بانک مرکزی اروپا از ۱۰ طرح نهایی برای نخستین بازطراحی کامل اسکناسهای یورو از زمان ورود این پول به گردش در سال ۲۰۰۲ رونمایی کرده است. در این طرحها، چهرههایی مانند ماریا کالاس، بتهوون، ماری کوری، سروانتس و لئوناردو داوینچی با پرندگانی مانند لکلک سفید، زنبورخوار و ماهیخورک برای حضور روی نسل بعدی اسکناسهای یورو رقابت میکنند.
به گزارش راه پرداخت، بانک مرکزی اروپا پنج طرح را با موضوع «فرهنگ اروپایی» و پنج طرح دیگر را با موضوع «رودها و پرندگان» به مرحله نهایی رسانده است. این طرحها برای اسکناسهای ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰یورویی آماده شدهاند و نظرسنجی عمومی درباره آنها تا ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد. تمام طرحها و جزئیات هر مجموعه را میتوان در صفحه ویژه اسکناسهای جدید یورو در راه پرداخت مشاهده کرد.
گاردین گزارش داده است که تنها در هفته نخست آغاز نظرسنجی، بیش از شش میلیون نفر در آن شرکت کردهاند؛ مشارکتی که نشان میدهد انتخاب هویت بصری پول مشترک اروپا به موضوعی فراتر از یک مسابقه طراحی گرافیک تبدیل شده است.
شماری از طرحهای نهایی بانک مرکزی اروپا برای نخستین بازطراحی کامل اسکناسهای یورو از سال ۲۰۰۲. این تصاویر طرح پیشنهادیاند و شکل نهایی اسکناسها را نشان نمیدهند. منبع: بانک مرکزی اروپا / گاردین
شش چهره فرهنگی برای شش اسکناس
در مجموعه «فرهنگ اروپایی»، روی هر اسکناس یکی از چهرههای برجسته تاریخ فرهنگ، علم و اندیشه اروپا قرار میگیرد:
اسکناس ۵یورویی: ماریا کالاس، خواننده اپرای آمریکاییـیونانی
اسکناس ۱۰یورویی: لودویگ فان بتهوون، آهنگساز آلمانی
اسکناس ۲۰یورویی: ماری کوری، دانشمند لهستانیـفرانسوی
اسکناس ۵۰یورویی: میگل د سروانتس، نویسنده اسپانیایی «دن کیشوت»
اسکناس ۱۰۰یورویی: لئوناردو داوینچی، هنرمند و دانشمند دوره رنسانس
اسکناس ۲۰۰یورویی: برتا فون زوتنر، نویسنده و فعال صلح اتریشی و نخستین زن برنده جایزه صلح نوبل.
در پشت اسکناسهای این مجموعه نیز صحنههایی از فعالیتهای فرهنگی و فکری معاصر، از اجرای موسیقی و هنرهای نمایشی گرفته تا دانشگاهها، کتابخانهها، موزهها و میدانهای عمومی دیده میشود. هدف این است که فرهنگ نه صرفاً بهعنوان میراثی متعلق به گذشته، بلکه بهصورت فرایندی زنده و مشترک میان اروپاییها نمایش داده شود.
طرح پیشنهادی اسکناس ۲۰یورویی با چهره ماری کوری، طراحی استودیوهای روبیو اند دل آمو و کروز ماس کروز. منبع: بانک مرکزی اروپا / گاردین
چهرهها بهگونهای انتخاب شدهاند که نتوان آنها را منحصراً متعلق به یک کشور دانست. ماریا کالاس در نیویورک متولد شد، اما فعالیت حرفهای او در یونان و ایتالیا شکل گرفت. زندگی علمی ماری کوری میان ورشو و پاریس جریان داشت و برتا فون زوتنر نیز بخشهایی از زندگی خود را در پراگ، تفلیس و وین گذراند.
