اورست با اختلاف در صدر؛ بلندترین قله هر قاره کدام است؟

بلندترین قله‌های قاره‌ها از اورست ۸٬۸۴۹متری در آسیا تا پونچاک جایا با ارتفاع ۴٬۸۸۴ متر در اقیانوسیه امتداد دارند. اورست نه‌تنها بلندترین نقطه زمین از سطح دریاست، بلکه فاصله آن با قله دوم این رتبه‌بندی از اختلاف ارتفاع هر دو قله متوالی دیگر بیشتر است. بااین‌حال، جدول «هفت قله» آن‌قدر که به نظر می‌رسد قطعی نیست؛ اختلاف بر سر مرز اروپا و آسیا و همچنین تعریف استرالیا یا اقیانوسیه، نسخه‌های متفاوتی از این فهرست ساخته است.

اورست در طبقه‌ای جداگانه قرار دارد

براساس رتبه‌بندی ویژوال کپیتالیست، اورست با ارتفاع ۲۹٬۰۳۲ فوت، معادل ۸٬۸۴۹ متر، بلندترین قله آسیا و مرتفع‌ترین نقطه زمین از سطح دریاست.

ارتفاع رسمی اورست در سال ۲۰۲۰، پس از اندازه‌گیری مشترک نپال و چین، ۸٬۸۴۸.۸۶ متر اعلام شد. این اندازه‌گیری پوشش برفی قله را نیز دربر می‌گیرد و مبنای عدد گرد‌شده ۸٬۸۴۹ متر در رتبه‌بندی‌های جدید است. نشنال جئوگرافیک نیز همین ارتفاع گرد‌شده را ثبت کرده است.

اورست ۶٬۲۰۴ فوت، حدود ۱٬۸۹۱ متر، از آکونکاگوا بلندتر است. این بزرگ‌ترین فاصله میان دو قله متوالی در فهرست هفت قله محسوب می‌شود.

آکونکاگوا؛ بلندترین قله خارج از آسیا

آکونکاگوا در رشته‌کوه آند آرژانتین با ارتفاع ۶٬۹۶۱ متر، بلندترین قله آمریکای جنوبی، نیمکره غربی و نیمکره جنوبی است. این کوه همچنین بلندترین نقطه زمین در خارج از قاره آسیا به شمار می‌رود.

پس از آن، دنالی در آمریکای شمالی با ارتفاع ۶٬۱۹۰ متر، کلیمانجارو در آفریقا با ارتفاع ۵٬۸۹۵ متر و البروس در اروپا با ارتفاع ۵٬۶۴۲ متر قرار گرفته‌اند.

فاصله کلیمانجارو و البروس فقط ۲۵۳ متر است. دو قله انتهایی جدول حتی به یکدیگر نزدیک‌ترند: توده وینسون در جنوبگان با ارتفاع ۴٬۸۹۲ متر، فقط هشت متر از پونچاک جایا در اقیانوسیه بلندتر است.

چرا فهرست هفت قله یک نسخه قطعی ندارد؟

چالش «هفت قله» به صعود به بلندترین کوه هر قاره گفته می‌شود، اما تعیین این هفت کوه به تعریف قاره‌ها بستگی دارد. دو نسخه اصلی این فهرست با نام‌های «فهرست باس» و «فهرست مسنر» شناخته می‌شوند.

ریچارد باس، نخستین فردی که صعود به نسخه‌ای از هفت قله را کامل کرد، کوه کوسیوسکو با ارتفاع ۲٬۲۲۸ متر را نماینده استرالیا می‌دانست. راینولد مسنر، کوهنورد ایتالیایی، پونچاک جایا یا هرم کارستنز را جایگزین آن کرد.

پونچاک جایا با ارتفاع ۴٬۸۸۴ متر در بخش اندونزیایی جزیره گینه نو قرار دارد. اگر اقیانوسیه یا صفحه قاره‌ای سهول مبنای تقسیم‌بندی باشد، این کوه بلندترین قله منطقه است. اگر فقط خشکی اصلی استرالیا در نظر گرفته شود، کوسیوسکو در فهرست قرار می‌گیرد. توضیح تفاوت این دو فهرست در منابع تخصصی مانند American Alpine Institute نیز آمده است.

