سولار فارابی با راه‌اندازی نخستین صندوق پروژه خورشیدی، مسیر متفاوتی برای تأمین مالی ساخت نیروگاه در بازار سرمایه باز کرد؛ مدلی که سرمایه‌گذاران ابتدا واحدهای صندوق را می‌خرند و پس از بهره‌برداری، سهامدار شرکت پروژه می‌شوند. حالا این صندوق پس از جذب هزار میلیارد تومان در مرحله نخست، برای پذیره‌نویسی دو هزار میلیارد تومان دیگر از ۱۷ آبان آماده می‌شود. بر اساس گزارش ناظر فنی، پیشرفت فیزیکی نیروگاه‌های میرجاوه و خاش به‌ترتیب به ۳۷٫۲۸ و ۵٫۳۸ درصد رسیده و هر دو از برنامه زمان‌بندی جلوترند. اکنون ساخت پنل‌های خورشیدی نیروگاه میرجاوه به پایان رسیده و محموله آماده حمل به کشور است. بهره‌برداری نیروگاه‌های میرجاوه و خاش به‌ترتیب برای خرداد و شهریور ۱۴۰۶ برنامه‌ریزی شده است. این دو نیروگاه با مجموع ظرفیت ۴۰ مگاوات، قرار است سالانه بیش از ۸۳ هزار مگاوات‌ساعت برق تولید کنند و در تابلوی برق سبز بورس انرژی بفروشند. فارابی نرخ بازده داخلی ریالی طرح را ۵۵ تا ۶۰ درصد و دوره بازگشت سرمایه را دو تا سه سال برآورد کرده است.
منابع مرحله نخست صرف خرید تجهیزات اصلی شد
وحید حسن‌پور، مدیرعامل سبدگردان فارابی، هم‌زمانی تخصیص ارز و جذب منابع صندوق را از دلایل جلو افتادن پروژه‌ها از برنامه دانست. به گفته او، مقدمات اجرای دو نیروگاه، شامل دریافت مجوزها، انعقاد قراردادها و ثبت سفارش، از حدود یک سال پیش از راه‌اندازی صندوق پیگیری شده بود.
بخوانید: پذیره‌نویسی سولار فارابی؛ نخستین صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی کشور آغاز شد
او درباره مصرف منابع مرحله نخست گفت: «هم‌زمان با تأمین منابع صندوق، تخصیص ارز پنل‌ها و اینورترهای هر دو پروژه هم انجام شد؛ اتفاقی که در شرایط فعلی انتظارش را نداشتیم. مبلغ جذب‌شده صرف خرید تجهیزات اصلی پروژه‌ها شد. همین هم‌زمانی باعث شد هر دو پروژه از برنامه زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده در طرح توجیهی جلوتر باشند.»
حسن‌پور درباره مرحله دوم تأمین مالی توضیح داد: «پس از خرید تجهیزات اصلی، از گروه فارابی و بورس درخواست کردیم مرحله دوم تأمین مالی سریع‌تر انجام شود تا پروژه‌ها با تأخیر مواجه نشوند. برای تجهیزاتی که باید از داخل کشور تأمین کنیم و کارهای داخلی پروژه نیز برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا با انجام این افزایش سرمایه، سفارش‌گذاری سریع‌تر انجام شود. سازه‌ها در حال نصب هستند و پیش‌بینی می‌کنیم تجهیزات اصلی از دی‌ماه به‌تدریج وارد سایت‌ها شوند.»
او درباره زمان‌بندی تکمیل نیروگاه‌ها نیز گفت: «در اعلام زمان بهره‌برداری، محتاطانه عمل کرده‌ایم و احتمال بروز مشکلات را در نظر گرفته‌ایم. اگر شرایط کشور اجازه بدهد، پروژه‌ها می‌توانند زودتر هم به بهره‌برداری برسند؛ اما برنامه‌ای که ارائه می‌کنیم با فرض وجود همین مشکلات احتمالی است. در حال حاضر، وضعیت اجرایی هر دو پروژه مناسب است.»
