اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۶ همچنان ۲۷ عضو دارد و پس از پیوستن کرواسی در سال ۲۰۱۳، کشور تازهای را نپذیرفته است. نقشه منتشرشده از سوی Visual Capitalist در ۲۷ شهریور ۱۴۰۵، مسیر گسترش این بلوک از شش کشور بنیانگذار به اتحادیهای ۲۷ عضوی را نشان میدهد. بااینحال، معنای اصلی نقشه نه در تعداد اعضای فعلی، بلکه در شکل تازه گسترش اروپاست: ۹ کشور در جایگاه نامزد عضویت قرار دارند و همزمان پیشنهاد ایجاد نوعی «عضویت وابسته» برای کانادا مطرح شده است؛ مدلی که میتواند مرز همکاری اقتصادی و سیاسی اتحادیه را بدون عضویت کامل جابهجا کند.
اینفوگرافیک Visual Capitalist به قلم ملیسا گارساید وضعیت اتحادیه اروپا در سپتامبر ۲۰۲۶ را ترسیم میکند. این بلوک از شش کشور بنیانگذار در سال ۱۹۵۸ آغاز شد و طی هفت موج بعدی، به اتحادیهای متشکل از ۲۷ کشور تبدیل شد.
بلژیک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، لوکزامبورگ و هلند هسته اولیه این ساختار بودند. دانمارک و ایرلند در سال ۱۹۷۳، یونان در ۱۹۸۱، اسپانیا و پرتغال در ۱۹۸۶ و اتریش، فنلاند و سوئد در ۱۹۹۵ به آن پیوستند. بزرگترین موج گسترش نیز در سال ۲۰۰۴ رخ داد؛ زمانی که ۱۰ کشور، عمدتاً از اروپای مرکزی و شرقی، همزمان عضو اتحادیه شدند.
بلغارستان و رومانی در سال ۲۰۰۷ پیوستند و کرواسی در سال ۲۰۱۳ به آخرین عضو اتحادیه تبدیل شد. تاریخچه رسمی گسترش اتحادیه اروپا نشان میدهد روندی که زمانی با فاصلههای کوتاه ادامه داشت، اکنون بیش از ۱۳ سال است که متوقف مانده است.
اعضای فعلی اتحادیه اروپا براساس سال پیوستن
مسیر گسترش اتحادیه از شش کشور بنیانگذار تا ۲۷ عضو در سال ۲۰۲۶
| سال پیوستن | کشورها | تعداد اعضای افزودهشده | مجموع اعضای فعلی |
|---|---|---|---|
| ۱۹۵۸ | بلژیک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، لوکزامبورگ و هلند | ۶ کشور | ۶ کشور |
| ۱۹۷۳ | دانمارک و ایرلند | ۲ کشور | ۸ کشور |
| ۱۹۸۱ | یونان | ۱ کشور | ۹ کشور |
| ۱۹۸۶ | اسپانیا و پرتغال | ۲ کشور | ۱۱ کشور |
| ۱۹۹۵ | اتریش، فنلاند و سوئد | ۳ کشور | ۱۴ کشور |
| ۲۰۰۴ | قبرس، جمهوری چک، استونی، مجارستان، لتونی، لیتوانی، مالت، لهستان، اسلواکی و اسلوونی | ۱۰ کشور | ۲۴ کشور |
| ۲۰۰۷ | بلغارستان و رومانی | ۲ کشور | ۲۶ کشور |
| ۲۰۱۳ | کرواسی | ۱ کشور | ۲۷ کشور |
منبع: Visual Capitalist و کمیسیون اروپا. بریتانیا در سال ۱۹۷۳ به اتحادیه پیوست، اما در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۰ از آن خارج شد؛ ازاینرو در جدول اعضای فعلی محاسبه نشده است.
اتحادیه اروپا، منطقه یورو و شنگن یکی نیستند
عضویت در اتحادیه اروپا بهمعنای عضویت خودکار در تمام سازوکارهای آن نیست. در سال ۲۰۲۶، هر ۲۷ کشور عضو اتحادیهاند، اما فقط ۲۱ کشور از یورو استفاده میکنند. بلغارستان با پیوستن به منطقه یورو در سال ۲۰۲۶، تازهترین عضو این اتحادیه پولی است.
در مقابل، ۲۵ عضو اتحادیه اروپا در منطقه شنگن حضور دارند. ایرلند عضو شنگن نیست و قبرس هنوز به آن نپیوسته است. همزمان، چهار کشور غیرعضو اتحادیه اروپا شامل ایسلند، نروژ، سوئیس و لیختناشتاین در شنگن حضور دارند. بنابراین اتحادیه سیاسی، اتحادیه پولی و منطقه بدون کنترل مرزی، سه حلقه همپوشان اما متفاوتاند.
