شهریار شهمیری، مدیرعامل گروه خدمات بازار سرمایه آشنا / طی سالهای اخیر، صنعت مالی ایران شاهد تحولات قابل توجهی در حوزه اعتباردهی و تأمین مالی بوده است. رشد لندتکها، توسعه سرویسهای اعتبار خرید و ظهور مدلهای جدید تأمین مالی دیجیتال نشان میدهد که بازار در حال حرکت به سمت راهکارهایی است که دسترسی افراد و کسبوکارها به منابع مالی را تسهیل میکند. با این حال، آینده صنعت اعتبار در ایران صرفاً در توسعه ابزارهای سنتی یا افزایش حجم تسهیلات خلاصه نمیشود، بلکه بیش از هر چیز به استفاده هوشمندانه از داراییهای مالی و ایجاد پیوندی مؤثر میان بازار سرمایه و نظام اعتباردهی وابسته است.
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از اندوخته مالی خانوارهای ایرانی در قالب سهام، واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری و سایر ابزارهای بازار سرمایه نگهداری میشود. این داراییها در سالهای گذشته نقش مهمی در توسعه فرهنگ سرمایهگذاری و تجهیز پساندازها ایفا کردهاند، اما ظرفیت آنها در حوزه تأمین مالی و اعتباردهی هنوز بهطور کامل بالفعل نشده است.
روند های جهانی در سال های اخیر نشان می دهد توسعه زیرساختهای توثیق داراییهای مالی در سالهای اخیر وارد مرحله جدیدی شده است. در همین راستا، با همکاری گروه خدمات بازار سرمایه آشنا و شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه، امکان توثیق طیف گستردهای از داراییها از جمله تمامی صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله (ETFها) مانند صندوق طلای زرفام فراهم شده است. در همین چارچوب، گروه خدمات بازار سرمایه آشنا از طریق محصول آشنالند این امکان را فراهم کرده است که داراییهای مالی سرمایهگذاران بهصورت مستقیم به وثیقه اعتباری تبدیل شده و در فرآیند دریافت اعتبار مورد استفاده قرار گیرند. این رویکرد گامی مهم در جهت استانداردسازی، شفافیت و توسعه مقیاسپذیر زیرساختهای اعتبار مبتنی بر دارایی محسوب میشود.
در این مسیر، گروه خدمات بازار سرمایه آشنا آمادگی کامل دارد تا با رویکردی توسعهمحور و مبتنی بر همکاریهای استراتژیک، نقش فعالی در فرهنگسازی و گسترش این الگوی نوین ایفا کند. همچنین این گروه با هدف کاهش هزینههای توسعه زیرساختی، جلوگیری از موازیکاری در اکوسیستم مالی و تسریع در پیادهسازی راهکارهای مبتنی بر دارایی، آمادگی دارد با بانکها، سازمانها و شرکتهای فعال در حوزه فینتک وارد مشارکتهای عملیاتی و بلندمدت شود؛ مشارکتهایی که میتواند مسیر شکلگیری یک زیستبوم یکپارچه اعتبار مبتنی بر دارایی را هموار کند.
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، داراییهای مالی علاوه بر نقش سرمایهگذاری، به پشتوانهای برای دریافت اعتبار نیز تبدیل شدهاند. مدلهایی که در ادبیات مالی با عنوان Securities Backed Lending شناخته میشوند، به افراد و کسبوکارها این امکان را میدهند که بدون فروش دارایی، از ارزش آن برای تأمین نقدینگی استفاده کنند. این رویکرد ضمن افزایش قدرت خرید، به حفظ سرمایهگذاریها و جلوگیری از خروج غیرضروری منابع از بازار سرمایه کمک میکند.
از منظر بازار سرمایه، این تحول اهمیت ویژهای دارد. سرمایهگذاران در بسیاری از موارد به دلیل نیازهای کوتاهمدت نقدینگی ناچار به فروش داراییهایی میشوند که با نگاه بلندمدت خریداری شدهاند؛ امری که میتواند منجر به کاهش بازدهی بلندمدت و از دست رفتن فرصتهای سرمایهگذاری شود. در حالی که با توسعه زیرساختهای اعتبار مبتنی بر دارایی، امکان استفاده از ارزش دارایی بدون واگذاری مالکیت فراهم میشود.
