صنایع خلاق هنوز سهم ناچیزی از اقتصاد ایران دارند، اما وزارت ارتباطات میخواهد حمایت از این حوزه را به پرداخت وام محدود نکند. مدیران این وزارتخانه در نشستی با فعالان صنایع خلاق، از برنامههایی برای تأمین زیرساخت، کمک به صادرات، ایجاد درآمد از محل ترافیک و تجاریسازی کسبوکارهای این حوزه گفتند؛ برنامههایی که قرار است مسیر رشد بازی، انیمیشن و محتوای دیجیتال را هموارتر کند.
نشست تخصصی «بررسی ظرفیتهای تأمین مالی و صادراتی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق» با حضور مدیران این وزارتخانه، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر و فعالان صنایع خلاق برگزار شد. سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر؛ حامد لدنی، مدیرکل دفتر راهبری طرحهای کلان فناورانه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ حسن میثمی، مدیرکل توسعه و فناوریهای نوین و تحول دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و یاسر قرایی، دبیر رویداد ملی صنایع خلاق در این نشست درباره ابزارهای حمایتی، توسعه زیرساخت، تأمین مالی و راههای ورود کسبوکارهای خلاق به بازارهای صادراتی صحبت کردند.
سهم صنایع خلاق در اقتصاد ایران هنوز کمتر از یک درصد است
سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، با اشاره به اهمیت شکلگیری ارتباط میان دولت، بخش خصوصی و فعالان زیستبوم صنایع خلاق گفت اطلاعرسانی درباره ظرفیتهای موجود میتواند به همافزایی بازیگران این حوزه کمک کند.
او اقتصاد خلاق را یکی از بخشهای روبهرشد اقتصاد جهانی دانست و گفت: «ارزش اقتصاد خلاق جهان به حدود دو تریلیون دلار رسیده و این حوزه بهطور متوسط سه درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار دارد. در عین حال، حدود ۵۰ میلیون شغل و نزدیک به شش درصد اشتغال جهان در این بخش ایجاد شده است. این ارقام نشان میدهد سهم صنایع خلاق از اشتغال، تقریباً دو برابر سهم اقتصادی آن است.»
به گفته پژمان، اشتغالزایی بالا، نیاز به سرمایه اولیه کمتر، امکان ایجاد درآمدهای تکرارشونده، مقیاسپذیری، قابلیت صادرات و آسیبپذیری کمتر در برابر تحریمها از مهمترین مزیتهای اقتصاد خلاق در مقایسه با صنایع سنتی است. علاوه بر این، محصولات فرهنگی و خلاق میتوانند در تقویت دیپلماسی عمومی و تصویر یک کشور در جهان نیز نقش داشته باشند.
او توضیح داد: «کشورهای پیشرو سهم صنایع خلاق از اقتصاد ملی خود را به حدود پنج تا هفت درصد رساندهاند. در ایران آمار رسمی و دقیقی در این زمینه نداریم، اما برآوردها نشان میدهد این سهم هنوز کمتر از یک درصد است. هرچه کشورها توسعهیافتهتر شدهاند، سهم صنایع فرهنگی و خلاق نیز در اقتصاد آنها افزایش یافته است.»
پژمان تغییر مبنای تولید ارزش از داراییهای فیزیکی به ایده، محتوا، معنا و مالکیت فکری را یکی از تحولات اصلی اقتصاد جهانی دانست. به گفته او، در اقتصاد خلاق یک ایده میتواند به انیمیشن، بازی، کتاب، طراحی، برند یا شخصیت داستانی تبدیل شود و بارها ارزش اقتصادی تازهای تولید کند.
او گفت: «ما از اقتصادی که منابع اصلی تولید ارزش در آن تجهیزات، ماشینآلات و مواد اولیه بود، به اقتصادی رسیدهایم که ایده، محتوا، معنا و مالکیت فکری در آن نقش اصلی را دارند. زمان ورود به بازار در این حوزه کوتاهتر، سرمایه اولیه کمتر و امکان مقیاسپذیری و حضور در بازارهای جهانی بیشتر است.»
مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، کره جنوبی را یکی از نمونههای موفق توسعه صنایع خلاق معرفی کرد و افزود صادرات محتوای فرهنگی این کشور به حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیارد دلار رسیده است؛ درآمدی که علاوه بر ایجاد اشتغال و ارزش افزوده، فرهنگ و تصویر این کشور را نیز در سطح جهان گسترش داده است.
حمایت تا سقف ۱۰۰ میلیارد تومان از کسبوکارها
حامد لدنی، مدیرکل دفتر راهبری طرحهای کلان فناورانه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، صادرات را یکی از محورهای اصلی برنامههای وزارت ارتباطات در حوزه فناوری و نوآوری دانست. او گفت محتوا، نرمافزار و محصولات مبتنی بر دانش و خلاقیت در اولویت برنامههای حمایتی این وزارتخانه قرار دارند.