سولار از صندوق پروژه برای جذب سرمایه در مرحله ساخت نیروگاه استفاده کرده است. در این سازوکار، سرمایه‌گذاران ابتدا واحدهای صندوق را می‌خرند و منابع جمع‌آوری‌شده از طریق شرکت پروژه صرف خرید تجهیزات و احداث نیروگاه‌ها می‌شود. پس از تکمیل پروژه و طی مراحل قانونی، دارندگان واحدهای صندوق سهامدار شرکت صاحب نیروگاه‌ها می‌شوند. به این ترتیب، سرمایه مردم از ابتدا در ساخت یک دارایی مولد به کار گرفته می‌شود و مشارکت در تأمین مالی، در ادامه به سهامداری کسب‌وکاری می‌رسد که درآمدش از تولید و فروش برق خواهد بود.
فاصله سرمایه‌گذاری تا تولید برق می‌تواند حدود یک سال باشد
رحمان بابازاده، مؤسس گروه مالی فارابی، تقاضای رو‌به‌رشد برق و فاصله نسبتاً کوتاه ساخت تا بهره‌برداری نیروگاه‌های خورشیدی را از دلایل ورود این گروه به حوزه انرژی دانست. به گفته او، نیاز کشور به افزایش تولید برق، هم برای جبران کسری موجود و هم برای پاسخ به تقاضای ناشی از رشد اقتصادی، زمینه سرمایه‌گذاری در این حوزه را فراهم کرده است.
او درباره جذابیت اقتصادی این پروژه‌ها گفت: «حوزه انرژی، به‌ویژه برق، برای سرمایه‌گذاری جذاب است. در ایران، علاوه بر کسری موجود، رشد اقتصادی موردنیاز برای جبران عقب‌ماندگی‌های گذشته نیز به تقاضای برق اضافه می‌کند. وقتی تقاضا بالاست، شرایط اقتصادی سرمایه‌گذاری در این حوزه نیز جذاب‌تر می‌شود.»
بابازاده کوتاه‌بودن دوره ساخت را از مزیت‌های نیروگاه‌های خورشیدی برشمرد و توضیح داد: «در بسیاری از کارخانه‌ها و پروژه‌ها، دو یا سه سال طول می‌کشد تا نخستین محصول تولید شود، اما در اینجا این دوره می‌تواند حدود یک سال باشد. از سوی دیگر، به نظر نمی‌رسد نیاز بازار برق، به‌خصوص در ایران، در سال‌های آینده متوقف شود.»
بخوانید: ورود انرژی خورشیدی به بازار سرمایه
او همچنین درباره انتخاب سیستان‌وبلوچستان برای اجرای پروژه‌ها گفت: «این پروژه‌ها در یک استان محروم قرار دارند و مشارکت در آنها، در کنار منطق سرمایه‌گذاری، بخشی از مسئولیت اجتماعی ما برای حمایت از آن منطقه است. معافیت مالیاتی ۱۳ساله نیز از عواملی است که جذابیت اقتصادی این سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد.»
تأمین مالی خورشیدی در بازاری با کسری برق
کسری برق در اوج مصرف، نیاز به ساخت نیروگاه‌های جدید را برجسته کرده است؛ اما اجرای این پروژه‌ها به منابع مالی نیاز دارد. صندوق‌هایی مانند سولار، سرمایه‌های خرد و کلان را برای تأمین هزینه‌های ساخت تجمیع می‌کنند و امکان مشارکت سرمایه‌گذاران در پروژه را پیش از آغاز تولید برق فراهم می‌سازند. در این مدل، پیشرفت ساخت و رسیدن به مرحله فروش برق، حلقه اتصال تأمین مالی به درآمدزایی است.
