سرمایههای خرد و نیازهای مالی کسبوکارها در سالهای اخیر بیش از گذشته در بستر سکوهای تأمین مالی جمعی به هم رسیدهاند؛ بازاری که در پنجماهه نخست ۱۴۰۵ ارزش تأمین مالی آن با رشد ۱۵۲ درصدی به ۱۳ همت رسید و تعداد طرحهای تأمینشده در آن از ۲۷۲ به ۵۲۷ طرح افزایش یافت.
تأمین مالی جمعی روشی است که در آن منابع موردنیاز یک کسبوکار یا طرح، از محل سرمایههای تعداد زیادی سرمایهگذار جمعآوری میشود. این فرایند در بازار سرمایه ایران از طریق سکوهای دارای مجوز و تحت نظارت نهادهای مالی انجام میشود. کسبوکار متقاضی منابع موردنیاز و مشخصات طرح را اعلام میکند و سرمایهگذاران نیز با بررسی اطلاعات، درباره مشارکت در آن تصمیم میگیرند.
ارزش تأمین مالی جمعی در پنجماهه نخست ۱۴۰۵ به ۱۳ همت رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته ۱۵۲ درصد افزایش نشان میدهد. تعداد طرحها نیز از ۲۷۲ به ۵۲۷ طرح رسیده و حدود ۹۴ درصد بیشتر شده است.
تعداد طرحها و ارزش تأمین مالی جمعی
فروردین تا مرداد ۱۴۰۴
این دو عدد نشان میدهند بازار از دو مسیر رشد کرده است: طرحهای بیشتری برای جذب سرمایه عرضه شدهاند و متوسط منابع جذبشده برای هر طرح نیز افزایش یافته است.
تعداد طرحها و ارزش تأمین مالی جمعی
فروردین تا مرداد ۱۴۰۵
متوسط تأمین مالی هر طرح چقدر افزایش یافت؟
با تقسیم ارزش تأمین مالی بر تعداد طرحها، متوسط منابع جذبشده برای هر طرح در پنجماهه نخست سال گذشته حدود ۱۸.۴ میلیارد تومان محاسبه میشود. این رقم در دوره مشابه امسال به حدود ۲۴.۷ میلیارد تومان رسیده است؛ بنابراین متوسط اندازه طرحها تقریباً ۳۴ درصد افزایش یافته است.
بخشی از این افزایش را میتوان با رشد هزینه فعالیت کسبوکارها توضیح داد. افزایش قیمت مواد اولیه، دستمزد، حملونقل و سایر هزینههای عملیاتی باعث میشود بنگاهها برای حفظ سطح قبلی تولید نیز به سرمایه در گردش بیشتری نیاز داشته باشند. در نتیجه، بخشی از رشد ارزش بازار، ماهیتی اسمی دارد.
بااینحال، رشد نزدیک به ۹۴ درصدی تعداد طرحها نشان میدهد توسعه بازار را نمیتوان فقط به تورم و افزایش مبلغ درخواستها نسبت داد. تعداد بیشتری از کسبوکارها یا طرحهای اقتصادی نیز از این مسیر استفاده کردهاند.
بخوانید: روند ماهانه تأمین مالی جمعی در ایران از مرداد ۱۴۰۱ تا مرداد ۱۴۰۵
چرا کسبوکارها به تأمین مالی جمعی روی آوردهاند؟
یکی از مهمترین عوامل گسترش این بازار، افزایش نیاز بنگاهها به نقدینگی است. تأمین مالی جمعی برای شرکتهایی کاربرد دارد که برای خرید مواد اولیه، اجرای سفارشها یا ادامه فعالیت خود به سرمایه در گردش نیاز دارند، اما دریافت منابع از مسیرهای دیگر برای آنها کافی یا متناسب با زمان اجرای طرح نیست.
این ابزار بخشی از فاصله میان تسهیلات بانکی و انتشار اوراق شرکتی را پر میکند. انتشار اوراق معمولاً به ساختار مالی، اعتبار و اندازه مشخصی نیاز دارد و برای همه شرکتهای کوچک و متوسط در دسترس نیست. تأمین مالی جمعی به این شرکتها اجازه میدهد منابع موردنیاز یک طرح مشخص را با فرایندی متناسب با ابعاد فعالیت خود جذب کنند.
افزایش شناخت تأمین مالی کسبوکارها از این ابزار نیز در رشد بازار اثرگذار بوده است. توسعه فعالیت سکوها، ورود طرحهای بیشتر و تجربه تأمین مالیهای قبلی باعث شده کرادفاندینگ بهتدریج از یک ابزار کمترشناختهشده به یکی از گزینههای تأمین سرمایه در گردش تبدیل شود.
بخوانید: تأمین مالی جمعی در عرض یکسال بیشتر از ۶ برابر افزایش یافته است
بازده بالاتر، سرمایهگذاران را به سکوها کشاند
رشد بازار فقط از سمت متقاضیان منابع اتفاق نیفتاده است. تکمیل ۵۲۷ طرح به این معناست که در سمت سرمایهگذاری نیز منابع کافی برای پاسخ به تقاضای کسبوکارها وجود داشته است.