به گفته لدنی، یکی از مسائل اصلی، شناسایی دقیق توانمندی شرکتهای داخلی است؛ موضوعی که در بخش زیرساخت و فناوری اطلاعات تا حدودی انجام شده، اما در حوزه محتوای دیجیتال و صنایع خلاق همچنان به ارزیابی گستردهتری نیاز دارد.
او گفت: «در حوزه صادرات باید هم ظرفیت محتوای قابلعرضه در بازارهای خارجی را بشناسیم و هم توانمندی شرکتهای داخلی را ارزیابی کنیم. در برخی بخشهای فناوری اطلاعات، انجمنهای تخصصی و ساختارهای شناختهشدهای وجود دارند، اما در حوزه محتوا هنوز باید شناخت دقیقتری از شرکتها و ظرفیتهای آنها به دست آوریم.»
لدنی از طراحی مدلهای مختلف تأمین مالی برای کسبوکارهای این حوزه خبر داد. بر اساس توضیحات او، امکان ارائه حمایت تا سقف ۱۰۰ میلیارد تومان با نرخ ۱۵ درصد و در قالب سرمایه در گردش وجود دارد. نحوه پرداخت، دوره تنفس و شرایط بازپرداخت نیز متناسب با اندازه شرکت و نوع طرح تعیین خواهد شد.
او توضیح داد: «مدل حمایتی در نظر گرفتهشده میتواند تا سقف ۱۰۰ میلیارد تومان و با نرخ ۱۵ درصد باشد. این منابع عمدتاً در قالب سرمایه در گردش پرداخت میشوند و در طرحهای بزرگتر، امکان در نظر گرفتن دوره تنفس نیز وجود دارد. درخواست شرکتها پس از ارزیابی و تأیید، برای بررسی نهایی به صندوقهای همکار ارجاع میشود.»
به گفته مدیرکل دفتر راهبری طرحهای کلان فناورانه وزارت ارتباطات، سامانه مربوط به دریافت درخواست شرکتها در حال بهروزرسانی است و صندوقهای مختلفی از جمله صندوق سپهر، صندوق دانشگاه تهران و تعدادی از صندوقهای استانی میتوانند در فرایند تأمین مالی مشارکت کنند.
او حمایت از حضور شرکتها در نمایشگاههای خارجی و اعزام هیئتهای تجاری را یکی دیگر از برنامههای وزارت ارتباطات عنوان کرد و گفت: «حضور در نمایشگاههای بینالمللی و اعزام هیئتهای تجاری بخشی از برنامه صادراتی ماست. پس از شناسایی شرکتهای توانمند، تلاش میکنیم زمینه حضور آنها در رویدادهای خارجی و برقراری ارتباط با بازارهای هدف را فراهم کنیم.»
لدنی در پاسخ به پرسشی درباره فریلنسرها نیز توضیح داد که بخش عمده منابع و ابزارهای حمایتی وزارت ارتباطات در حال حاضر برای اشخاص حقوقی طراحی شده است. با این حال، به گفته او، علاوه بر تسهیلات مالی، امکان ارائه برخی حمایتهای زیرساختی به کسبوکارهای فعال در صنایع خلاق نیز وجود دارد.
ایجاد سهم برای توسعه محتوای دیجیتال از محل درآمد ترافیک بینالملل اپراتورها
حسن میثمی، مدیرکل توسعه و فناوریهای نوین و تحول دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با تأکید بر ضرورت عبور از مدل صرفاً تسهیلاتمحور گفت تأمین مالی نوآورانه، توسعه زیرساخت و ایجاد جریان درآمدی پایدار باید در کنار پرداخت وام دنبال شود.
او یکی از نقاط اتصال وزارت ارتباطات با صنایع خلاق را فناوریهای محتوای دیجیتال دانست و گفت بازی، انیمیشن و سایر محصولات دیجیتال در اولویت برنامههای معاونت فناوری و نوآوری قرار دارند. به گفته میثمی، این وزارتخانه در حال طراحی مدلی برای تأمین زیرساخت کسبوکارهای فعال در حوزه بازی و انیمیشن با همکاری مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر است.
میثمی گفت: «اصل ماجرا این است که باید تا حدی از فضای تسهیلات فاصله بگیریم و به سمت تأمین مالیهای نوآورانه حرکت کنیم. تسهیلات لازم است، اما کافی نیست. کسبوکار خلاق علاوه بر منابع مالی، به زیرساخت، بازار، مدل درآمدی و امکان توسعه فناوری نیاز دارد.»
او یکی از مهمترین طرحهای در دست بررسی را ایجاد سهمی برای توسعه محتوای دیجیتال از محل درآمد ترافیک بینالملل اپراتورها عنوان کرد. این طرح ذیل مصوبه شورای عالی فضای مجازی تعریف شده، اما به دلیل چالشهای حقوقی و تنظیمگری هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.
میثمی توضیح داد: «در این مدل، قرار است بخشی از درآمد اپراتورها از محل فروش ترافیک بینالملل برای توسعه محتوای دیجیتال اختصاص پیدا کند. برآورد ما این است که این سازوکار در صورت اجرا بتواند سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ همت منابع ایجاد کند. سند مربوط به این موضوع در حال بازبینی است و تلاش میکنیم مسیر قانونی اجرای آن را مشخص کنیم.»