مرز اروپا هم کاملاً بدون اختلاف نیست

رتبه‌بندی ویژوال کپیتالیست، البروس را بلندترین قله اروپا در نظر گرفته است. این آتشفشان خاموش ۵٬۶۴۲متری در رشته‌کوه قفقاز و خاک روسیه قرار دارد.

اگر خط‌الرأس قفقاز مرز اروپا و آسیا تلقی شود، البروس در بخش اروپایی قرار می‌گیرد. اما در تقسیم‌بندی‌هایی که قفقاز را متعلق به آسیا می‌دانند، مون‌بلان در مرز فرانسه و ایتالیا به‌عنوان بلندترین قله اروپا معرفی می‌شود.

بنابراین، اختلاف بر سر البروس و پونچاک جایا از اشتباه در اندازه‌گیری ارتفاع ناشی نمی‌شود؛ مسئله اصلی این است که مرز قاره را کجا رسم کنیم.

«بلندترین» به روش اندازه‌گیری هم وابسته است

این رتبه‌بندی، ارتفاع قله‌ها را نسبت به سطح متوسط دریا مقایسه می‌کند. با این معیار، اورست بلندترین کوه جهان است؛ اما نتیجه با تغییر معیار اندازه‌گیری تغییر می‌کند.

اگر ارتفاع کوه از پایه آن محاسبه شود، مائونا کیا در هاوایی ــ که بخش بزرگی از آن زیر آب قرار دارد ــ از اورست بلندتر است. اگر فاصله قله تا مرکز زمین معیار باشد، چیمبورازو در اکوادور به‌دلیل برآمدگی استوایی زمین، دورترین قله از مرکز سیاره محسوب می‌شود.

پس «بلندترین کوه جهان» بدون ذکر مبنای اندازه‌گیری، گزاره کاملی نیست. اورست بلندترین نقطه نسبت به سطح دریاست؛ نه الزاماً بلندترین ساختار کوهستانی از پایه یا دورترین نقطه از مرکز زمین.

کوه‌ها عددهای ثابتی نیستند

ارتفاع قله‌ها دائمی و تغییرناپذیر نیست. حرکت صفحات زمین‌ساختی می‌تواند آنها را بالاتر ببرد و فرسایش، زمین‌لرزه یا ذوب پوشش یخی می‌تواند از ارتفاع ثبت‌شده بکاهد.

براساس برآورد ذکرشده در مطلب اصلی، اورست سالانه حدود ۰.۰۷۸ اینچ، نزدیک به دو میلی‌متر، رشد می‌کند. این افزایش نتیجه ادامه برخورد صفحه هند با اوراسیاست. بااین‌حال، زمین‌لرزه‌ها و تغییر پوشش برفی می‌توانند اندازه‌گیری‌های مختلفی تولید کنند.

به همین دلیل، ارتفاع رسمی یک کوه حاصل ترکیب جغرافیا، فناوری نقشه‌برداری و توافق بر سر روش اندازه‌گیری است.

ارتفاع بیشتر الزاماً به معنای صعود دشوارتر نیست

رتبه‌بندی ارتفاع نباید با رتبه‌بندی دشواری صعود اشتباه گرفته شود. ارتفاع، تنها یکی از متغیرهای خطر است. شرایط آب‌وهوایی، مسیر فنی، شیب، یخچال‌ها، دسترسی، امکان امدادرسانی و زمان لازم برای هم‌هوایی نیز اهمیت دارند.

وینسون با وجود ارتفاع کمتر از کلیمانجارو، به‌دلیل موقعیت دورافتاده در جنوبگان، نیازمند عملیات لجستیکی پیچیده‌تری است. پونچاک جایا نیز از نظر ارتفاع در انتهای جدول قرار دارد، اما صعود سنگی و دسترسی دشوار، آن را به هدفی متفاوت از یک مسیر پیاده‌روی ساده تبدیل می‌کند.

عدد ارتفاع جای هر کوه را در جدول مشخص می‌کند، اما تجربه صعود را توضیح نمی‌دهد. معنای اصلی فهرست هفت قله نیز همین‌جاست: یک رتبه‌بندی ظاهراً ساده، در عمل به تعریف جغرافیا، معیار اندازه‌گیری و ماهیت هر مسیر وابسته است.