی، تصمیمگیری بلندمدت و توجه به منافع عمومی را دشوار میکند.
فرسودگی زیرساخت به این معنا نیست که کسبوکارهای ایرانی باید توسعه هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، رایانش ابری یا نسل پنجم ارتباطات را متوقف کنند. ریاضی میگوید شرکتها هماکنون برای طراحی، نرمافزار، تبلیغات، امنیت و خدمات ابری از ابزارهای خارجی استفاده میکنند. اگر زیرساخت لازم در داخل ایجاد نشده، حداقل باید امکان اتصال کسبوکارها به زیرساختهای جهانی حفظ شود.
او سرمایهگذاری نمایشی روی فناوریهای جدید را نیز راهحل نمیداند، اما معتقد است تلاش شرکتها برای استفاده از ابزارهای موجود میتواند فاصله زیرساختی کشور را آشکار کند. پیام اصلی این گفتوگو آن است که توسعه ابزارهای نهایی بدون اصلاح زیرساخت کافی نیست؛ زیرا در نهایت، کیفیت تجربه مردم و توان رقابت کسبوکارها به همان لایهای وابسته است که کمتر دیده میشود.
