راه پرداخت گزارش تعاملی «بازار در موج، صنعت زیر فشار» را منتشر کرد؛ پروندهای دادهمحور که تحولات اکوسیستم رمزارز ایران در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ را از دریچه دادههای گزارش دوسالانه نوبیتکس بررسی میکند.
این گزارش به قلم محمد قربانی تهیه شده و تلاش دارد فراتر از مرور عملکرد یک کسبوکار، تصویری از روندهایی ارائه دهد که در دو سال گذشته بر بازار رمزارز ایران اثر گذاشتهاند؛ از افزایش تعداد کاربران و فراگیری توکنهای تلگرامی گرفته تا محدودیت درگاههای پرداخت، کاهش ظرفیت مسیرهای رسمی واریز، مهاجرت بخشی از کاربران به پلتفرمهای خارجی و حادثه امنیتی نوبیتکس در خرداد ۱۴۰۴.
نوبیتکس در گزارش دوسالانه خود اعلام کرده است که تعداد کاربران این پلتفرم از حدود ۵.۷۶ میلیون نفر در پایان سال ۲۰۲۳ به ۱۱.۴۹ میلیون نفر در پایان سال ۲۰۲۵ رسیده و متوسط سهم آن از بازار رمزارز ایران در این دوره ۵۳.۵ درصد بوده است. همین مقیاس باعث میشود دادههای این پلتفرم، با وجود محدودیتهای روششناختی و نیاز به راستیآزمایی مستقل، یکی از مهمترین منابع موجود برای بررسی رفتار بازار رمزارز ایران باشند.
گزارش جدید راه پرداخت با همین زاویه شکل گرفته است: نوبیتکس در این پرونده نه بهعنوان موضوع یک گزارش روابطعمومی، بلکه بهعنوان پنجرهای برای مشاهده بخش بزرگی از اکوسیستم رمزارز کشور در نظر گرفته شده است.
از رونق جهانی تا محدودیتهای داخلی
سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ همزمان با چند تحول مهم در بازار جهانی رمزارز بودند. تأیید صندوقهای قابلمعامله اسپات بیتکوین در آمریکا، هاوینگ بیتکوین، ثبت سقفهای قیمتی تازه و فراگیری بازیها و توکنهای تلگرامی، موج جدیدی از توجه و ورود کاربران را به این بازار ایجاد کرد.
در ایران نیز توکنهایی مانند ناتکوین و همستر کامبت توانستند گروه بزرگی از کاربران تازهوارد را با بازار داراییهای دیجیتال آشنا کنند. براساس دادههای نوبیتکس، بیش از دو میلیون کاربر جدید در سه ماه تابستان ۲۰۲۴ به این پلتفرم پیوستند و در روز لیستشدن همستر کامبت، رکورد جذب ۱۴۰ هزار کاربر جدید در یک روز به ثبت رسید.
در مقابل، بازار داخلی در همین دوره با مجموعهای از محدودیتهای بانکی و تنظیمگری روبهرو شد. کاهش سقف واریز شناسهدار، مسدودشدن درگاههای پرداخت صرافیهای رمزارزی و اختلال در برخی مسیرهای انتقال بانکی، دسترسی کاربران به کانالهای رسمی و قابلرصد را دشوارتر کرد.
یکی از محورهای اصلی گزارش راه پرداخت، بررسی همین تضاد است: درحالیکه بازار جهانی رمزارز در مسیر توسعه و جذب سرمایه جدید قرار داشت، کاربران ایرانی برای دسترسی به همان بازار با محدودیتها و نااطمینانیهای بیشتری مواجه شدند.
