بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از انتشار نخستین «اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه» در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ خبر داده است. طبق اطلاعیه بانک مرکزی، این اوراق با سررسید سهماهه عرضه میشود و خریداران در زمان انتشار، سکه را بر اساس قیمت کشفشده در بازار خریداری میکنند. در سررسید، دارنده اوراق مطابق شرایط اعلامشده امکان دریافت ارزش سکه را خواهد داشت. بانک مرکزی همچنین برای این ابزار، سازوکاری با حداقل بازدهی ۷ درصدی نسبت به قیمت مبنای روز انتشار در نظر گرفته است. بااینحال، قیمت عرضه، نسبت هر ورقه به سکه، نحوه تسویه و شرایط معامله پیش از سررسید هنوز اعلام نشده است.
به گزارش روابط عمومی بانک مرکزی، که برای نخستین بار، اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه را در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ منتشر میکند. این بانک هدف از انتشار اوراق را توسعه ابزارهای مالی، فراهمکردن امکان سرمایهگذاری در بازار طلا و کنترل نقدینگی اعلام کرده است.
به زبان ساده، قرار است افراد بهجای خرید مستقیم سکه فیزیکی، اوراقی مرتبط با ارزش تمام سکه خریداری کنند. خریدار در زمان انتشار، اوراق را بر اساس قیمت کشفشده سکه در بازار میخرد و سه ماه بعد، در زمان سررسید، مطابق شرایط نهایی میتواند ارزش سکه را دریافت کند.
بانک مرکزی اعلام کرده است که جزئیات مربوط به نحوه عرضه، قیمت و شرایط خریدوفروش این اوراق از طریق پایگاه اطلاعرسانی بانک مرکزی و بورس کالای ایران اعلام خواهد شد.
اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه
واژه «سلف» در اینجا به معنای پیشخرید است؛ یعنی خریدار در زمان انتشار وجه معامله را پرداخت میکند، اما تسویه یا دریافت ارزش دارایی در آینده انجام میشود.
برای مثال، فرض کنیم قیمت هر واحد از این اوراق در روز عرضه ۱۰۰ میلیون تومان تعیین شود. خریدار در همان زمان اوراق را با این قیمت میخرد، اما قرار نیست همان روز سکه فیزیکی را تحویل بگیرد. طبق اطلاعیه، موضوع دریافت ارزش سکه در سررسید سهماه بعد مطرح است.
هنوز قیمت واقعی عرضه، تعداد اوراق، ارزش هر واحد و نسبت هر ورقه به یک سکه کامل هنوز از سوی بانک مرکزی اعلام نشده است.
بازدهی ۷ درصدی چگونه محاسبه میشود؟
مهمترین بخش اطلاعیه بانک مرکزی، پیشبینی حداقل بازدهی ۷ درصدی برای دارنده اوراق است. این بازدهی از طریق «اختیار فروش» در سررسید ایجاد میشود.
برای فهم سادهتر، فرض کنیم قیمت کشفشده یک واحد اوراق در روز انتشار ۱۰۰ میلیون تومان باشد. ۷ درصد این مبلغ، ۷ میلیون تومان است. بنابراین دارنده اوراق در سررسید میتواند، براساس شرایط اعلامشده، اوراق خود را با قیمت ۱۰۷ میلیون تومان به فروش برساند.
حالا دو حالت را در نظر بگیریم:
اگر ارزش سکه در سررسید افزایش پیدا کرده باشد و به ۱۲۰ میلیون تومان برسد، حداقل بازدهی ۷ درصدی دیگر معیار اصلی نخواهد بود و نحوه تسویه براساس ارزش سکه و شرایط نهایی اوراق انجام میشود.
اما اگر ارزش سکه کاهش پیدا کند و مثلاً به ۹۰ میلیون تومان برسد، دارنده اوراق میتواند طبق سازوکار اعلامشده از اختیار فروش استفاده کند و اوراق را با قیمت ۱۰۷ میلیون تومان بفروشد.
این مثال فقط برای توضیح سازوکار است و قیمت واقعی عرضه یا ارزش هر ورقه را نشان نمیدهد.
این ۷ درصد سود ماهانه یا سالانه نیست
در اطلاعیه بانک مرکزی، عدد ۷ درصد بهعنوان حداقل بازدهی نسبت به قیمت کشفشده در روز انتشار و در زمان سررسید سهماهه مطرح شده است. بنابراین، این عدد را نباید سود ماهانه در نظر گرفت.
