از بازده ۲۶۱ درصدی کارآفرین تا رشد ۱۷۲ درصدی درآمد بانک دی؛ عملکرد ۱۷ بانک بورسی زیر ذره‌بین

با وجود پیشتازی بانک ملت و پاسارگاد از نظر ارزش بازار و درآمد عملیاتی، بررسی عملکرد ۱۷ نماد بانکی در بورس نشان می‌دهد که بیشترین بازده قیمتی سهام نصیب سهام‌داران بانک کارآفرین، خاورمیانه و سامان شده است. در مقابل، بانک دی و بانک شهر بیشترین رشد درآمد عملیاتی شش‌ماهه را ثبت کرده‌اند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که رشد درآمد بانک‌ها و بازده سهام آنها الزاماً هم‌مسیر نیست.

بررسی داده‌های عملکرد بانک‌های بورسی در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ از تفاوت معنادار میان اندازه بانک‌ها، رشد درآمد عملیاتی و بازده قیمتی سهام آنها حکایت دارد. در حالی که بانک ملت و پاسارگاد همچنان بزرگ‌ترین بانک‌های بورسی از نظر ارزش بازار هستند، بانک کارآفرین با بازده قیمتی ۲۶۱ درصدی، بانک خاورمیانه با ۲۱۳ درصد و بانک سامان با ۲۱۰ درصد در صدر جدول بازده سهام قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر، بانک دی با رشد ۱۷۲ درصدی و بانک شهر با رشد ۱۱۸ درصدی درآمد عملیاتی، بیشترین افزایش درآمد شش‌ماهه را در میان بانک‌های دارای اطلاعات درآمدی بررسی‌شده ثبت کرده‌اند.

این تفاوت در رتبه‌بندی‌ها نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین بانک بورسی لزوماً پربازده‌ترین سهم بانکی نیست و بیشترین رشد درآمد نیز الزاماً با بیشترین بازده سهام همراه نمی‌شود. برای ارزیابی عملکرد این صنعت باید سه شاخص ارزش بازار، رشد درآمد عملیاتی و بازده قیمتی سهام را به‌صورت مستقل و در ارتباط با یکدیگر بررسی کرد.

بانک ملت و پاسارگاد؛ بزرگ‌ترین بانک‌های بورسی از نظر ارزش بازار

بررسی ارزش بازار نمادهای بانکی نشان می‌دهد بانک ملت با ارزش بازار ۵۳۱ هزار میلیارد تومان، بزرگ‌ترین بانک بورسی است. بانک پاسارگاد با ارزش بازار ۴۰۴ هزار میلیارد تومان در رتبه دوم قرار دارد. فاصله این دو بانک با سایر نمادهای صنعت قابل‌توجه است؛ به‌طوری‌که بانک شهر، سومین بانک بزرگ این گروه، ارزش بازاری معادل ۲۰۶ هزار میلیارد تومان دارد.

پس از این سه بانک، تجارت با ۱۴۹ همت، سامان با ۱۴۸ همت، اقتصاد نوین با ۱۲۰ همت و پارسیان با ۱۰۲ همت قرار گرفته‌اند. بانک خاورمیانه نیز با ارزش بازار ۹۹ همت در مرز ورود به گروه بانک‌های دارای ارزش بازار بیش از ۱۰۰ همت قرار دارد.

در مقابل، بانک سرمایه با ارزش بازار ۲.۳ همت، مؤسسه اعتباری ملل با ۴.۶ همت و بانک قرض‌الحسنه رسالت با ۵,۱ همت، کوچک‌ترین نمادهای بانکی این مجموعه از نظر ارزش بازار هستند.

مجموع ارزش بازار ۱۷ نماد بررسی‌شده حدود ۲,۰۴۸ همت است که از این میزان، ۹۳۵ همت به بانک ملت و پاسارگاد اختصاص دارد. به این ترتیب، این دو بانک به‌تنهایی حدود ۴۶ درصد ارزش بازار گروه بررسی‌شده را در اختیار دارند.

بااین‌حال، تمرکز ارزش بازار در دو بانک بزرگ الزاماً به معنای تمرکز بازده سهام در آنها نیست؛ موضوعی که در بررسی عملکرد قیمتی نمادهای بانکی روشن‌تر می‌شود.

بانک کارآفرین با بازده ۲۶۱ درصدی در صدر؛ بازده سهام از اندازه بانک‌ها تبعیت نکرد

در دوره شش‌ماهه مورد بررسی، سهام بانک کارآفرین با ثبت بازده قیمتی ۲۶۱ درصدی، بیشترین رشد قیمت را در میان ۱۷ نماد بانکی داشته است. پس از آن، بانک خاورمیانه با ۲۱۳ درصد و بانک سامان با ۲۱۰ درصد قرار گرفته‌اند.

این در حالی است که ارزش بازار بانک کارآفرین ۶۸ همت، بانک خاورمیانه ۹۹ همت و بانک سامان ۱۴۸ همت گزارش شده است؛ ارقامی که به‌مراتب کمتر از ارزش بازار بانک ملت و پاسارگاد هستند.