براساس گزارش پیشین راه پرداخت از بازار تأمین مالی جمعی، متوسط بازده پیشبینیشده طرحها در مرداد ۱۴۰۵ به حدود ۴۶ درصد رسیده بود. این نرخ برای بخشی از سرمایهگذارانی که بهدنبال بازده اسمی بالاتر هستند، جذابیت ایجاد میکند. البته بازده اعلامشده در این طرحها «پیشبینیشده» است و نباید آن را با سود قطعی یا سرمایهگذاری بدون ریسک یکسان دانست.
نرخهای بالاتر دو سوی متفاوت این بازار را نشان میدهند: آنچه برای سرمایهگذار بازده جذابتری ایجاد میکند، برای کسبوکار هزینه تأمین مالی محسوب میشود. با وجود این هزینه، افزایش تعداد طرحها نشان میدهد بخشی از بنگاهها همچنان تأمین مالی جمعی را گزینهای قابل استفاده برای دسترسی به نقدینگی میدانند.
تعداد طرحها و ارزش تأمین مالی جمعی
سال ۱۴۰۴
مرداد چه سهمی از عملکرد پنجماهه داشت؟
در مرداد ۱۴۰۵ حدود ۳.۶ همت برای ۱۳۶ طرح از طریق سکوها تأمین شد. مرداد بهتنهایی حدود ۲۷.۷ درصد ارزش و ۲۵.۸ درصد تعداد طرحهای پنجماهه را در اختیار داشته است.
متوسط تأمین مالی هر طرح در این ماه حدود ۲۶.۵ میلیارد تومان بوده که از متوسط پنجماهه بیشتر است. بنابراین عملکرد مرداد هم از نظر تعداد طرحها و هم از نظر متوسط ارزش هر طرح، سهم قابلتوجهی در نتیجه پنجماهه داشته است.
سه سکوی نخست چه سهمی از بازار داشتند؟
در رتبهبندی سازمان بورس، زیما با تأمین ۱۱ هزار و ۸۷۰ میلیارد ریال برای ۵۰ طرح، ایساتیس کراد با ۱۱ هزار و ۲۳۸ میلیارد ریال برای ۴۵ طرح و همآفرین با هشت هزار و ۲۰۰ میلیارد ریال برای ۳۴ طرح، در رتبههای اول تا سوم ارزش تأمین مالی قرار گرفتهاند.
این سه سکو در مجموع بیش از ۳.۱ همت برای ۱۲۹ طرح تأمین کردهاند و حدود ۲۴ درصد ارزش کل بازار پنجماهه را در اختیار داشتهاند. متوسط اندازه طرحهای آنها نیز به میانگین کل بازار نزدیک است؛ بنابراین رتبه بالاتر این سکوها بیش از هر چیز با تعداد قابلتوجه طرحهای تأمینشده ارتباط دارد.
عملکرد پنجماهه نخست ۱۴۰۵ نشان میدهد تأمین مالی جمعی در حال پیدا کردن جایگاه پررنگتری در تأمین مالی کسبوکارهاست. افزایش نیاز بنگاهها به سرمایه در گردش، رشد بازده پیشبینیشده برای سرمایهگذاران، توسعه ظرفیت سکوها و شناختهشدن این ابزار، چهار عامل اصلی این رشد به شمار میروند. رشد همزمان ارزش و تعداد طرحها نیز نشان میدهد توسعه بازار حاصل ترکیب افزایش تقاضا برای منابع و ورود سرمایه بیشتر به سکوها بوده است.
رتبههای اول تا نهم سکوها با بیشترین ارزش تأمین مالی در ۵ ماه اول امسال در جدول زیر گزارش شدهاست:
| ردیف | نام سکوی تأمین مالی جمعی | تعداد طرح | مبلغ تأمین مالی میلیارد ریال |
|---|---|---|---|
| ۱ | زیما | ۵۰ | ۱۱٬۸۷۰ (۹.۲۰٪) |
| ۲ | ایساتیس کراد | ۴۵ | ۱۱٬۳۲۸ (۸.۷۱٪) |
| ۳ | همآفرین | ۳۴ | ۸٬۲۰۰ (۶.۳۶٪) |
| ۴ | پولسار | ۲۳ | ۷٬۳۰۰ (۵.۶۶٪) |
| ۵ | همآشنا | ۲۹ | ۷٬۰۴۵ (۵.۴۶٪) |
| ۶ | حلال فاند | ۳۰ | ۶٬۷۷۴ (۵٪) |
| ۷ | یکتاکراد | ۲۶ | ۵٬۷۳۰ (۴.۴۴٪) |
| ۸ | کاریزما کراد | ۱۹ | ۵٬۳۵۰ (۴.۱۵٪) |
| ۹ | کارن کراد | ۳۱ | ۴٬۸۸۵ (۳.۷۹٪) |
| ۱۰ | سایر | ۲۵۰ | ۶۰٬۶۸۲ (۴۷.۰۵٪) |
| جمع | ۵۲۷ | ۱۲۸٬۹۷۳ | |