پرندگانی که از کوهستان به دریا میرسند
موضوع دوم، «رودها و پرندگان»، بر تنوع طبیعی اروپا، آزادی حرکت و پیوند زیستبومهای این قاره تمرکز دارد. در این مجموعه، پرندگان مختلف بر فراز مناظر طبیعی اروپا به تصویر کشیده شدهاند:
اسکناس ۵یورویی: دیوارخزک در کنار سرچشمهها و مناطق کوهستانی
اسکناس ۱۰یورویی: ماهیخورک در کنار آبشارها و رودخانهها
اسکناس ۲۰یورویی: زنبورخوار در درههای رودخانهای
اسکناس ۵۰یورویی: لکلک سفید بر فراز رودها و دشتهای باز
اسکناس ۱۰۰یورویی: نوکخنجری در دهانه رودخانهها
اسکناس ۲۰۰یورویی: گانت شمالی بر فراز دریا.
طرح پیشنهادی اسکناس ۵یورویی با تصویر دیوارخزک، اثر ایزابل دائرون. منبع: بانک مرکزی اروپا / گاردین
ساختمانهای نهادهای اتحادیه اروپا در بروکسل، استراسبورگ، لوکزامبورگ و فرانکفورت نیز در پشت اسکناسهای این مجموعه قرار میگیرند. به این ترتیب، طبیعت و جغرافیای اروپا در یک سوی اسکناس و ساختار سیاسی، حقوقی و مالی اتحادیه اروپا در سوی دیگر آن نمایش داده میشود.
برخی طراحان مسیر رودخانهها را از سرچشمههای کوهستانی تا رسیدن به دریا بهصورت روایتی پیوسته تصویر کردهاند. در یکی از پیشنهادها نیز هرچه ارزش اسکناس افزایش پیدا میکند، منظره از کوهستان فاصله میگیرد و به دریا نزدیکتر میشود.
طرحهایی متفاوت از اسکناسهای متعارف
۱۰ طرح نهایی از میان ۱۲۴۱ درخواست شرکت در مسابقه طراحی انتخاب شدهاند. بانک مرکزی اروپا در مرحله نخست ۲۵ طراح را برای ارائه طرح دعوت کرد و در نهایت هیئتی مستقل متشکل از ۲۱ متخصص طراحی، ارتباطات، علوم اعصاب، تاریخ و سایر حوزهها، پنج طرح از هر موضوع را به مرحله نهایی رساند.
برخی پیشنهادها تفاوت زیادی با طراحیهای رایج اسکناس دارند. یوست خروتنس، طراح هلندی کتاب، تصاویر چهرههای فرهنگی را از فاصله بسیار نزدیک و با تأکید بر چشمها طراحی کرده است تا قدرت مشاهده و اندیشیدن آنها را برجسته کند. یان روبرت دونولر، تصویرگر آلمانی، نیز شخصیتها را با خطوط آزاد، بافتهای کلاژگونه و حالوهوای رمانهای مصور بازآفرینی کرده است.
طرح پیشنهادی اسکناس ۱۰۰یورویی با تصویر لئوناردو داوینچی، اثر یان روبرت دونولر. منبع: بانک مرکزی اروپا / گاردین
ایزابل دائرون، هنرمند فرانسوی، پرندگان را در قالبی عمودی قرار داده که با ساختار افقی متعارف اسکناسها تفاوت دارد. ویل تیتاواینن، طراح فنلاندی، نیز مسیر پرندگان و رودها را در توالیای از ارتفاعات اروپا تا دریا روایت کرده است.
طرح پیشنهادی اسکناس ۱۰۰یورویی با تصویر نوکخنجری، اثر ویل تیتاواینن. منبع: بانک مرکزی اروپا / گاردین
رأی عمومی مهم است، اما نتیجه نهایی را تعیین نمیکند
نظرسنجی عمومی بانک مرکزی اروپا از ۲۳ ژوئیه آغاز شده و تا ساعت ۲۳:۵۹ روز ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ به وقت اروپای مرکزی ادامه خواهد داشت. این نظرسنجی در ۲۴ زبان رسمی اتحادیه اروپا ارائه شده و شرکت در آن به سن، ملیت یا محل اقامت خاصی محدود نیست.
بااینحال، طرحی که بیشترین رأی عمومی را کسب کند الزاماً برنده نهایی نخواهد بود. شورای حکام بانک مرکزی اروپا هنگام انتخاب طرح نهایی، نتایج نظرسنجی عمومی، یک بررسی جداگانه روی نمونهای نماینده از شهروندان منطقه یورو، ارزیابیهای فنی و نظر هیئت داوران را همزمان در نظر خواهد گرفت. ترکیب دو موضوع فرهنگ و طبیعت در یک مجموعه واحد نیز فعلاً محتمل نیست.