داده‌های گزارش فارابی نشان می‌دهد تولید برق تجدیدپذیر در سال‌های گذشته افزایش یافته، اما سهم آن از کل تولید برق کشور همچنان کمتر از یک درصد است. سولار قرار است با احداث دو نیروگاه و عرضه برق آنها در تابلوی سبز بورس انرژی، در توسعه این ظرفیت مشارکت کند. روند کسری برق، سهم تجدیدپذیرها و گسترش دامنه صنایع مشمول الزامات تأمین برق، زمینه‌ای است که می‌توان برنامه این صندوق را در آن بررسی کرد.
بخوانید: از طلا تا خورشید؛ صندوق‌های سرمایه‌گذاری بورسی به نیروگاه رسیدند
تولید برق تجدیدپذیر از سه میلیون مگاوات‌ساعت عبور کرد
تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر از ۱۶۰ هزار مگاوات‌ساعت در سال ۱۳۹۵ به سه میلیون و ۳۲۱ هزار مگاوات‌ساعت در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
سهم تجدیدپذیرها هنوز کمتر از یک درصد است
با وجود افزایش تولید، سهم نیروگاه‌های تجدیدپذیر از کل تولید برق کشور در سال ۱۴۰۴ به ۰٫۸۲ درصد رسیده است؛ این سهم در سال ۱۳۹۵ برابر با ۰٫۰۷ درصد بود.
کسری برق در اوج مصرف
| سال | کسری برق؛ هزار مگاوات |
|---|---|
| ۱۳۹۵ | ۱٫۰۵ |
| ۱۳۹۶ | ۰٫۹۹ |
| ۱۳۹۷ | ۳٫۵۷ |
| ۱۳۹۸ | ۰٫۷۶ |
| ۱۳۹۹ | ۵٫۶۰ |
| ۱۴۰۰ | ۱۱٫۹۳ |
| ۱۴۰۱ | ۹٫۶۹ |
| ۱۴۰۲ | ۱۲٫۴۴ |
| ۱۴۰۳ | ۱۷٫۵۶ |
| ۱۴۰۴ | ۱۴٫۷۵ ـ پیش‌بینی |
آستانه قدرت قراردادی صنایع مشمول
| سال | قدرت قراردادی؛ کیلووات |
|---|---|
| ۱۳۹۹ | ۵٬۰۰۰ |
| ۱۴۰۱ | ۱٬۰۰۰ |
| ۱۴۰۵ | ۱۵۰ |
| ۱۴۰۶ | ۳۰ |
فروش برق در بورس، مبنای درآمد سولار است
حسین نراقی، رئیس هیئت‌مدیره صندوق سولار، درباره مسیر درآمدزایی نیروگاه‌ها گفت: «مدل ما از جنس فروش برق در بورس است و بر خرید تضمینی دولت تکیه ندارد. در این بخش، طرف فروش ما دولت نیست.»
به گفته او، انتخاب این مسیر با هدف کاهش وابستگی وصول درآمد پروژه به پرداخت‌های دولتی انجام شده است. برق تولیدی نیروگاه‌های میرجاوه و خاش پس از بهره‌برداری، از طریق تابلوی برق سبز بورس انرژی به صنایع متقاضی عرضه خواهد شد.
نراقی درباره زمان وصول درآمد فروش برق توضیح داد: «وقتی برق در بورس فروخته می‌شود، نهایتاً تا سه روز بعد پول به حساب می‌نشیند. از این جهت، ریسک وصول مطالبات از دولت را برای پروژه نمی‌پذیریم.»
در این مدل، درآمد نیروگاه‌ها به میزان تولید و قیمت فروش برق در بازار وابسته خواهد بود. بنابراین، برآورد بازده پروژه بر مبنای درآمد مورد انتظار از فعالیت نیروگاه‌هاست و آغاز تحقق این درآمد نیز به تکمیل ساخت و بهره‌برداری وابسته است.
تقاضای صنایع برای برق سبز ادامه خواهد داشت
محمدامین زنگنه، دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، ناترازی برق و محدودیت تأمین سوخت نیروگاه‌ها را دو عامل مؤثر بر تقاضای صنایع برای خرید برق دانست. او توضیح داد که مسئله تأمین انرژی، علاوه بر اوج مصرف تابستان، می‌تواند در زمستان نیز به‌دلیل کمبود گاز نیروگاه‌های حرارتی بروز کند.
