قوه قضاییه برای نخستین‌بار ارائه دو خدمت تنظیم و ارسال اظهارنامه و لایحه را به بخش خصوصی سپرده است. با این اقدام، مردم می‌توانند بدون مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و در هر زمان از این خدمات استفاده کنند. این موضوع در آیین رونمایی از سامانه «دیوان»، محصول مبتنی بر هوش مصنوعی شرکت ارتباطات سیار ایران، مطرح شد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در این مراسم گفت برای نخستین‌بار این امکان فراهم شده است که دستگاه قضا پیش از تبدیل یک اختلاف به شکایت و دعوای رسمی، با فردی که در آستانه طرح دعوا قرار دارد ارتباط بگیرد و با کمک هوش مصنوعی، او را در شناخت مسیر مناسب و یافتن راه‌حل یاری کند.
به گفته کاظمی‌فرد، این ظرفیت می‌تواند به مدیریت هوشمند اختلاف‌ها، پیشگیری از شکل‌گیری دعاوی غیرضروری و استفاده مؤثرتر از ظرفیت دستگاه قضایی کمک کند. او همچنین اعلام کرد خدمت شکواییه نیز در ادامه این مسیر و با استفاده از هوش مصنوعی ارائه خواهد شد.
نسل سوم خدمات قضایی با همکاری سکوهای خصوصی
کاظمی‌فرد با تشریح سه نسل ارائه خدمات قضایی گفت در نسل نخست، دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکل گرفتند تا مردم برای دریافت بسیاری از خدمات، ناچار به مراجعه مستقیم به دادگستری‌ها نباشند. در نسل دوم، امکان خودکاربری برای وکلا، نمایندگان حقوقی دستگاه‌ها و مراجعان حرفه‌ای توسعه یافت و اکنون در نسل سوم، همکاری با شرکت‌های فناور و استفاده از هوش مصنوعی برای ارائه خدمات قضایی به عموم مردم از طریق سکوهای بخش خصوصی دنبال می‌شود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به استقبال شرکت‌ها از مشارکت در این زیست‌بوم گفت بیش از ۵۰ شرکت برای حضور در این طرح اعلام آمادگی کرده بودند. این شرکت‌ها از نظر توانمندی در حوزه هوش مصنوعی، دانش حقوقی و کیفیت راهنمایی کاربران ارزیابی شدند و در حال حاضر ۱۰ شرکت خدمات خود را ارائه می‌کنند. به گفته او، ۶ شرکت دیگر نیز به‌زودی به این مجموعه متصل خواهند شد.
قوه قضاییه نقش تنظیم‌گر را بر عهده می‌گیرد
کاظمی‌فرد با اشاره به تفاوت این الگو با شیوه‌های متعارف ارائه خدمات حاکمیتی گفت قوه قضاییه در این رویکرد به‌جای رقابت با بخش خصوصی، نقش تنظیم‌گر را بر عهده گرفته و از ظرفیت سکوها، دسترسی گسترده آنها به مردم و سهولت استفاده از خدماتشان برای توسعه خدمت‌رسانی بهره می‌گیرد.
او این تعامل را تجربه‌ای کم‌سابقه در واگذاری و ارائه خدمات پایه قضایی از طریق سکوهای خصوصی توصیف کرد و هدف اصلی آن را حل مسائل مردم دانست. به گفته کاظمی‌فرد، شکل‌گیری این زیست‌بوم علاوه بر ایجاد فرصت فعالیت برای شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان، می‌تواند به رشد اقتصاد دیجیتال و افزایش توان رقابتی محصولات داخلی در برابر نمونه‌های خارجی کمک کند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه همچنین گفت زیرساخت‌های این زیست‌بوم با اتکا به ظرفیت شرکت‌های خصوصی و بدون تحمیل هزینه به منابع دولتی شکل گرفته است. او تأکید کرد قوه قضاییه در این مدل به‌جای تصدی‌گری، بر کیفیت و امنیت خدمات ارائه‌شده به مردم نظارت می‌کند.
۱۱ میلیون سند قضایی پس از گمنام‌سازی در اختیار سکوها قرار گرفت
کاظمی‌فرد دسترسی به داده‌های باکیفیت را یکی از مزیت‌های رقابتی در توسعه هوش مصنوعی دانست و گفت مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه امکان استفاده شرکت‌های داخلی از داده‌های قضایی را پس از گمنام‌سازی و با رعایت حریم خصوصی فراهم کرده است.
به گفته او، در همین چارچوب ۱۰ میلیون دادنامه و یک میلیون اظهارنامه پس از گمنام‌سازی در اختیار سکوها قرار گرفته تا توانمندی محصولات هوش مصنوعی ارتقا یابد. کاظمی‌فرد هدف از این اقدام را تقویت هوش مصنوعی بومی، کمک به توسعه محصولات باکیفیت و رقابت‌پذیر و کاهش وابستگی به سرویس‌های خارجی عنوان کرد.
هوش مصنوعی و تغییر در شیوه حکمرانی قضایی
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه تأکید کرد ارزش اصلی این تحول صرفاً در استفاده از فناوری‌های نوین خلاصه نمی‌شود، بلکه به تغییر در شیوه حکمرانی بازمی‌گردد. او یکی از ظرفیت‌های مهم دستیارهای هوشمند حقوقی را راهنمایی مراجعه‌کنندگان و کمک به آنها برای شناخت مسیر مناسب حل اختلاف دانست.
کاظمی‌فرد با اشاره به تأکید رئیس قوه قضاییه بر ارائه خدمات سریع، دقیق، کم‌هزینه و عزتمندانه گفت زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی با هدف پاسخ‌گویی به همین نیاز شکل گرفته است؛ به‌گونه‌ای که مردم بتوانند خدمات موردنیاز خود را به‌آسانی و حتی از خانه یا محل کار دریافت کنند.