این تمایز برای تحلیل اقتصادی اهمیت دارد. یک کشور ممکن است در بازار و نهادهای اتحادیه حضور داشته باشد، اما سیاست پولی مستقلی داشته باشد؛ یا بدون عضویت در اتحادیه اروپا، بخشی از فضای جابهجایی آزاد شنگن باشد. اروپا در عمل یک ساختار یکپارچه ساده نیست، بلکه مجموعهای از سطوح متفاوت همگرایی است.
۹ کشور پشت در عضویت
در سال ۲۰۲۶، آلبانی، بوسنی و هرزگوین، گرجستان، مولداوی، مونتهنگرو، مقدونیه شمالی، صربستان، ترکیه و اوکراین در جایگاه کشورهای نامزد عضویت قرار دارند. کوزوو نیز بهعنوان نامزد بالقوه شناخته میشود.
نامزدبودن بهمعنای داشتن زمانبندی قطعی برای ورود نیست. کشور متقاضی باید قوانین داخلی خود را با مجموعه قوانین و استانداردهای اتحادیه اروپا یا «آکی اتحادیه» هماهنگ کند و موافقت همه اعضا را به دست آورد. ملاحظات سیاسی، حاکمیت قانون، رقابت اقتصادی، سیاست خارجی و حل اختلافات مرزی نیز میتوانند فرایند را سالها متوقف کنند.
برای نمونه، ترکیه از سال ۱۹۹۹ نامزد رسمی عضویت است، اما مذاکرات آن عملاً متوقف مانده است. گرجستان نیز نامزد محسوب میشود، ولی کمیسیون اروپا روند الحاق این کشور را در وضعیت توقف عملی توصیف کرده است. در مقابل، اوکراین و مولداوی پس از تحولات ژئوپولیتیکی سالهای اخیر با سرعت بیشتری در مسیر مذاکرات قرار گرفتهاند.
پیشنهاد کانادا چه چیزی را تغییر میدهد؟
بخش تازهتر این روایت به کانادا مربوط است. در سپتامبر ۲۰۲۶، پیشنهاد ایجاد چارچوبی برای تبدیل کانادا به نخستین «عضو وابسته» اتحادیه اروپا مطرح شد. این عنوان هنوز یک طبقه حقوقی تثبیتشده در معاهدات اتحادیه اروپا نیست و کانادا نیز متقاضی عضویت کامل نشده است.
در صورت تبدیلشدن این پیشنهاد به توافق، همکاری میتواند حوزههایی مانند تجارت، دفاع، انرژی، مواد معدنی حیاتی، فناوری و برنامههای جابهجایی آموزشی را پوشش دهد. کانادا و اتحادیه اروپا از سال ۲۰۱۷ بخش بزرگی از توافق جامع اقتصادی و تجاری خود موسوم به CETA را بهطور موقت اجرا میکنند؛ توافقی که به گفته کمیسیون اروپا، تعرفه ۹۹ درصد ردیفهای کالایی را حذف میکند.
معنای احتمالی این پیشنهاد فراتر از روابط کانادا و اروپاست. اتحادیه اروپا ممکن است بهجای اتکا صرف به دوگانه «عضویت یا عدم عضویت»، حلقههای تازهای از همکاری راهبردی ایجاد کند؛ حلقههایی که دسترسی و هماهنگی بیشتری فراهم میکنند، اما حق رأی و مسئولیتهای یک عضو کامل را ندارند.
چرا ترکیب اتحادیه اروپا برای اقتصاد دیجیتال مهم است؟
اتحادیه اروپا فقط یک بازار مشترک نیست؛ یکی از مهمترین تولیدکنندگان قواعد اقتصاد دیجیتال جهان است. مقررات حفاظت از داده، قانون بازارهای دیجیتال، قانون خدمات دیجیتال، مقررات هوش مصنوعی و چارچوبهای پرداخت و بانکداری باز، فعالیت شرکتها را فراتر از مرزهای اروپا تحتتأثیر قرار دادهاند.
هر موج گسترش، دامنه اجرای این قواعد و اندازه بازار یکپارچه را افزایش میدهد. برای بانکها، فینتکها و پلتفرمهای فناوری، پیوستن یک کشور به اتحادیه میتواند بهمعنای تغییر استانداردهای احراز هویت، حفاظت از داده، رقابت، پرداخت، مبارزه با پولشویی و دسترسی به بازار باشد.
از این منظر، خبر اصلی فقط این نیست که اتحادیه اروپا ۲۷ عضو دارد. مسئله این است که اروپا در حال آزمایش مدلی چندلایه برای گسترش نفوذ اقتصادی و مقرراتی خود است: عضویت کامل برای برخی کشورها، همگرایی تدریجی برای نامزدها و همکاری وابسته برای شرکای راهبردی خارج از قاره.