در میان بانک‌های بزرگ‌تر نیز تفاوت بازده قابل‌توجه است. سهام بانک ملت با وجود برخورداری از بیشترین ارزش بازار صنعت، بازده قیمتی ۸۱ درصدی داشته و بازده بانک پاسارگاد ۵۲ درصد بوده است. بانک شهر نیز با وجود رشد قابل‌توجه درآمد عملیاتی، بازده قیمتی ۵۲ درصدی ثبت کرده است.

از سوی دیگر، بانک تجارت با بازده ۱۴۶ درصدی، اقتصاد نوین با ۱۵۸ درصد و پارسیان با ۱۶۸ درصد، عملکرد قیمتی بالاتری نسبت به بانک‌های ملت، پاسارگاد و شهر داشته‌اند.

در انتهای جدول، مؤسسه اعتباری ملل با بازده ۳ درصدی و بانک رسالت با بازده ۱۳ درصدی قرار دارند. بانک سرمایه نیز بازده ۴۴ درصدی را ثبت کرده است.

این ارقام نشان می‌دهند که در دوره بررسی‌شده، بازده قیمتی سهام بانکی ارتباط مستقیمی با رتبه بانک‌ها از نظر ارزش بازار نداشته است. البته از این داده‌ها به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که بازار سهام، کدام بانک را بیش‌ازحد یا کمتر از ارزش واقعی قیمت‌گذاری کرده است؛ چنین ارزیابی‌ای نیازمند بررسی سودآوری، کیفیت دارایی‌ها، ساختار سرمایه، انتظارات بازار و سایر متغیرهای اثرگذار بر ارزش‌گذاری است.

بانک شهر و سامان پیشتاز رشد درآمد شهریور؛ افت درآمد در بانک دی و ملل

بررسی عملکرد ماهانه بانک‌ها در شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بانک شهر با رشد ۱۱۸ درصدی درآمد عملیاتی نسبت به شهریور سال گذشته در صدر قرار گرفته است. بانک سامان با رشد ۱۰۲ درصدی، بانک سرمایه با ۹۸ درصد و بانک پاسارگاد با ۹۵ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

در همین دوره، درآمد عملیاتی بانک اقتصاد نوین ۸۷ درصد، کارآفرین ۸۶ درصد، سینا ۷۵ درصد، خاورمیانه ۶۹ درصد و تجارت ۶۸ درصد افزایش یافته است.

در مقابل، بانک دی و مؤسسه اعتباری ملل تنها دو مجموعه دارای رشد منفی درآمد در مقایسه شهریورماه هستند. درآمد عملیاتی بانک دی نسبت به شهریور ۱۴۰۴ حدود ۴ درصد و درآمد مؤسسه اعتباری ملل ۳۲ درصد کاهش یافته است.

از نظر مبلغ درآمد، بانک ملت با ثبت ۴۷ هزار و ۴۸۱ میلیارد تومان درآمد عملیاتی در شهریور، جایگاه نخست را دارد. بانک پاسارگاد با ۳۰ هزار و ۹۲۴ میلیارد تومان، تجارت با ۲۹ هزار و ۶۸۱ میلیارد تومان و صادرات با ۲۶ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

در این میان، تفاوت میان رشد درصدی و مبلغ درآمد اهمیت دارد. برای نمونه، بانک شهر بیشترین نرخ رشد درآمد ماهانه را ثبت کرده، اما درآمد عملیاتی آن در شهریور، کمتر از بانک‌های ملت، پاسارگاد، تجارت و صادرات بوده است. بنابراین رتبه‌بندی بانک‌ها بر اساس درصد رشد درآمد، لزوماً تصویر یکسانی با رتبه‌بندی آنها بر اساس مبلغ درآمد ارائه نمی‌دهد.

افزایش ۱۷۲ درصدی درآمد شش‌ماهه بانک دی؛ ملل تنها مجموعه با افت درآمد

در بررسی عملکرد تجمیعی نیمه نخست سال ۱۴۰۵، بانک دی با رشد ۱۷۲ درصدی درآمد عملیاتی نسبت به دوره مشابه سال قبل، بالاترین نرخ افزایش درآمد را ثبت کرده است. بانک شهر با رشد ۱۱۸ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد.

پس از این دو بانک، سامان و اقتصاد نوین هرکدام با رشد ۹۷ درصدی، گردشگری با ۹۴ درصد و کارآفرین با ۸۷ درصد از نظر نرخ رشد درآمد عملیاتی در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

در مقابل، مؤسسه اعتباری ملل با کاهش ۱۲ درصدی درآمد شش‌ماهه، تنها مجموعه دارای رشد منفی در میان بانک‌های دارای اطلاعات درآمدی بررسی‌شده است. بانک سرمایه نیز با رشد ۱۴ درصدی، کمترین نرخ افزایش درآمد را در میان بانک‌های دارای رشد مثبت داشته است.

