بانک مرکزی نسخه اصلاح‌شده «دستورالعمل اجرایی عرضه اوراق مرابحه ارزی» را به سازمان بورس و اوراق بهادار، صندوق توسعه ملی و شبکه بانکی کشور ابلاغ کرد. بر اساس این دستورالعمل، عرضه اوراق مرابحه ارزی تنها با مجوز بانک مرکزی مجاز است و سقف عرضه برای هر طرح ۲۰۰ میلیون یورو یا معادل آن به سایر ارزهای معتبر بین‌المللی تعیین شده است. افزایش این سقف نیز با دریافت مجوز از بانک مرکزی امکان‌پذیر خواهد بود.
این دستورالعمل در جلسه ۲۸ مهرماه ۱۴۰۵ هیئت عالی بانک مرکزی تصویب و با بخشنامه شماره ۰۵/۲۰۳۸۸۴ مورخ ۹ آبان‌ماه ابلاغ شده است. متن ابلاغی شامل ۲۷ ماده و ۱۳ تبصره در پنج فصل است و از تاریخ ابلاغ جایگزین دستورالعمل قبلی شده است.
اوراق مرابحه ارزی چیست و چه کاربردی دارد؟
اوراق مرابحه ارزی یکی از روش‌های تأمین مالی است که به شرکت‌ها امکان می‌دهد برای خرید کالا و خدمات موردنیاز طرح‌های خود، منابع ارزی جذب کنند.
در این روش، شرکت متقاضی با دریافت مجوز، اوراقی عرضه می‌کند و خریداران با پرداخت ارز، در تأمین مالی طرح مشارکت می‌کنند. ناشر نیز موظف است اصل مبلغ و سود اوراق را طبق شرایط تعیین‌شده و در سررسیدهای مشخص، به‌صورت ارزی پرداخت کند.
بر اساس متن دستورالعمل، دارایی مبنای عرضه این اوراق شامل کالاها و خدمات خارجی است که مدارک خرید آنها، مانند پیش‌فاکتور، ارائه شده باشد. بنابراین، استفاده از این ابزار به تأمین منابع ارزی برای خریدهای خارجی مرتبط با طرح‌های متقاضی اختصاص دارد.
نرخ سود نیز برای تمام طرح‌ها عدد ثابتی نیست. طبق ماده ۹ دستورالعمل، نوع ارز، نرخ سود و سایر شرایط عرضه، با توجه به شرایط روز و پیشنهاد ناشر، از سوی کمیسیون تسهیلات ارزی بانک مرکزی تعیین و در مجوز عرضه درج می‌شود.
خرید اوراق مرابحه ارزی چگونه انجام می‌شود؟
بر اساس دستورالعمل ابلاغ‌شده، فرایند خرید اوراق دو مرحله دارد: ابتدا خریدار سفارش خود را ثبت می‌کند و سپس باید مبلغ ارزی موردنیاز را به حساب معرفی‌شده از سوی عامل انتقال دهد.
عامل، یعنی بانک یا مؤسسه اعتباری مسئول دریافت و انتقال وجوه و انجام پرداخت‌های مرتبط با اوراق، پس از پایان مهلت تعیین‌شده برای پرداخت ارز، گزارش معاملات را به مرکز مبادله ایران ارائه می‌کند و وجوه دریافت‌شده را به حساب‌های معرفی‌شده از سوی ناشر انتقال می‌دهد.
یکی دیگر از محدودیت‌های این دستورالعمل آن است که خرید اوراق با منابع ارزی مشمول رفع تعهد صادراتی ممنوع است.
همچنین مطابق مقررات ابلاغ‌شده، عرضه اوراق از طریق سامانه معاملاتی مرکز مبادله ایران انجام می‌شود و معاملات ثانویه آن باید با رعایت الزامات ارزی بانک مرکزی و ضوابط بازار سرمایه صورت گیرد.
منابع بازپرداخت اصل و سود اوراق از کجا تأمین می‌شود؟
بر اساس ماده ۱۰ دستورالعمل، بازپرداخت اصل و سود اوراق و کارمزدهای مرتبط می‌تواند از محل درآمدهای ارزی ناشر، سهامداران ناشر یا شرکت‌های هم‌گروه انجام شود.
ناشر موظف است منابع لازم برای پرداخت اصل و سود اوراق را با منشأ ارزی قابل نقل‌وانتقال، دست‌کم ۱۰ روز کاری پیش از سررسیدهای تعیین‌شده به حساب‌های خارجی معرفی‌شده از سوی عامل منتقل کند.
برای این اوراق، ضامن نیز پیش‌بینی شده است. در صورتی که ناشر نتواند تمام یا بخشی از تعهدات مالی خود را در موعد مقرر انجام دهد، ضامن باید طبق شرایط دستورالعمل نسبت به پرداخت تعهدات انجام‌نشده اقدام کند.
بازخرید پیش از سررسید به تأیید بانک مرکزی نیاز دارد
یکی از بخش‌های مهم دستورالعمل به شرایط بازخرید اوراق پیش از سررسید اختصاص دارد.
بر اساس ماده ۱۲، ناشر نمی‌تواند بدون دریافت تأییدیه موردی از کمیسیون ارز بانک مرکزی، اوراق خود را پیش از سررسید بازخرید کند. در صورت دریافت مجوز، ناشر می‌تواند حداکثر ۲۰ درصد از مبلغ اسمی اوراق عرضه‌شده را پیش از سررسید بازخرید کند. قیمت بازخرید نیز برابر با مبلغ اسمی اوراق به‌علاوه سود محقق‌شده و پرداخت‌نشده تا روز بازخرید خواهد بود. محاسبه این سود بر اساس تعداد واقعی روزهای ماه و سال انجام می‌شود.
ناشران باید هر شش ماه گزارش پیشرفت طرح ارائه کنند
در متن کامل دستورالعمل، الزام دیگری نیز برای شرکت‌های عرضه‌کننده اوراق در نظر گرفته شده است.
بر اساس ماده ۲۳، ناشر باید هر شش ماه یک‌بار، از تاریخ عرضه اوراق، گزارش پیشرفت طرحی را که برای آن تأمین مالی انجام شده است، تهیه کند و پس از تأیید امین، در اختیار مرکز مبادله ایران قرار دهد.
امین، نهاد حسابرسی تعیین‌شده برای نظارت بر فرایند عرضه اوراق و حفظ منافع خریداران است.
همچنین متقاضی عرضه اوراق باید برای دریافت مجوز، مدارک مربوط به وضعیت مالی شرکت، طرح سرمایه‌گذاری، اسناد خرید خارجی، گزارش امکان‌سنجی و تأییدیه‌های موردنیاز را ارائه کند.
دستورالعمل اصلاح‌شده عرضه اوراق مرابحه ارزی از تاریخ ابلاغ لازم‌الاجراست و چارچوب صدور مجوز، جذب منابع، بازپرداخت تعهدات و نظارت بر مصرف منابع ارزی را مشخص می‌کند.
