بانک مرکزی پیش‌نویس «ضوابط اجرایی تأسیس، فعالیت، انحلال و نظارت بر شرکت‌های پرداختیار» را برای دریافت دیدگاه‌های عمومی و فعالان اقتصادی منتشر کرده است. در این سند، پرداخت‌یارها به دو نوع تقسیم شده‌اند و برای هر گروه، شرایط سرمایه، محدوده خدمات، تعداد حساب‌های بانکی و فرایند دریافت مجوز تعیین شده است. یکی از بخش‌های مهم پیش‌نویس، تعریف عملیات «حساب‌یاری» برای پرداخت‌یارهای نوع دوم است؛ فعالیتی که انجام آن به دریافت موافقت مستقل بانک مرکزی و همکاری با مؤسسات اعتباری نیاز خواهد داشت.
این پیش‌نویس که در پایگاه ملی اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشور منتشر شده، در مدیریت کل نظام‌های پرداخت بانک مرکزی تهیه شده و تاریخ مرداد ۱۴۰۵ را بر خود دارد. متن منتشرشده ۶۸ ماده و دو پیوست دارد و هنوز در مرحله دریافت نظر قرار گرفته است.
افزایش پنج‌برابری سرمایه موردنیاز پرداخت‌یارها؛ از ۱۰ به ۵۰ و از ۱۰۰ به ۵۰۰ میلیارد تومان
یکی از تغییرات مهم پیش‌نویس جدید بانک مرکزی، افزایش پنج‌برابری حداقل سرمایه موردنیاز شرکت‌های پرداختیار است. مطابق ماده ۸ این سند، حداقل سرمایه برای تأسیس و فعالیت پرداختیار نوع اول ۵۰ میلیارد تومان و برای پرداختیار نوع دوم ۵۰۰ میلیارد تومان تعیین شده است.
این در حالی است که در پیش‌نویس تابستان ۱۴۰۴ بانک مرکزی، حداقل سرمایه پرداختیار نوع اول ۱۰ میلیارد تومان و نوع دوم ۱۰۰ میلیارد تومان پیش‌بینی شده بود. به این ترتیب، در نسخه جدید حداقل سرمایه هر دو گروه نسبت به پیش‌نویس قبلی پنج برابر شده است.
در صورت تصویب و ابلاغ این ضوابط، افزایش سرمایه می‌تواند یکی از مهم‌ترین چالش‌های تطبیق با مقررات جدید برای شرکت‌های فعال، به‌ویژه پرداخت‌یارهای کوچک‌تر باشد. همچنین شرکت‌هایی که قصد ارتقای مجوز خود به نوع دوم را دارند، باید سرمایه ثبتی خود را به حداقل ۵۰۰ میلیارد تومان برسانند.
بر اساس پیش‌نویس جدید، مؤسسان شرکت‌های در حال تأسیس باید پیش از ثبت شرکت، تمام سرمایه موردنیاز را به‌صورت نقدی و به پول رایج کشور نزد یک مؤسسه اعتباری تودیع کنند. منشأ تأمین این سرمایه نیز باید مطابق مقررات مبارزه با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم قابل احراز باشد.
در بخش افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها نیز محدودیت‌هایی پیش‌بینی شده است. بر اساس ماده ۱۰، افزایش سرمایه از محل مازاد تجدید ارزیابی دارایی‌های عملیاتی حداکثر می‌تواند معادل ۵۰ درصد مبلغ افزایش سرمایه جاری باشد؛ بااین‌حال، افزایش سرمایه از این محل تا سقف حداقل سرمایه الزامی، از محدودیت یادشده مستثنا شده است.
همچنین بانک مرکزی در پیش‌نویس جدید اختیار خواهد داشت حداقل سرمایه موردنیاز پرداخت‌یارها را متناسب با شرایط اقتصادی، از جمله نرخ تورم، تغییر دهد.
حساب‌یاری چه جایگاهی در فعالیت پرداخت‌یارها دارد؟
پیش‌نویس، عملیات پرداخت‌یاری را از حساب‌یاری تفکیک می‌کند. پرداخت‌یاری به ارائه درگاه پرداخت اینترنتی به پذیرندگان پشتیبانی‌شده و پردازش تراکنش‌های آنها مربوط است؛ در مقابل، حساب‌یاری شامل دریافت وجوه از کسب‌وکارهای متقاضی، نگهداری امانی این منابع در حساب ویژه و تسویه وجوه با مشتریان آن کسبوکارها می‌شود.
طبق مواد ۴۰ و ۴۱، فقط پرداختیار نوع دوم می‌تواند درخواست انجام عملیات حساب‌یاری داشته باشد. بااین‌حال، دریافت مجوز نوع دوم به‌تنهایی برای شروع این فعالیت کافی نیست و شرکت باید موافقت کتبی جداگانه بانک مرکزی را دریافت کند.
متقاضی حساب‌یاری همچنین موظف است پیش از ارائه درخواست، با یک مؤسسه اعتباری توافق‌نامه حساب‌یاری منعقد کند و نسخه‌ای از آن را به بانک مرکزی ارائه دهد.
یکی از مهم‌ترین الزامات این فعالیت، نحوه نگهداری وجوه است. ماده ۴۲ پیش‌نویس تصریح می‌کند که منابع موجود در حساب ویژه حساب‌یاری، امانی هستند و به پرداختیار تعلق ندارند. بنابراین شرکت حق ندارد این منابع را برای سرمایه‌گذاری، اعطای تسهیلات، تضمین تعهدات، تأمین وثیقه یا پرداخت هزینه‌های جاری خود استفاده کند.