این مدل همچنین میتواند به ارتقای کیفیت اعتباردهی در کشور کمک کند. یکی از چالشهای مهم صنعت اعتبار، مدیریت ریسک و کنترل نرخ نکول است. استفاده از داراییهای مالی شفاف، نقدشونده و قابل ارزشگذاری بهعنوان وثیقه، امکان توسعه فرآیندهای اعتباردهی پایدارتر و مبتنی بر پشتوانههای مطمئنتر را فراهم میکند. به همین دلیل، بسیاری از صاحب نظران معتقدند نسل آینده خدمات اعتباری در جهان بر پایه داراییهای مالی و مدیریت هوشمند ثروت شکل خواهد گرفت.
ظرفیت توثیق داراییهای مالی تنها به اعتبار خرد محدود نمیشود، بلکه در تأمین مالی شرکتها و بنگاههای اقتصادی نیز نقش کلیدی دارد. در حال حاضر بخش قابل توجهی از تأمین مالی جمعی، انتشار اوراق بدهی و سایر ابزارهای مالی شرکتی بر پایه تضامین بانکی و تعهدات پرداخت انجام میشود؛ سازوکاری که اگرچه در مدیریت ریسک مؤثر است، اما در بسیاری از موارد هزینه تأمین مالی را افزایش میدهد.
در چنین شرایطی، استفاده از واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری و سایر داراییهای مالی بهعنوان وثیقه میتواند بهعنوان یک راهکار مکمل و کارآمد مطرح شود. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینههای مرتبط با تضامین بانکی، موجب کاهش نرخ تمامشده تأمین مالی و تسهیل دسترسی شرکتها به منابع مالی خواهد شد. در نتیجه، توسعه این زیرساخت میتواند نقش مهمی در تعمیق بازار بدهی، گسترش تأمین مالی جمعی و افزایش کارایی نظام مالی کشور ایفا کند.
در سطح خرد نیز این تحول اثرات قابل توجهی بر رفتار مالی خانوارها دارد. بخش مهمی از سرمایهگذاران بازار سرمایه افرادی هستند که با رویکرد بلندمدت و با هدف نگهداری داراییها وارد بازار میشوند، نه معاملهگری فعال. با این حال، در مواجهه با نیازهای نقدینگی ناچار به فروش دارایی خود میشوند. مدل اعتبار مبتنی بر توثیق دارایی این مسئله را حل کرده و امکان استفاده از ارزش دارایی بدون خروج از بازار را فراهم میکند.
از این منظر، ماموریت آشنالند در چارچوب همین تحول قابل تعریف است؛ خدمتی که از سوی گروه خدمات بازار سرمایه آشنا برای تبدیل داراییهای مالی به ابزار فعال تأمین قدرت خرید، بدون نیاز به فروش یا خروج از بازار سرمایه ارائه می شود.
در سطح تأمین مالی خرد نیز این تحول میتواند بهطور مستقیم بر رفاه مالی خانوارها اثرگذار باشد. بخش قابل توجهی از سرمایهگذاران با هدف حفظ ارزش دارایی و در افقهای بلندمدت سرمایهگذاری میکنند و نبود ابزارهای مبتنی بر وثیقه دارایی، آنها را در زمان نیاز به نقدینگی با تصمیمهای غیر بهینه مواجه میسازد.
در نهایت، مدل اعتبار مبتنی بر توثیق دارایی این معادله را تغییر میدهد و دارایی مالی را از یک ابزار صرفاً سرمایهگذاری، به یک ظرفیت فعال اقتصادی تبدیل میکند؛ ظرفیتی که بدون فروش دارایی، قدرت خرید و دسترسی به منابع مالی را فراهم میسازد. این موضوع نهتنها به افزایش رفاه مالی خانوارها کمک میکند، بلکه به تعمیق فرهنگ سرمایهگذاری، افزایش ماندگاری منابع در بازار سرمایه و تقویت پیوند میان بازارهای مالی و نیازهای واقعی اقتصاد منجر خواهد شد.
آینده صنعت مالی تنها به افزایش حجم وام و تسهیلات وابسته نیست، بلکه به طراحی ابزارهایی وابسته است که بتوانند میان دارایی، اعتبار و قدرت خرید ارتباطی پایدار، شفاف و کمریسک ایجاد کنند. اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به این نوآوریها نیاز دارد و به نظر میرسد توثیق داراییهای مالی و توسعه اعتبار مبتنی بر دارایی، یکی از مسیرهای کلیدی آینده صنعت مالی، بازار سرمایه و اکوسیستم لندتک کشور خواهد بود.