زنگنه گفت: «در دوره تابستان، از حدود ابتدای خرداد تا پایان شهریور، بر اساس آمار وزارت نیرو با حدود ۱۵ هزار مگاوات ناترازی مواجه هستیم. در زمستان نیز ممکن است ظرفیت نیروگاهی وجود داشته باشد، اما گاز کافی برای تأمین سوخت آن در دسترس نباشد؛ بنابراین محدودیت تأمین برق می‌تواند به زمستان هم گسترش پیدا کند.»
او در توضیح اثر این وضعیت بر بازار برق افزود: «صنایع برای تأمین برق و جلوگیری از توقف فعالیت خود به خرید برق از تابلوهای مربوط در بورس انرژی روی می‌آورند. در کنار این نیاز، تکالیف قانونی برای تأمین بخشی از برق صنایع از منابع تجدیدپذیر نیز وجود دارد. مجموع این عوامل، تقاضا را به سمت تابلوی سبز هدایت می‌کند و پیش‌بینی ما این است که این تقاضا در سال‌های آینده نیز ادامه داشته باشد.»
زنگنه همچنین برخورداری پروژه‌ها از مشوق‌های مالیاتی را یکی از عوامل مؤثر بر اقتصاد آنها معرفی کرد و گفت: «هر دو پروژه در مناطق محروم و کمترتوسعه‌یافته قرار گرفته‌اند و از ۱۰ سال معافیت مالیاتی و سه سال مشوق مربوط به منطقه برخوردار می‌شوند؛ بنابراین، تا ۱۳ سال پس از بهره‌برداری، مالیات بر درآمد آنها صفر خواهد بود.»
بازده نزدیک به ۲۴ درصدی از پذیره‌نویسی تا ۱۰ آبان
طبق گزارش منتشرشده از سوی فارابی، سولار از زمان پذیره‌نویسی مرحله نخست در ۳۰ خرداد تا ۱۰ آبان ۱۴۰۵، نزدیک به ۲۴ درصد بازدهی داشته است. این رقم به عملکرد واحدهای صندوق در بازه یادشده مربوط است و با نرخ بازده داخلی ۵۵ تا ۶۰ درصدی برآوردشده برای پروژه‌ها تفاوت دارد؛ نیروگاه‌ها هنوز در مرحله ساخت قرار دارند و درآمد فروش برق آنها پس از بهره‌برداری شکل می‌گیرد.
اجرای طرح بر عهده شرکت پروژه «ارزش انرژی پاک» است و شرکت «گسترش انرژی نو آتیه» پیمانکاری طراحی، تأمین تجهیزات و ساخت یا EPC را بر عهده دارد. شرکت «توان تجهیز آزما» با نام اختصاری «تتا» نیز به‌عنوان ناظر فنی، پیشرفت پروژه‌ها و صورت‌وضعیت‌ها را بررسی می‌کند. گزارش‌های این ناظر، مبنای مقایسه پیشرفت واقعی نیروگاه‌ها با برنامه زمان‌بندی است.
دو هزار میلیارد تومان دیگر برای ادامه ساخت
مرحله دوم پذیره‌نویسی سولار از ۱۷ آبان با هدف جذب دو هزار میلیارد تومان آغاز می‌شود. منابع این مرحله قرار است به ادامه ساخت و تکمیل نیروگاه‌های میرجاوه و خاش، ازجمله تأمین تجهیزات و اجرای بخش‌های باقی‌مانده اختصاص یابد. با تکمیل این مرحله، مجموع منابع جذب‌شده در دو دور تأمین مالی به سه هزار میلیارد تومان می‌رسد. برنامه پیش‌روی صندوق، رساندن دو نیروگاه به بهره‌برداری در خرداد و شهریور ۱۴۰۶ است.