تغییر چهره کاربران بازار رمزارز
بخشی از این گزارش به بررسی ترکیب جمعیتی کاربران اختصاص دارد. براساس دادههای اعلامی نوبیتکس، ۳۵ درصد کاربران در گروه سنی ۳۱ تا ۴۰ سال قرار دارند و میانگین سنی آنها ۳۶ سال است. سهم زنان نیز از ۸ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۳۲ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
میانه نخستین واریز کاربران ۲.۵ میلیون تومان و میانگین سفارش آنها ۱۰ میلیون تومان اعلام شده است. این اعداد نشان میدهند که بازار رمزارز ایران دیگر فقط در اختیار معاملهگران حرفهای یا سرمایهگذاران بزرگ نیست و بخش مهمی از فعالیت آن به شهروندان عادی با سرمایههای خرد و متوسط مربوط میشود.
حادثه امنیتی و آزمون اعتماد
حادثه امنیتی نوبیتکس در ۲۸ خرداد ۱۴۰۴، نقطه عطف روایت این دو سال است. نوبیتکس میزان دارایی سرقتشده در این حادثه را حدود ۱۰۰ میلیون دلار اعلام کرده و آن را یکی از بزرگترین حوادث امنیتی یک کسبوکار خصوصی در ایران دانسته است.
گزارش راه پرداخت ضمن مرور روند مهار حادثه، توقف سرویسها، انتقال داراییها، اطلاعرسانی عمومی، تعهد به جبران خسارت و بازگشت مرحلهای خدمات، تأکید میکند که بخشی از جزئیات فنی حادثه همچنان مبتنی بر روایت خود نوبیتکس است و ارزیابی مستقل آن نیازمند انتشار گزارش فنی عمومی و کاملتری خواهد بود.
موضوع اثبات ذخایر، توان مالی پلتفرم و بازگشت شاخصهای عملیاتی نیز در بخش دیگری از پرونده بررسی شده است. براساس گواهی ارائهشده در گزارش نوبیتکس، موجودی نقد ریالی این مجموعه در زمان کارشناسی معادل ۱۴۸ درصد بدهی ریالی به کاربران و موجودی رمزارزی معادل ۱۱۲ درصد بدهی رمزارزی اعلام شده است.
گزارشی فراتر از کارنامه یک صرافی
پرونده «بازار در موج، صنعت زیر فشار» در قالب یک صفحه تعاملی و بلندخوان طراحی شده است. نمودارهای بازطراحیشده، خط زمانی محدودیتهای بانکی و تنظیمگری، دادههای جمعیتی کاربران، رکوردهای موج توکنهای تلگرامی و روند بازیابی پس از حادثه امنیتی، بخشهای اصلی این صفحه را تشکیل میدهند.
در این گزارش همچنین تلاش شده دادههای اعلامی نوبیتکس از تحلیل تحریریه راه پرداخت تفکیک شود. همه آمارهای اختصاصی با انتساب روشن به گزارش نوبیتکس ارائه شدهاند و در مواردی مانند سهم بازار، برآورد تعداد فعالان رمزارزی و جزئیات فنی حادثه، محدودیتهای داده و ضرورت راستیآزمایی مستقل مورد اشاره قرار گرفته است.
گزارش راه پرداخت در پایان، مجموعهای از پرسشهای باز را نیز مطرح میکند؛ از روش محاسبه سهم بازار و نحوه حذف همپوشانی حسابها در برآورد تعداد کاربران گرفته تا سازوکار دقیق جبران خسارت، انتشار گزارش مستقل حادثه و تبدیل اثبات ذخایر به یک استاندارد دورهای و قابلراستیآزمایی.
این پرونده با این جمعبندی منتشر شده است که گزارش دوسالانه نوبیتکس تصویر کامل بازار رمزارز ایران نیست، اما بهدلیل مقیاس این پلتفرم، یکی از بزرگترین پنجرههای موجود برای دیدن تحولاتی است که در دو سال گذشته بر این اکوسیستم گذشتهاند؛ بازاری که هم بزرگتر شده، هم آسیبپذیرتر و هم بیش از گذشته به کیفیت تنظیمگری، زیرساخت و اعتماد عمومی وابسته است.