انتظار میرود شورای حکام بانک مرکزی اروپا تا پایان سال ۲۰۲۶ طرح نهایی را انتخاب کند. پس از آن، طرح منتخب باید مراحل تکمیل، آزمایش امنیتی و آمادهسازی برای تولید انبوه را پشت سر بگذارد.
فاصله گرفتن یورو از طراحیهای خنثی
اسکناسهای کنونی یورو عمداً با تصاویری خنثی طراحی شدهاند تا هیچ کشور عضو اتحادیه اروپا بر کشورهای دیگر برتری نمادین پیدا نکند. پلها، پنجرهها و دروازههایی که روی این اسکناسها دیده میشوند، ساختمانهای واقعی نیستند و سبکهای معماری دورههای مختلف اروپا را نمایش میدهند.
در سال ۲۰۱۳ سری تازهای از اسکناسها با تصویر اسطورهای «اروپا» در واترمارک و نوار هولوگرام وارد گردش شد، اما موضوع و ساختار اصلی طراحی اسکناسها تغییر نکرد. پروژه کنونی نخستین بازطراحی کامل مجموعه اسکناسهای یورو از سال ۲۰۰۲ بهشمار میرود.
بانک مرکزی اروپا اعلام کرده است که هدف اصلی بازطراحی، جلو ماندن از جاعلان و استفاده از فناوریهای امنیتی جدید است. بااینحال، این نهاد همزمان میخواهد اسکناسها برای شهروندان اروپایی معنادارتر، فراگیرتر و قابلشناساییتر باشند و هویت مشترک اروپا را تقویت کنند. طراحی اسکناسها همچنین باید نیازهای افراد دارای اختلال بینایی را بهتر پوشش دهد و اثرات زیستمحیطی تولید پول را کاهش دهد.
فیلیپ ژوفروی، مسئول بخش اسکناسهای جدید بانک مرکزی اروپا، نتیجه بازخوردهای عمومی را روشن توصیف کرده است: مردم پولی میخواهند که «اروپایی به نظر برسد». به گفته او، بانک مرکزی اروپا میخواهد ضمن ارتقای ویژگیهای ضدجعل، از بیطرفی کامل طراحیهای فعلی نیز فاصله بگیرد.
این برنامه همزمان با پیشرفت پروژه یوروی دیجیتال دنبال میشود. کریستین لاگارد پیشتر تأکید کرده بود که یوروی دیجیتال جایگزین پول نقد نخواهد شد و بانک مرکزی اروپا قصد دارد پول نقد را در کنار ابزارهای پرداخت دیجیتال حفظ و نوسازی کند. (راه پرداخت)
اسکناسهای جدید چه زمانی وارد گردش میشوند؟
گاردین احتمال داده است که اسکناسهای جدید در سالهای ۲۰۳۰ یا ۲۰۳۱ وارد گردش شوند و همچنان بهجای پلیمر، روی کاغذ چاپ شوند. بااینحال، بانک مرکزی اروپا هنوز تاریخ رسمی تولید یا انتشار مجموعه جدید را اعلام نکرده و تنها گفته است آمادهسازی و ورود اسکناسهای منتخب به گردش چند سال زمان خواهد برد.
ارزشهای اسمی مجموعه جدید همان ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ یورو باقی خواهد ماند. بانک مرکزی اروپا تأکید کرده است که اسکناسهای فعلی پس از عرضه مجموعه جدید همچنان ارزش خود را حفظ میکنند و دستکم برای مدتی در کنار اسکناسهای تازه در گردش خواهند بود.
راه پرداخت پیشتر در گزارشی تصویری، مسیر نیممیلیون اسکناس یورو از کیف پول تا دستگاه اصالتسنجی و خردکن در بانک مرکزی لوکزامبورگ را بررسی کرده است. همچنین اسکناسهای آسیبدیده همیشه بیارزش نمیشوند و در صورت داشتن شرایط لازم، بانک مرکزی لوکزامبورگ اسکناس یوروی پاره را تعویض میکند.