به گفته او، در مدل پیشنهادی باید سهم پلتفرم، کاربر و تولیدکننده محتوا بهصورت شفاف مشخص شود تا تولیدکننده بداند دیدهشدن محتوایش چه میزان درآمد ایجاد میکند. بخشی از منابع نیز میتواند برای سرمایهگذاری در کسبوکارهایی مانند بازی، انیمیشن و زیرساختهای محتوای دیجیتال اختصاص پیدا کند.
میثمی همچنین از فعالیت وزارت ارتباطات در حوزه صیانت از کودکان در فضای مجازی، توسعه فناوریهای مالکیت فکری، کانتنتآیدی و استفاده از فناوریهایی مانند بلاکچین برای شناسایی و حفاظت از آثار خبر داد.
او تأکید کرد: «وزارت ارتباطات نباید تولیدکننده محتوا باشد و نباید درباره خوب یا بد بودن محتوا تصمیم بگیرد. ما رگولاتور محتوا نیستیم و نهادهای تخصصی دیگری برای این موضوع وجود دارند؛ اما در زمینه تأمین مالی، توسعه فناوری و تقویت زیرساختهای زیستبوم، خودمان را مسئول میدانیم.»
مدیرکل توسعه و فناوریهای نوین و تحول دیجیتال وزارت ارتباطات افزود موضوع فیلترینگ نیز خارج از اختیار این معاونت است و همکاری مستقیم با پلتفرمهای خارجی یا دسترسی به الگوریتمهای آنها، بهویژه در شرایط فعلی، راهکار عملیاتی و در دسترسی محسوب نمیشود.
حمایت از برگزیدگان مانوین به جایزه محدود نمیشود
یاسر قرایی، دبیر رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین»، در ادامه این نشست گزارشی از برنامههای این رویداد ارائه کرد. به گفته او، مانوین پس از چند دوره حضور در قالب برنامههای جانبی رویدادهای دیگر، از پایان سال گذشته فعالیت خود را بهصورت مستقل و در قالب دبیرخانه دائمی آغاز کرده است.
قرایی گفت: «رویداد مانوین طی سالهای گذشته در کنار رویدادهای بزرگتر برگزار میشد و توانست فعالان صنایع خلاق را دور هم جمع کند. از پایان سال گذشته تصمیم گرفتیم این رویداد هویت مستقلی داشته باشد و فعالیت آن در قالب یک دبیرخانه دائمی ادامه پیدا کند.»
دوره جدید مانوین در سه بخش نمایشگاه، جشنواره و تجاریسازی برگزار میشود. در بخش نمایشگاهی، حدود ۱۵۰ شرکت فعال در هفت حوزه صنایع خلاق حضور خواهند داشت. در بخش جشنواره نیز آثار اشخاص حقیقی و حقوقی ارزیابی میشوند.
او درباره جوایز این دوره توضیح داد: «در هر یک از هفت حوزه، پنج جایزه طلایی یک میلیارد تومانی و یک جایزه الماسی دو میلیارد تومانی اعطا خواهد شد. در مجموع ۴۹ میلیارد تومان جایزه برای آثار و شرکتهای برگزیده در نظر گرفته شده است.»
بخش دیگری از برنامه مانوین به تأمین مالی و تجاریسازی طرحهای برگزیده اختصاص دارد. قرایی از مشارکت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی، اتاق بازرگانی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این بخش خبر داد.
به گفته او، ۱۰۰ میلیارد تومان منابع از سوی معاونت علمی، ۲۰۰ میلیارد تومان از محل ظرفیت صندوق نوآوری و شکوفایی و ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار از مسیر اتاق بازرگانی برای حمایت از طرحها پیشبینی شده است. منابع معاونت علمی پس از ارزیابی میتوانند در قالب حمایت بلاعوض پرداخت شوند و منابع صندوق نوآوری نیز برای تجاریسازی و سرمایه در گردش در اختیار متقاضیان قرار میگیرد.
قرایی گفت: «تلاش کردهایم ارزیابی طرحها و تعیین نوع حمایت پیش از برگزاری نهایی رویداد انجام شود. نمیخواهیم شرکت یا فردی برگزیده شود و بعد از دریافت جایزه، برای دستیابی به منابع و حمایتها دوباره وارد یک فرایند طولانی و نامشخص شود.»
او افزود بخشی از منابع از طریق شرکتهای شتابدهنده دانشبنیان در اختیار واحدهای خلاق و اشخاص حقیقی قرار خواهد گرفت. اتاق بازرگانی نیز از ظرفیت اعتباری بانکها برای تأمین سرمایه در گردش استفاده میکند و مذاکراتی با وزارت کار برای اختصاص تسهیلات تکمیلی به فعالان صنایع خلاق انجام شده است.
دبیر مانوین همچنین از فعالان این حوزه خواست برای حضور در فرایند داوری و ارزیابی تخصصی، برگزاری رویدادهای مشترک، رونمایی از محصولات و نمایش آثار خود با دبیرخانه این رویداد همکاری کنند.