در همین ماده، انتقال وجه از حساب ویژه حساب‌یاری به سایر حساب‌های متعلق به همان پرداختیار و همچنین اتصال این حساب به درگاه پرداخت اینترنتی یا پایانه فروش ممنوع شده است.
از سوی دیگر، مؤسسه اعتباری طرف قرارداد باید بر جریان وجوه نظارت کند و برای پوشش ریسک انجام‌نشدن تعهدات پرداختیار، ضمانت‌نامه بانکی بدون قید و شرط متناسب با سطح فعالیت شرکت دریافت کند. طبق پیش‌نویس، این تضامین باید هر سه ماه به‌روزرسانی شوند.
دریافت مجوز نوع دوم به چه شرایطی وابسته است؟
مطابق ماده ۳ پیش‌نویس، تأسیس شرکت پرداختیار تنها در قالب نوع اول و شرکت سهامی خاص امکان‌پذیر خواهد بود. شرکتی که قصد فعالیت در قالب نوع دوم را دارد، باید پس از دریافت مجوز و آغاز فعالیت، برای ارتقای مجوز خود درخواست دهد.
بر اساس ماده ۲۱، ارتقای مجوز مستلزم تأمین سرمایه تعیین‌شده برای نوع دوم، سپری‌شدن حداقل یک سال فعالیت در نوع فعلی و تأیید عملکرد شرکت از سوی بانک مرکزی است. نداشتن زیان انباشته هنگام ارائه درخواست نیز از دیگر شروط پیش‌بینی‌شده است.
در ارزیابی عملکرد، بانک مرکزی عواملی مانند امتیازهای حاصل از ممیزی و بازرسی، سوابق تخلفات و سهم بازار شرکت را بررسی خواهد کرد.
در صورت موافقت بانک مرکزی با تغییر نوع مجوز، پرداختیار حداکثر سه ماه فرصت دارد اساسنامه خود را اصلاح کند و شرایط فعالیتش را با الزامات نوع جدید تطبیق دهد.
سقف حساب‌ها و قراردادهای پرداخت‌یارها
پیش‌نویس برای پرداختیار نوع اول، حداکثر سه حساب ویژه پرداخت‌یاری نزد مجموع مؤسسات اعتباری و امکان انعقاد قرارداد با حداکثر سه شرکت ارائه‌دهنده خدمات پرداخت را پیش‌بینی کرده است.
برای پرداختیار نوع دوم، این سقف‌ها به پنج حساب ویژه پرداخت‌یاری و پنج شرکت ارائه‌دهنده خدمات پرداخت می‌رسد.
همچنین بر اساس ماده ۳۲، افتتاح هرگونه حساب بانکی یا حساب نزد مؤسسات پولی غیربانکی از سوی پرداختیار، به موافقت کتبی بانک مرکزی نیاز خواهد داشت. ماده ۳۳ نیز انجام تراکنش از حساب یک پرداختیار به حساب پرداختیار دیگر را ممنوع کرده است.
صدور مجوز فعالیت و نظارت بر پرداخت‌یارها
در سازوکار پیشنهادی بانک مرکزی، دریافت اجازه‌نامه تأسیس و مجوز فعالیت، دو مرحله مجزا هستند.
اجازه‌نامه تأسیس پس از بررسی مدارک، وضعیت مؤسسان و سهامداران، صلاحیت مدیران، منشأ سرمایه، اساسنامه و طرح کسب‌وکار صادر می‌شود و حداکثر شش ماه اعتبار دارد.
پس از ثبت شرکت نیز پرداختیار حداکثر شش ماه فرصت خواهد داشت درخواست مجوز فعالیت خود را ارائه کند. برای دریافت این مجوز، ارائه مدارکی از جمله قرارداد با شرکت ارائه‌دهنده خدمات پرداخت و تأییدیه فنی شاپرک ضروری است.
مجوز فعالیت اولیه با اعتبار یک سال صادر می‌شود و در صورت احراز شرایط، هر بار برای حداکثر سه سال قابل تمدید خواهد بود. پرداختیار نیز پس از اخذ مجوز فعالیت باید با شاپرک موافقت‌نامه منعقد کند.
در بخش نظارت، شرکت‌ها به تشکیل کمیته‌های حسابرسی و ریسک ملزم شده‌اند. همچنین انتشار عمومی صورت‌های مالی سالانه حسابرسی‌شده پس از تصویب مجمع عمومی و ثبت رسمی، در وب‌سایت پرداختیار پیش‌بینی شده است.
پیش‌نویس ارائه محصولات و خدمات جدید یا کانال‌های ویژه را نیز مشروط به ارزیابی ریسک و دریافت موافقت کتبی بانک مرکزی می‌داند.
یک سال فرصت برای تطبیق پس از ابلاغ
بر اساس ماده ۶۶ پیش‌نویس، پرداخت‌یارهای موجود در صورت تصویب و ابلاغ نهایی ضوابط، حداکثر یک سال از تاریخ ابلاغ برای تطبیق شرایط خود با مقررات فرصت خواهند داشت.
همچنین این شرکت‌ها از زمان بارگذاری کاربرگ‌های دریافت اجازه‌نامه تأسیس و مجوز فعالیت در درگاه ملی مجوزها، حداکثر یک سال فرصت خواهند داشت مجوز فعالیت خود را مطابق ترتیبات جدید دریافت کنند.
با وجود جزئیات پیش‌بینی‌شده درباره سرمایه، مجوزها، حساب‌یاری و نظارت، این سند هنوز مقررات لازم‌الاجرا نیست. متن منتشرشده برای دریافت نظر در دسترس عموم قرار گرفته و اجرای مفاد آن به طی مراحل تصویب و ابلاغ نهایی وابسته است.