از طرف دیگر، بانک مرکزی در اطلاعیه فعلی نرخ سود سالانه، کارمزدها یا هزینههای معامله را اعلام نکرده است. به همین دلیل، ۷ درصد اعلامشده را نمیتوان بدون توجه به شرایط نهایی، معادل سود خالص دریافتی دانست.
همچنین مشخص نیست فروش اوراق پیش از سررسید با چه شرایطی انجام میشود؛ بنابراین نمیتوان حداقل بازدهی ۷ درصدی را برای فروش زودتر از موعد نیز قطعی دانست.
اختیار فروش چیست؟
اختیار فروش یعنی دارنده یک دارایی یا قرارداد، حق دارد آن را در زمان مشخص و با قیمت مشخص بفروشد. او میتواند از این حق استفاده کند، اما اصل مفهوم اختیار به معنای اجبار به فروش نیست.
در اوراق سلف تمام سکه، بانک مرکزی گفته است دارنده اوراق در سررسید میتواند با استفاده از اختیار فروش، اوراق خود را به قیمتی معادل ۷ درصد بیشتر از قیمت روز انتشار بفروشد.
به بیان ساده، اختیار فروش در اینجا مانند یک قیمت مشخص برای خروج از معامله در سررسید عمل میکند؛ بهخصوص اگر ارزش سکه در آن زمان کمتر از قیمت تعیینشده باشد.
«موازی استاندارد» چه معنایی دارد؟
در قراردادهای سلف موازی استاندارد، مقدار و مشخصات دارایی و شرایط قرارداد از ابتدا در قالبی مشخص تعریف میشود. بورس کالای ایران نیز این نوع قرارداد را براساس مقدار و مشخصات معین دارایی معرفی کرده است.
بااینحال، نباید فقط از عنوان «موازی استاندارد» نتیجه گرفت که تمام جزئیات معامله پیش از سررسید مشخص شده است. بانک مرکزی هنوز نماد معاملاتی، نحوه فروش زودتر از موعد، شرایط معاملات ثانویه و محدودیتهای خریدوفروش این اوراق را اعلام نکرده است.
خود بانک مرکزی نیز اعلام کرده که جزئیات مربوط به شرایط خریدوفروش بعداً از طریق این بانک و بورس کالای ایران منتشر خواهد شد.
تفاوت اوراق سلف با خرید سکه فیزیکی
در خرید سکه فیزیکی، خریدار خود سکه را در اختیار میگیرد. اما در طرح جدید بانک مرکزی، آنچه در ابتدا خریداری میشود یک اوراق مالی مرتبط با ارزش سکه است.
اطلاعیه بانک مرکزی نگفته است که هر ورقه دقیقاً معادل یک سکه کامل است یا دارنده اوراق در سررسید حتماً سکه فیزیکی دریافت میکند. متن اطلاعیه از امکان دریافت «ارزش سکه» صحبت کرده است؛ بنابراین تا زمان انتشار جزئیات تکمیلی، نمیتوان درباره تحویل فیزیکی سکه یا تسویه نقدی با قطعیت اظهارنظر کرد.
چه جزئیاتی هنوز اعلام نشده است؟
بر اساس اطلاعیه فعلی، این موارد همچنان نیازمند اعلام رسمی بانک مرکزی یا بورس کالای ایران است:
- قیمت عرضه و روش دقیق کشف قیمت؛
- حداقل مبلغ یا تعداد اوراق قابل خرید؛
- نسبت هر ورقه به یک سکه کامل؛
- امکان دریافت سکه فیزیکی یا تسویه نقدی؛
- نحوه معامله اوراق پیش از سررسید؛
- کارمزدها و هزینههای خریدوفروش؛
- تاریخ دقیق تسویه و سررسید؛
- جزئیات اجرای اختیار فروش.
بانک مرکزی قرار است در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه را با سررسید سهماهه منتشر کند. خریدار در زمان عرضه، اوراق را براساس قیمت کشفشده بازار میخرد و در سررسید، مطابق شرایط نهایی، ارزش سکه را دریافت میکند.
برای این اوراق نیز حداقل بازدهی ۷ درصدی نسبت به قیمت مبنای روز انتشار در نظر گرفته شده است؛ اما این بازدهی از مسیر اختیار فروش و در زمان سررسید مطرح است. بنابراین، تا زمان انتشار اطلاعیههای تکمیلی، نمیتوان درباره قیمت خرید، نحوه تسویه، تحویل فیزیکی سکه یا امکان فروش زودتر از موعد تصمیم قطعی گرفت.