نکته قابل‌توجه، تفاوت عملکرد ماهانه و شش‌ماهه بانک دی است. این بانک با وجود رشد ۱۷۲ درصدی درآمد در مجموع شش ماه، در شهریور با افت ۴ درصدی درآمد نسبت به شهریور سال گذشته مواجه شده است.

این اختلاف می‌تواند نشانه‌ای از تمرکز رشد درآمد در ماه‌های ابتدایی سال یا تغییر روند درآمدزایی در شهریور باشد؛ بااین‌حال، برای تشخیص علت دقیق آن باید درآمد هر یک از شش ماه به‌صورت جداگانه بررسی شود.

در مورد مؤسسه اعتباری ملل نیز کاهش ۱۲ درصدی درآمد شش‌ماهه در کنار افت ۳۲ درصدی درآمد شهریور قرار گرفته است. این دو شاخص ضرورت بررسی دقیق‌تر روند درآمد عملیاتی این مؤسسه را نشان می‌دهند.

بانک ملت با ۲۵۰ همت، بیشترین درآمد عملیاتی شش‌ماهه را ثبت کرد

از نظر مبلغ درآمد عملیاتی در نیمه نخست ۱۴۰۵، بانک ملت با ثبت ۲۵۰ همت در جایگاه نخست قرار گرفته است. بانک پاسارگاد با ۱۶۵ همت و بانک صادرات ایران با ۱۳۵ همت در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند.

بانک تجارت با ۱۲۱ همت و بانک شهر با ۸۵ همت، دو بانک بعدی از نظر مبلغ درآمد عملیاتی هستند. پس از آنها، اقتصاد نوین با ۶۸ همت، سامان با ۵۷ همت، پارسیان با ۵۴ همت و گردشگری با ۵۲ همت قرار گرفته‌اند.

در سوی دیگر، درآمد عملیاتی شش‌ماهه بانک سرمایه یک همت، مؤسسه اعتباری ملل ۶ همت و پست‌بانک ۱۷ همت گزارش شده است.

جمع درآمد عملیاتی ۱۶ بانک و مؤسسه دارای داده در این بررسی حدود ۱۰۹۷ همت است که از این میزان، ۵۵۰ همت به سه بانک ملت، پاسارگاد و صادرات اختصاص دارد. به این ترتیب، این سه بانک حدود نیمی از مجموع درآمد عملیاتی ثبت‌شده در این مجموعه را ایجاد کرده‌اند.

البته حجم بالاتر درآمد عملیاتی به‌تنهایی نشان‌دهنده سودآوری بیشتر یا کارایی بالاتر یک بانک نیست. برای بررسی کیفیت عملکرد مالی، لازم است هزینه‌های سود سپرده، هزینه‌های عملیاتی، ذخایر مطالبات مشکوک‌الوصول و ترکیب درآمدها نیز در نظر گرفته شوند.

تصویر مقایسه‌ای عملکرد ۱۷ بانک بورسی در نیمه نخست ۱۴۰۵

جدول زیر ارزش بازار، بازده قیمتی شش‌ماهه، درآمد عملیاتی شش‌ماهه و رشد درآمد نسبت به دوره مشابه سال قبل را نشان می‌دهد. مقادیر درآمد و ارزش بازار بر حسب هزار میلیارد تومان (همت) هستند.

جمع‌بندی؛ چهار تصویر متفاوت از عملکرد بانک‌های بورسی

داده‌های نیمه نخست ۱۴۰۵ نشان می‌دهند که صدرنشینان صنعت بانکداری بسته به شاخص انتخاب‌شده تغییر می‌کنند. بانک ملت و پاسارگاد از نظر ارزش بازار در جایگاه نخست قرار دارند و بانک ملت با درآمد عملیاتی ۲۵۰ همتی، بزرگ‌ترین بانک از نظر مبلغ درآمد در مجموعه بررسی‌شده است.

در مقابل، بانک دی و بانک شهر بیشترین رشد درصدی درآمد عملیاتی شش‌ماهه را ثبت کرده‌اند، در حالی که بانک کارآفرین، خاورمیانه و سامان بیشترین بازده قیمتی سهام را داشته‌اند.

مؤسسه اعتباری ملل نیز با کاهش ۱۲ درصدی درآمد عملیاتی شش‌ماهه و بازده قیمتی ۳ درصدی سهام، در انتهای هر دو جدول رشد درآمد و بازده قیمت قرار گرفته است.

نتیجه اصلی این مقایسه آن است که مقیاس فعالیت، سرعت رشد درآمد و بازده سهام، سه بُعد متفاوت از عملکرد بانک‌های بورسی را نشان می‌دهند.

داده‌های موجود تفاوت این سه بُعد را آشکار می‌کنند، اما برای توضیح علت جهش قیمت برخی سهام بانکی یا ارزیابی پایداری رشد درآمد بانک‌ها، باید صورت‌های مالی کامل، ترکیب درآمد و هزینه، سودآوری و تحولات سرمایه آنها نیز بررسی شود.